Spanje beslaat het grootste deel van het Iberisch Schiereiland en reikt nog veel verder: de Balearen, met Mallorca en Menorca in de Middellandse Zee, en de vulkanische Canarische Eilanden voor de kust van Afrika. Madrid, de hoogstgelegen hoofdstad van de Europese Unie, ligt in het geografische midden van het land, terwijl Barcelona, Valencia en Zaragoza verspreid liggen in het noorden en oosten. Er zijn maar weinig landen die zoveel afwisseling binnen één grens herbergen, van Moorse paleizen en gotische kathedralen tot maanachtige vulkanische plateaus en een van de donkerste nachthemel van Europa.
Madrid
Het Metropolis-gebouw is waar de meeste fotografen in Madrid beginnen, en dat is niet voor niets. Ik heb een uur in de rij gestaan om het dak van het Círculo de Bellas Artes te bereiken en de zon achter het Metropolis en het centrum van Madrid te zien ondergaan, terwijl de Sierra de Guadarrama aan de horizon achter de daken paars kleurde. Beneden op straatniveau doet de Gran Vía ’s avonds zijn reputatie als de Spaanse Broadway eer aan: ik stond meer dan 40 minuten op dezelfde plek om de achterlichten vast te leggen die zich om de hoek in Franse Beaux-Arts-stijl wikkelen, die de gebroeders Février tussen 1907 en 1911 bouwden.
De koninklijke wijk vraagt om een ander soort geduld. Om het Koninklijk Paleis aan de overkant van een leeg Plaza de la Armería te fotograferen, heb ik 30 foto’s vanaf het terras van de kathedraal samengevoegd om de menigte weg te werken. De Almudena-kathedraal er tegenover ziet er eeuwenoud uit, maar werd pas in 1993 ingewijd, toen paus Johannes Paulus II Madrid bezocht. Er staat nog meer in mijn volledige gids over Madrid, samengesteld naar aanleiding van een reis in februari, toen het in de stad net zo warm was als in Berlijn in de late lente.
Plaza de España en het Buen Retiro-park
Madrid is een stad waar het de moeite loont om tussen de bezienswaardigheden door te slenteren. Op de Plaza de España waakt het Cervantes-monument over de bronzen beelden van Don Quichot en Sancho Panza, en aan de achterkant troont de personificatie van de Literatuur boven vijf standbeelden die de vijf continenten voorstellen en die Cervantes lezen. Laat in de avond is het plein leeg van toeristen, en dan schittert de vergulde fontein het mooist.
Ten oosten van het centrum ligt het Buen Retiro-park, dat in de 17e eeuw werd aangelegd als koninklijk toevluchtsoord. Het Kristallen Paleis boven de kleine vijver, gebouwd in 1887 naar het voorbeeld van zijn Londense naamgenoot, organiseerde op de dag dat we er waren een tentoonstelling over vogelgezang. Vlakbij staat de Puerta de Alcalá, de 18e-eeuwse poort die ons deed denken aan de Brandenburger Tor in Berlijn; om deze ’s nachts vanaf een verkeerseiland te fotograferen, kostte het een half uur om de achterlichten goed te timen. Als modern tegenwicht leunen de schuine KIO-torens onder een hoek van 15 graden naar elkaar toe; het zijn de eerste schuine wolkenkrabbers die ooit zijn gebouwd.
Barcelona
Barcelona is van Antoni Gaudí. Casa Batlló stond in 2023 bovenaan ons lijstje: het werd gebouwd in 1877 en tussen 1904 en 1906 door Gaudí verbouwd. De gevel is bedekt met mozaïek, heeft balkons die op botten lijken en geen enkele rechte lijn. Binnen wervelt het plafond boven de kroonluchter als het oog van een kameleon boven de ‘Noble Floor’, waar de familie Batlló vroeger gasten ontving. Hoger op de heuvel laat Park Güell dezelfde naturalistische stijl zien op stadsschaal; het werd in 1900 in opdracht van Eusebi Güell aangelegd en staat sinds 1984 op de UNESCO-werelderfgoedlijst.
De oudere stad vraagt om vroege uurtjes. Ik liep voor zonsopgang door de Gotische wijk om de Pont del Bisbe te zien terwijl de lantaarns nog brandden, een neogotische brug uit de jaren twintig die er overtuigend middeleeuws uitziet. En vanuit onze kamer in een van de weinige hoge gebouwen van de stad begroette de stierenarena La Monumental ons elke ochtend, een op de Byzantijnse stijl geïnspireerde arena uit 1916 die een heel blok van de wijk Eixample in beslag neemt.
Valencia
Valencia heeft na de overstroming van 1957 de rivier omgelegd en de drooggelegde bedding van de Turia omgetoverd tot een park, waarna de stad haar toekomst daarin heeft opgebouwd. De Stad van de Kunsten en Wetenschappen van de in Valencia geboren Santiago Calatrava overtrof mijn hoge verwachtingen: Ik liep bij zonsondergang onder de witte betonnen ribben van het Wetenschapsmuseum door, fotografeerde het Hemisfèric, het oogvormige planetarium waarmee het complex in 1998 werd geopend, en bleef tot na het blauwe uur doorwerken in het Prins Felipe-museum terwijl Daria in het café zat te lezen.
De oude binnenstad houdt zich prima staande tegen al dat beton. Op een levendige avond leerde ik de weg naar de Plaza de la Virgen uit mijn hoofd en keerde ik bij zonsopgang terug, terwijl het plein net werd schoongespoeld. De kathedraal van Valencia ernaast bewaart de kelk die als de Heilige Graal wordt vereerd in een zijkapel, en de Mercado Central beslaat 8.000 vierkante meter aan art-nouveau-ijzerwerk en glas-in-lood. Aan het water straalt de jachthaven Juan Carlos I nog steeds de glans van de America’s Cup uit. De volledige reisgids over Valencia behandelt de stad uitgebreid.
Zaragoza
Zaragoza was de verrassing van onze reis door Spanje. Ik ontdekte de stad via een zoekopdracht op de kaart na Barcelona, boekte een treinkaartje en liep een stad binnen met grote pleinen, gebouwen die de hele nacht verlicht waren en bijna geen toeristen bij zonsopgang. De Basílica del Pilar vormt het middelpunt van alles: het ansichtkaartkader met de naam van de stad in de bestrating, de weerspiegeling van de zonsondergang in de Ebro en de barokke gevel die warm verlicht boven de rivier uitsteekt – een foto die me modder in mijn schoenen kostte. Volgens de overlevering is het de allereerste kerk die ooit aan Maria is gewijd.
De naam van de stad komt van Caesaraugusta, en die verschillende lagen zijn nog steeds zichtbaar. La Seo combineert romaanse, gotische, mudéjar-, renaissance- en barokstijlen op de plek van een Romeins forum en een moskee. Vanaf de Leeuwenbrug kijken de lokale bewoners naar de zonsondergang boven El Pilar op weg naar huis na het werk. Het Aljafería-paleis, een 11e-eeuws versterkt islamitisch paleis waar nu het Aragonese parlement zetelt, fascineerde me meer dan welk gebouw ik ook eerder had gefotografeerd; zelfs de gotische Patio de San Martín stond leeg terwijl bezoekers zich naar de Moorse zalen haastten. En de Fuente de la Hispanidad was me een raadsel, totdat ik een groepje toeristen hoorde praten: vanuit de juiste hoek gezien vormt het water een kaart van Latijns-Amerika. Meer hierover in de reisgids over Zaragoza.
Mallorca
Mallorca krijgt vaak grapjes te verduren dat het de zeventiende deelstaat van Duitsland zou zijn, en wij reageerden daarop door de drukke zuidkust over te slaan en naar Alcúdia in het noorden te gaan, een stadje waarvan de naam afkomstig is van het Arabische woord voor ‘de heuvels’. De beloning was de zonsondergang boven Port d’Alcúdia, waarbij het water onder de bergen in vloeibaar goud veranderde. Op een andere avond daar was ik de haven en de bergtoppen aan het fotograferen toen een stel naar de reling van de promenade liep om een selfie te maken tegen de zonsondergang; hun beeld werd het mijne.
Palma is zeker een omweg waard. De kathedraal van La Seu is 121 meter lang en 44 meter hoog, een gotisch bouwwerk dat tussen 1229 en 1601 werd voltooid, waarbij Gaudí zelf het interieur herontwierp vanaf 1901 totdat hij het project verliet na een ruzie in 1914. Vanuit het park bij de haven kun je de kathedraal in beeld brengen naast het Koninklijk Paleis van La Almudaina, dat nog steeds een officiële residentie is van de Spaanse koninklijke familie. De complete reisgids voor Mallorca behandelt het eiland per seizoen.
Menorca
Menorca is het eiland waar ik steeds weer naar terugkeer – vier keer tot nu toe, en het aantal blijft stijgen – als instructeur bij het PhotoPills-fotokamp. Onze uitvalsbasis is Cala Galdana, een toeristische baai waarvan Daria en ik het mooiste uitzicht pas ontdekten tijdens een spontane wandeling vanaf de Mirador Sa Punta boven de dennenbomen. Op twintig minuten lopen ligt Cala Mitjana, waar je het ongerepte kleurenpalet van de Balearen kunt zien: turkoois, witte kalksteen, groene pijnbomen en helemaal geen voorzieningen.
De kust blijft verrassen. Pont d’en Gil is een natuurlijke kalkstenen boog die ik eerst aanzag voor de poort van een oude haven. In Ciutadella begeleidde ik samen met Albert Dros en Elia Locardi een groep in de schemering naar het Castell de Sant Nicolau, waarna ik zag dat alle landschapsfotografen al naar de rotsen waren geklommen terwijl ik het fort in beeld bracht met mijn vrouw die bij de poort stond te wachten. Ik maak van landschapsfotografen geen stadsfotografen.
De vuurtorens van Menorca
Het karakter van Menorca komt vooral tot uiting in de vuurtorens. De vuurtoren van Favàritx, voltooid in 1922, heeft een zwarte spiraal op de toren en staat op donkere leisteen die eruitziet als een filmset van de maan; elk bezoek levert me een andere compositie op. Vlakbij, aan de kalkstenen kust bij Cap de Favàritx, zag ik bij zonsondergang de rotsen roze gloeien, terwijl 39 andere fotografen verspreid over de rotsen stonden.
De noordkust is het domein van Cavalleria. De vuurtoren daar rijst 94 meter boven de zee uit, en het fotograferen ervan bij zonsopgang voelde als meditatie. Op een andere avond daar stapte ik een donkere grot binnen, net op het moment dat de ondergaande zon de wanden een paar seconden verlichtte – lang genoeg voor één foto van de vuurtoren vanuit de gloed. Menorca is het meest oostelijke puntje van Spanje, dus een workshop-ochtend op deze kliffen betekent de eerste zonsopgang van het land, die je bereikt door in het pikkedonker de landtong te beklimmen.
De nachtelijke hemel boven Menorca
Menorca is in 2019 uitgeroepen tot Starlight Reserve, en die titel heeft het echt verdiend. Omdat de Middellandse Zee het eiland afschermt van lichtvervuiling, strekt de Melkweg zich boven Favàritx zo duidelijk uit over de hemel dat je hem met het blote oog kunt zien. We gaan in mei, wanneer de kern van de Melkweg het hoogst staat; zelfs vanaf de rand van een dorpje als Son Bou kun je de Melkweg boven de lichtjes van het dorp fotograferen.
Mijn eerste sterrensporen heb ik hier ook gemaakt, op de moeilijke manier: mijn camera wilde de intervallen niet automatisch afvuren, dus telde ik tot 30 en drukte ik op de sluiter, keer op keer, een uur lang. Geen ruimte voor fouten, en de gebogen lijnen kwamen er strak uit.
Peñíscola
Ik ben naar Peñíscola gegaan voor één uitzicht, en daar ga ik niet omheen draaien. ’s Nachts, vanaf het strand, rijst de verlichte oude binnenstad op uit de zee, achter een strooien parasol – vandaar dat de lokale bevolking het ‘de stad in de zee’ noemt. Het Tempelierskasteel bovenop werd aan het begin van de 14e eeuw gebouwd en bood later onderdak aan Papa Luna, de tegenpaus Benedictus XIII; zowel El Cid als afleveringen van Game of Thrones zijn op deze muren gefilmd.
Onder de vestingmuren vind je in de steegjes van de oude stad kleurrijke gevels, souvenirwinkeltjes en het licht van lantaarns op de kasseien. Toen we er waren, waren de meeste toeristen Spanjaarden die zelf op zomervakantie waren, waardoor het rustig bleef in dit stadje aan de Costa del Azahar, tussen Valencia en Barcelona.
Tenerife en de Teide
Met zijn 3.715 meter is de Teide de hoogste berg van Spanje, en het hoogvlakte voelt aan als een andere planeet; films als Planet of the Apes hebben het dan ook als decor gebruikt. Voor het panorama van de vulkaan in het laatste licht heb ik negen verticale foto’s aan elkaar geplakt, met de kabelbaan als klein stipje op de helling om de schaal aan te geven. Een toiletstop redde de dag bij Roques de García: toen ik het enige hotel op het plateau uitliep, zag ik de lucht boven de rotsformaties oplichten en rende ik terug naar het statief, waarbij ik het verlaten pad als leidende lijn gebruikte.
De hoogte komt ook de wetenschap ten goede. Het Teide-observatorium ligt op 2.390 meter en herbergt de telescoop waarmee de eerste bruine dwerg, genaamd Teide 1, werd ontdekt. Tijdens de rit omhoog door Las Cañadas zag ik eindelijk de Teide-blauwklok, die drie meter hoge plant die ik de spookbloem heb genoemd, nadat ik jarenlang alleen de winterse skeletten ervan had gezien, afgetekend tegen de hellingen en het silhouet van La Gomera.
Het Anaga-gebergte
In het noordoosten van Tenerife ligt een bos dat 20.000 jaar uit de tijd lijkt te zijn gevallen. De laurisilva van het Anaga-gebergte, een UNESCO-biosfeerreservaat, bedekte ooit heel Zuid-Europa; als je er nu doorheen loopt, zie je de wolken op ooghoogte tussen de bomenstammen door drijven. Op mijn favoriete wandelroute vanaf Mirador Cruz del Carmen zag ik hoe de mist het licht in zichtbare stralen over het pad brak, en de met mos begroeide lauriergangen bleven de zon opslokken en weer vrijgeven terwijl wolken door het bos om ons heen trokken.
De wegen over de bergkammen bieden de weidste uitzichten. Toen we naar de kust reden, stopten we even terwijl zonnestralen de wolken door de valleien van Anaga joegen, en de afdaling eindigt bij het strand van Benijo, 300 meter zwart vulkanisch zand waar de Atlantische Oceaan zwemmen verbiedt maar je camera beloont. Het gehucht Taganana, bereikbaar via een weg met bochten van 180 graden, leek voor mij meer op een afgelegen dorpje in de Peruaanse bergen dan op Spanje.
Santa Cruz en La Laguna
De steden op Tenerife hebben allemaal hun eigen karakter. In Santa Cruz slingert het Auditorio de Tenerife van Santiago Calatrava als een witte golf tussen de stad en de Atlantische Oceaan; ik zou er de hele dag omheen kunnen lopen om mooie composities te vinden, en het is zelfs afgebeeld op Spaanse postzegels en euromunten. Op een rustigere ochtend gingen we naar de Markt van Onze-Lieve-Vrouw van Afrika, waar niemand zich haast en de kruiden en bloemen de binnenplaatsen in koloniale stijl met hun geur vullen. Langs de kust in Candelaria stak de witte kapel bij de basiliek af tegen de zwarte rotsen en een storm die zich boven de bergen samenpakte, in het stadje waar de Maagd de beschermheilige van de Canarische Eilanden is.
San Cristóbal de La Laguna, de voormalige hoofdstad van het eiland, is rustiger en historischer. Je kunt de toren van de Iglesia de la Concepción beklimmen voor het uitzicht over de oude stad. Vanaf de hoogten van Anaga pronkt Las Teresitas met het zeldzame gouden zand dat het eiland uit de Sahara heeft laten aanvoeren. En bij de getijdenpoelen van Bajamar tilde een vader zijn zoon boven zijn hoofd terwijl achter hen een golf uiteenspatte – een moment op onze trouwdag dat ik nooit had kunnen plannen.
Fotograferen in Spanje
In Spanje maak ik niet alleen foto’s, maar geef ik er ook les in. Tijdens het PhotoPills-kamp op Menorca geef ik workshops op de kliffen en stranden, en daar leer ik zelf ook steeds weer bij: lightpainting met een danseres was nieuw voor me, totdat Eric Paré en Kim Henry het op een koude, rustige nacht lieten zien, waarbij ze met een bewegende buis vormen in de lucht achter haar tekenden.
Dit vak beloont bedachtzaamheid. Bij het uitkijkpunt Mirador Cruz del Carmen op de Teide stond ik een half uur op een statief met een tilt-shift-lens om de palissade zonder mensen en de lijnen perfect recht te krijgen, terwijl de zee van wolken tegen de voet van de vulkaan kabbelde. Hetzelfde geduld kwam terug in de 30 op elkaar gestapelde foto’s bij het Koninklijk Paleis in Madrid en een uur lang getelde belichtingstijden van 30 seconden onder de sterren van Menorca. De onderwerpen staan stil; het werk zit ’m in het wachten.
Wanneer kun je Spanje het beste bezoeken?
Spanje heeft meer dan één kalender. De steden komen het mooist tot hun recht buiten het hoogseizoen: we hebben Madrid in februari gefotografeerd bij temperaturen die op het late voorjaar leken, en de monumenten van Zaragoza blijven het hele jaar door de hele nacht verlicht, terwijl de pleinen bij zonsopgang leeg zijn. Juli en augustus brengen echte hitte in het binnenland en volle stranden aan elke kust.
Op de eilanden zijn de seizoenen omgekeerd. We bezoeken Tenerife in november en de winter, wanneer het Anaga-nevelwoud op zijn mooist is en het Teide-plateau nog steeds helder avondlicht biedt. Menorca heeft twee hoogtepunten: de zomer voor de calas, en mei voor het Melkwegseizoen, wanneer het PhotoPills-kamp fotografen van over de hele wereld samenbrengt. De Teide staat sinds 2007 op de Werelderfgoedlijst en het hoogplateau blijft elke maand fotogeniek; kijk even op de webcam van het observatorium voordat je naar boven rijdt, want op de top heerst zijn eigen weer.
Veelgestelde vragen
Wanneer kun je het beste naar Spanje gaan?
Dat hangt af van de regio. Het late voorjaar en het vroege najaar zijn ideaal voor de steden op het vasteland, waar het in juli en augustus erg heet kan worden. Op de Balearen is het van mei tot september het drukst, terwijl het op de Canarische Eilanden het hele jaar door mild blijft en ze een populaire winterbestemming zijn.
Hoeveel dagen heb je nodig in Spanje?
Voor een eerste reis is tien tot veertien dagen prima: drie of vier dagen in Madrid, drie in Barcelona en de rest verdeeld over Valencia, Zaragoza of Andalusië. De Balearen en de Canarische Eilanden verdienen elk een aparte week, in plaats van een gehaast uitstapje.
Wat is beter voor een eerste bezoek: Madrid of Barcelona?
Ze passen bij verschillende sferen. Madrid biedt grote boulevards, koninklijke architectuur en musea van wereldklasse, midden in het land. Barcelona voegt daar de architectuur van Gaudí, de middeleeuwse Gotische wijk en de Middellandse Zee aan toe. De meeste reizen van twee weken omvatten beide steden, die met elkaar verbonden zijn door een snelle treinreis van ongeveer tweeënhalf uur.
Heb je een auto nodig in Spanje?
In de steden niet. Madrid, Barcelona, Valencia en Zaragoza zijn met de hogesnelheidstrein verbonden en zijn te voet goed te verkennen als je er eenmaal bent. Op de eilanden loont een auto de moeite: de baaien van Menorca, de bergwegen van Tenerife en de noordkust van Mallorca liggen allemaal buiten het bereik van handig openbaar vervoer.
Is Spanje een goede bestemming om te fotograferen?
Het is een van de meest afwisselende landen van Europa op dat gebied. Tijdens één reis kun je de gevels van Gaudí, Moorse paleizen, gotische kathedralen, vulkanische plateaus boven de wolken, turquoise baaien en beschermde donkere luchten ontdekken. Het licht blijft de hele winter sterk, vooral in het zuiden en op de eilanden.
Welk Spaans eiland is het beste voor fotografen?
Menorca en Tenerife hebben elk hun eigen charmes. Menorca biedt kalkstenen baaien, vuurtorens en een nachtelijke hemel in een Starlight Reserve, allemaal op een klein eiland. Tenerife heeft daarnaast de hoogste berg van Spanje, een nevelwoud en zwarte zandstranden. Mallorca ligt ertussenin, met de gotische kathedraal van Palma als belangrijkste fotomotief.
Kun je de Melkweg zien in Spanje?
Ja, en Menorca is een van de beste plekken om dat te doen. Het eiland is in 2019 uitgeroepen tot Starlight Reserve, en buiten de steden kun je in het seizoen de kern van de Melkweg met het blote oog zien. Mei tot september is de beste periode, met de donkerste hemel rond nieuwe maan.
