Tsjechië

Tsjechië is een land zonder kust in het hart van Europa, dat grenst aan Duitsland, Oostenrijk, Polen en Slowakije, met de historische regio’s Bohemen in het westen en Moravië in het oosten. Praag, de hoofdstad aan de rivier de Moldau, heeft een van de grootste intacte historische stadscentra van het continent. Daarachter liggen de kuuroorden van West-Bohemen, het zandsteenlandschap van Boheems Zwitserland aan de Duitse grens, en het oude zilverstadje Kutná Hora, een uurtje naar het oosten.

Praag

In Praag begint mijn Tsjechische verhaal. Ik heb daar een semester gestudeerd, heb Daria in de stad ontmoet en jaren later zijn we in de Oude Stad getrouwd. Elke keer als ik terugkom, krijg ik een nieuwe compositie te zien, of een oud uitzicht dat er in een nieuw licht anders uitziet. Daarom neemt de hoofdstad meer ruimte in mijn archief in dan welke andere Tsjechische bestemming dan ook.

De stad was de zetel van de Boheemse koningen en de residentie van de keizers van het Heilige Roomse Rijk, en kwam vrijwel ongeschonden uit de Tweede Wereldoorlog. Het resultaat is architectuur uit alle tijdperken die zij aan zij staat, van gotiek tot barok tot art nouveau. Mijn allerbeste uitzicht is het beeld hierboven: het kasteel en de Karelsbrug vanaf de overkant van de Moldau, waar een rustig stukje in het verder woelige water elk licht verdubbelt. Daria blijft me maar zeggen dat ik iets nieuws moet zoeken, maar ik blijf het toch steeds opnieuw fotograferen; de avond dat ik deze foto nam, bereikte ik de plek met de tram, met nog maar een paar minuten te gaan voordat regenwolken een einde maakten aan de schemering. Ik behandel de stad uitgebreid in mijn complete reisgids over Praag; hieronder volgen de plekken waar ik steeds weer naar terugkeer.

De Praagse Burcht en de Sint-Vituskathedraal

De Praagse Burcht werd in de 9e eeuw gesticht en wordt vaak genoemd als het grootste middeleeuwse burchtcomplex ter wereld. Mijn band met deze plek komt via mijn vader: hij fotografeerde het uitzicht vanaf de burchtpoort over de stad, decennia voordat ik zelf voor zonsopgang op dezelfde plek stond om mijn eigen versie van zijn compositie te maken.

Binnen het complex staat de Sint-Vituskathedraal, de grootste kerk van Tsjechië en een gebouw dat zo hoog is dat het me jaren heeft gekost om de hele kathedraal vanaf de binnenplaats te fotograferen – ik moest steeds weer terugkomen met betere vaardigheden en apparatuur. De eerste kerk op deze plek werd in 930 gebouwd. Volgens een verhaal koos hertog Václav Sint-Vitus als beschermheilige omdat de naam in het Tsjechisch, Svatý Vít, bijna hetzelfde klonk als Svantevit, een heidense god die zijn volk al aanbad. Het kasteel was ook het onderwerp van mijn eerste nachtfoto die ik op een statief nam, gemaakt in het eerste weekend nadat ik het had gekocht.

De Karelsbrug

De bouw van de Karelsbrug begon in 1357 onder Karel IV, en eeuwenlang was het de enige vaste oversteekplaats over de Moldau in Praag: 516 meter steen die de Oude Stad met Malá Strana verbindt. Ik steek hem bij elk bezoek over, het liefst bij zonsopgang, als de brug leeg ligt onder de lantaarns en de 30 barokke beelden de oversteekplaats helemaal alleen lijken te bewaken. Op een zondagochtend ving een standbeeld in volledige stilte het eerste zonlicht op, terwijl het kasteel achter hem langzaam ontwaakte. De beroemdste van de dertig is Sint-Jan van Nepomuk, die in de 14e eeuw van deze brug werd gegooid; als je de plaquette aan de voet van het standbeeld aanraakt, zou dat je terugkeer naar Praag garanderen.

De brug is vanuit elke hoek een lust voor het oog. Vanaf de oever in de Oude Stad leiden de bogen je blik over de rivier naar Malá Strana en het kasteel daarboven. ’s Avonds fotografeer ik de brugtoren van de Oude Stad vanaf een plekje aan de rivieroever die de meeste fotografen overslaan zodra het blauwe uur voorbij is. En de toren zelf is open voor bezoekers: toen het op de brug eronder te druk was om te fotograferen, klom ik er naar boven en vond ik een open raam dat het kasteel bij zonsondergang mooi in beeld bracht – een compositie die ik nooit had kunnen bedenken.

Het Oude Stadsplein

Op het Oude Stadsplein sta je meestal te midden van een menigte toeristen die wachten op de astronomische klok, een mechanisme dat in 1410 werd geïnstalleerd en vaak wordt genoemd als de oudste nog werkende astronomische klok. Zet je wekker vroeg genoeg en het plein laat een heel ander gezicht zien: ik fotografeerde het Oude Stadhuis om 4:24 ’s ochtends met een 10 mm-lens en er was niemand in beeld. Die foto betekent extra veel voor me, want een jaar nadat ik hem nam, liepen Daria en ik door precies diezelfde deuren voor onze bruiloft.

De toren van datzelfde gebouw is het beste uitkijkpunt op het plein. Vanaf de top schittert de Onze-Lieve-Vrouwekerk bij Týn in de nacht, de gotische basiliek waarvan de bouw duurde van de 14e eeuw tot het begin van de 16e. Het balkon is winderig en te smal voor een statief, dus heb ik mijn camera met een Gorillapod aan de reling vastgezet. Vanaf diezelfde toren volgde ik in de schemering de daken van de Koninklijke Weg tot aan een halve maan boven de Praagse Burcht, de kroningsroute die de Boheemse koningen aflegden van de Oude Stad naar de Sint-Vituskathedraal. De hele Oude Stad staat al sinds 1992 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Malá Strana

Als je de brug oversteekt, kom je in Malá Strana, de ‘Kleine Kant van de Rivier’. Het werd in 1257 door koning Přemysl Ottokar II gesticht als zelfstandige stad, en pas in 1784 werd het officieel bij Praag gevoegd. Na de Hussietenoorlogen en herhaaldelijke branden was het een arme wijk; de komst van het koninklijk hof rond het kasteel trok later aristocraten en kunstenaars aan, en hun paleizen staan nog steeds langs de straten, waarvan er nu veel als ambassades dienen.

Het was Daria die me in een van de steegjes tegenhield, op weg naar een fotoshoot bij het kasteel. Het ochtendlicht viel op het sgraffito-ornament van een boog boven een geplaveid steegje, met een mintgroene vintage Kever geparkeerd aan het einde van de straat. Soms draagt één klein ornament het hele beeld.

Vinohrady en het Letná-park

De wijken buiten het ansichtkaartcentrum hebben hun eigen avonden. We woonden voor en na onze bruiloft vlakbij het Jiřího z Poděbrad-plein in Vinohrady, een wijk waarvan de naam ‘wijngaarden’ betekent, en twee dagen na de ceremonie fotografeerde ik de Kerk van het Heiligste Hart van Onze Heer onder de nachtelijke hemel, het monumentale bouwwerk van Jože Plečnik uit 1932, met daarachter de Žižkov-televisietoren, verlicht in de Tsjechische driekleur.

Aan de andere kant van de rivier torent het Letná-park uit boven de Moldau, waar ooit het enorme Stalin-monument stond; een gigantische metronoom heeft het vervangen. Vanaf de trappen keken we naar een zonsondergang die ik nog nooit eerder in Praag had gezien en sindsdien ook niet meer, waarbij de hele rij bruggen over de Moldau roze kleurde onder de wolken. De gouden stad was die avond helemaal niet goudkleurig.

Nationaal Park Boheems Zwitserland

Vlakbij het dorpje Hřensko, aan de Duitse grens, staat de Pravčická Poort: de grootste natuurlijke zandsteenboog van Europa, met een breedte van 26,5 meter aan de basis en een hoogte van 16 meter. Sinds 1982 is het verboden om erop te klimmen om het eroderende zandsteen te beschermen. Daarom is de scène uit De Kronieken van Narnia waarin de kinderen eroverheen rennen, in de studio afgemaakt. Daria en ik hebben hier in het vroege najaar gewandeld, toen de eerste bomen van kleur veranderden en de boog uitkeek over een kleurrijke vallei, met het Elbezandsteengebergte dat zich erachter uitstrekte.

Naast de boog bouwden de prinsen van Clary-Aldringen het Falcon’s Nest, een jachthuis dat nu dienst doet als hotel met restaurant en nog steeds in bedrijf is. Vanaf de rotsuitsteeksel boven het terras passen het jachthuis en de herfstkliffen in één beeld; daar zitten met een Tsjechisch biertje en dat uitzicht is op zich al een beloning. Hetzelfde zandsteenlandschap loopt over de grens door als Saksisch Zwitserland, wat je makkelijk kunt combineren met een fotoreis naar Dresden.

Kutná Hora

In de 13e eeuw werd er zilver ontdekt in de buurt van Kutná Hora, en de volgende driehonderd jaar kon de stad qua economische en politieke invloed wedijveren met Praag zelf. De belangrijkste ertsader liep in de 16e eeuw onder water en de mijnen werden uiteindelijk in de 18e eeuw verlaten, maar de skyline ademt nog steeds de vroegere glorie: vanaf de wijngaardterrassen zie je de tentvormige torenspitsen van de Sint-Barbarakerk naast het voormalige jezuïetencollege staan; de kerk is een gotisch pronkstuk dat volledig met mijnbouwgeld is gefinancierd.

Een andere bezienswaardigheid van de stad is het Sedlec-ossuarium, een kapel versierd met de skeletten van meer dan 40.000 mensen. Ik heb het meer dan tien jaar geleden bezocht en de herinnering aan die ruimte bezorgt me nog steeds kippenvel. Kutná Hora ligt ongeveer een uur ten oosten van Praag en staat sinds 1995 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Karlovy Vary

Karlovy Vary is de grootste van de Tsjechische kuuroorden en staat van oudsher bekend om zijn 13 warmwaterbronnen en zo’n 300 kleinere bronnen; je komt ze bijna bij elke stap door het centrum tegen. De geneeskrachtige werking van het water hier is al bekend sinds lang voordat de stad zijn naam kreeg.

Het weer tijdens ons bezoek was wazig en verre van ideaal om foto’s te maken, dus heb ik er juist gebruik van gemaakt: bij de nabewerking heb ik de kleuren naar voren gehaald die het uitzicht langs de rivier de Teplá naar de Molenkolonnade een bewust retro tintje geven, met de kuurhuizen die zich achter de beboste heuvel opstapelen. Samen met Mariánské Lázně en Františkovy Lázně vormt het stadje de gouden drie-eenheid van de West-Boheemse kuuroorden.

Mariánské Lázně

Mariánské Lázně, in het Duits Marienbad, trok in zijn hoogtijdagen een onwaarschijnlijke lijst van gasten aan: Goethe, Chopin, Wagner, Edison, koning Edward VII, tsaar Nicolaas II. Het symbool van de stad is de Maxim Gorky-colonnade, een neobarokke gietijzeren constructie die tussen 1888 en 1889 werd gebouwd. Ik ging erheen met het plan om symmetrische zuilen te fotograferen, en de laagstaande zon werkte perfect mee: het gouden interieur van de colonnade stond leeg, terwijl het ijzerwerk lange schaduwen over de promenade wierp.

Toen keek ik omhoog en heb ik bijna dertig minuten besteed aan de fresco’s op het plafond van de colonnade: ronde panelen met figuren en zwevende bollen die je kunt zien als een metafoor voor het menselijke verlangen om te vliegen. Kijk altijd even omhoog in een gebouw dat zijn gelijke niet kent.

De bronnen van Mariánské Lázně

De bronnen zijn de reden dat het stadje bestaat, en elke bron heeft zijn eigen reputatie. Rudolfův Pramen, de Rudolph-bron, stroomt met calciumrijk water onder een witte, klassieke colonnade. De Ambrose-bron heeft een nog mooiere legende: als je ervan drinkt, vind je binnen een jaar je wederhelft. In dezelfde maand dat Daria en ik elkaar ontmoetten, had ze van dat water gedronken.

De colonnade verandert van karakter als het donker wordt. Tijdens het blauwe uur krijgt de verlichte gevel de kwetsbaarheid van een oude muziekdoos tegen de inktzwarte lucht, en op zomeravonden voert de Zingende Fontein ernaast zijn gechoreografeerde shows uit.

Františkovy Lázně, de derde en kleinste van het drietal, is voor mij persoonlijk terrein: mijn oma is in deze streek geboren en woonde hier tot het einde van de Tweede Wereldoorlog, en de lokale keuken smaakt nog steeds naar de gerechten die ze voor me kookte. We komen hier terug met het gezin, meestal alleen voor een lunch en een rustig wandelingetje over de gele neoklassieke boulevard, waar niemand zich haast en de hele dag voorbijglijdt alsof de tijd is vertraagd.

In 2021 werden alle drie de West-Boheemse kuuroorden opgenomen op de UNESCO-werelderfgoedlijst als onderdeel van de ‘Grote kuuroorden van Europa’, een grensoverschrijdende notering die ze delen met Baden-Baden, Vichy en Bath.

Fotograferen in Tsjechië

Mijn mooiste Tsjechische foto’s heb ik gemaakt voordat de wekkers van de meeste mensen afgingen. In de zomer begint het blauwe uur ’s ochtends rond 3 uur ’s nachts, dus boek ik appartementen vlak bij het onderwerp en plan ik de nacht als een opnameschema. Het gaat niet altijd volgens plan: op een ochtend kwam ik om half vier aan bij de hoofdingang van de Praagse Burcht, maar die zat op slot. Ik sprintte terug door Malá Strana en weer omhoog door de wijngaarden, en bereikte de andere kant net toen de lucht boven de Moldau een krachtig oranje kleur kreeg. Toen ik me omdraaide, knikte een bewaker naar me, en de poorten van de burcht stonden open.

De andere constante is geïmproviseerde ondersteuning. De galerijen in de torens zijn hier smal, winderig en niet geschikt voor statieven, dus een Gorillapod die aan een reling is vastgeklemd, heeft meer van mijn nachtfoto’s van Praag opgeleverd dan de Manfrotto ooit heeft gedaan.

Wanneer kun je het beste naar Tsjechië gaan?

De zomer brengt lange avonden en blauwe uurtjes aan beide kanten van de nacht, maar ook drukke bruggen en pleinen vanaf halverwege de ochtend; de foto’s van de lege stad zijn iets voor de vroege ochtend. De herfst is het seizoen voor Boheems Zwitserland, wanneer de bossen rond de Pravčická-poort van kleur veranderen en de paden nog goed begaanbaar zijn. De kuuroorden zijn het hele jaar door een aanrader, en de laagstaande winterzon die door de Gorky-colonnade schijnt, is op zich al een reden om de koude maanden te bezoeken.

Stedentrips concentreren zich rond oudejaarsavond, wanneer duizenden mensen de rivieroevers vullen. Ik was op een decemberdag aan het opstellen aan de Moldau toen het vuurwerk vroeg begon en ik draaide de camera om om het vuurwerk boven het Rudolfinum vast te leggen. Boek ruim van tevoren voor die week.

Veelgestelde vragen