Oostenrijk ligt midden in de Alpen, een land met negen deelstaten waar keizerlijke steden en hooggebergte-landschappen elkaar afwisselen op slechts een uurtje rijden van elkaar. Wenen vormt het ankerpunt in het oosten met de erfenis van het Habsburgse rijk, Salzburg bewaakt de noordelijke rand van de Alpen, en daartussen strekt zich het merengebied van het Salzkammergut uit, met Hallstatt als hart. Voor een fotograaf is het een land van blauwe uren: paleizen, operahuizen en dorpjes aan het meer die allemaal hun mooiste licht bewaren voor het begin en einde van de dag.
Wenen
Wenen is de plek waar Oostenrijk zijn keizerlijke verleden heeft gebundeld, en het tijdperk van de Ringstrasse heeft de stad een schat aan gebouwen nagelaten die er op foto’s uitzien als theaterdecors. De Staatsopera is de klassieker: we fotografeerden het neorenaissancistische bouwwerk tijdens het blauwe uur, met lichtsporen van auto’s die over de voorgrond scheren – het gebouw dat één keer per jaar verandert in een balzaal, als het Operabal met een wals van start gaat.
Voor het vooraanzicht kwam ik bij zonsopgang terug, met mijn statief bij een bushalte neergezet. Waar ik geen rekening mee had gehouden, was een weekend in augustus in Wenen: terwijl ik daar meer dan een uur stond, met de opera die gloorde in het eerste ochtendlicht, strompelde de nachtmenigte om me heen naar huis, een stel dat ruzie maakte over wiens huis het was, blauwe zwaailichten die vijftig meter verderop stopten, zes mannen die één man over straat achtervolgden. Ik was een theater aan het fotograferen terwijl de stad haar eigen voorstelling opvoerde. De hele stad komt aan bod in mijn reisgids over Wenen.
Paleis Schönbrunn
Schönbrunn begon als jachtgebied: keizer Maximiliaan II kocht het land in 1569 en bevolkte het met fazanten en herten, en het paleis kreeg pas zijn glans in de 18e eeuw, toen Maria Theresia het als huwelijkscadeau kreeg. De langst regerende keizer van Oostenrijk, Franz Joseph, werd hier geboren en stierf hier ook. Vanaf de heuvel bij de Gloriette lichten het paleis en de parterre-tuinen op tegen de avondstad – het decor dat laat zien waarom de Habsburgers deze plek nooit hebben opgegeven.
De tuinen verdienen een rustig bezoek. Op een warme avond in juni trokken we met een fles Grüner Veltliner naar de weiden, en ik zag een stel dat alleen zat aan de voet van de Neptunusfontein. De hittewaas die dag gaf de marmeren beelden en de Gloriette erboven een zachte gloed die geen enkel filter had kunnen evenaren.
De musea van Wenen
Keizer Franz Joseph liet de twee grote musea aan de Ringstrasse bouwen als architectonische tweeling, en hun trappen zijn ontworpen om je te overweldigen: marmer op marmer, zuilen die eruitzien als sculpturen, een plafondschildering die als een tweede hemel boven alles hangt. Ik liet Daria de kaartjes regelen, want de trap had me al helemaal in beslag genomen. Een vrouw die de overloop omliep, zag mijn opgeheven camera, bleef even staan en glimlachte, en even was de hele trap helemaal van mij. Binnenruimtes ademen in golven; de stilte tussen de groepen is altijd langer dan je verwacht, en ISO 3200 legt zo’n verloren moment vast.
Het Prater Museum verbergt een rustiger wonder: oude reuzenradgondels die zijn omgebouwd tot vitrines, waarbij elke rode cabine een miniatuurwereld herbergt onder een geschilderde muurschildering van de geschiedenis van Wenen. Daria staat erop om in elke stad in het reuzenrad te gaan; ik heb hoogtevrees, maar achter een camera verdwijnt die angst. De gondels op de begane grond zijn voor ons allebei prima.
Hundertwasserhaus
Als de lijnen van dit appartementencomplex in je ogen lijken te golven, is dat geen lensvervorming. Friedensreich Hundertwasser heeft zijn hele carrière tegen rechte lijnen gestreden, en samen met architect Josef Krawina bouwde hij een gevel die door kleur en groen golft op de hoek van de Kegelgasse en de Löwengasse. Krawina’s eerste voorstel, een conventioneel modulair ontwerp, werd meteen afgewezen; de natuur bouwt zelden in modules, en dit huis zou dat ook niet doen.
Toen het gebouw in 1985 klaar was, weigerde Hundertwasser betaling voor het ontwerp. Het was volgens hem meer waard om zijn visie werkelijkheid te zien worden dan dat er op die plek weer een lelijk gebouw zou verrijzen.
Karlskirche
Er gaat niets boven het zien ontwaken van een drukke stad. De Karlskirche was mijn ochtend in Wenen: de barokke koepel en de twee zuilen die zich in de spiegelvijver weerspiegelden, het lege plein, het eerste warme licht op de gevel. Fotograferen in de vroege ochtend komt in mijn werk het dichtst in de buurt van meditatie.
De kerk werd in het begin van de 18e eeuw gebouwd ter ere van Sint-Carolus Borromeus en combineert een barokke kern met een portiek in de stijl van een Griekse tempel. Antonio Vivaldi stierf vlakbij, en dankzij de concerten in de kerk leeft de componist tot op de dag van vandaag voort binnen deze muren.
Salzburg
Salzburg in de kersttijd is een valkuil voor lichtontwerpers: de stad ligt in een kom tussen de bergen, en de zon verdwijnt al lang voordat welke app dan ook dat toegeeft. Ik heb meer dan twee uur in de kou gewacht op dat moment, laat genoeg om de stad te zien oplichten, maar vroeg genoeg om de textuur van de onverlichte hellingen te behouden. Toen gingen de gouden kerstverlichting van de Makartsteg, Hotel Sacher en de verlichte oude binnenstad tegelijk aan, terwijl de Salzach de weerspiegelingen als vloeibaar goud meevoerde.
De kou was het waard. Salzburg is in december rustiger dan in de zomer, de markten stralen, en de rivier zorgt voor composities die geen enkel ander seizoen biedt.
Hallstatt
Hallstatt stond al jaren op mijn lijstje, en dankzij een uitstapje naar Salzburg lag het eindelijk binnen een avondrit. Het dorpje doet zijn reputatie eer aan: het meer, de bergen, de kerktoren – alles past perfect bij elkaar, alsof het zo is neergelegd. Voor het beeld dat ik wilde, moest het licht precies goed samenvallen: een belichtingstijd van 30 seconden van het dorp en zijn weerspiegeling in een raam, die twee of drie minuten duurt. Eerst voer er een veerboot over het spiegelgladde water, daarna peddelde er langzaam een zwaan doorheen, terwijl ik bij mijn statief stond te mompelen tegen allebei. Zonsondergangfotografie laat zich niet sturen; je wacht op het moment, en het moment beslist.
De meeste bezoekers vertrekken als het donker wordt, en dat is juist de reden om te blijven. Als het donker is, straalt het museumplein in zijn kerstverlichting, de drukte is verdwenen en het dorp is meer zichzelf dan op enig ander moment van de dag. Het blauwe uur is het moment; de verlichte gevels tegen de laatste kleur van de lucht maken de foto.
Het Salzkammergut
Het merengebied rond Hallstatt heeft zijn rijkdom te danken aan zout, en de Traun vervoerde dat: eeuwenlang was de rivier de verkeersader van de regio, waarbij het waterpeil werd geregeld door stuwen die nog steeds in de rivier staan. We stopten bij een stuw tijdens de rit ernaartoe, waar de oude stuw het groene water tegen de bergen in doorsnijdt, en zagen dat het gele pension achter ons het avondeten serveerde; sindsdien doet die foto ook dienst als aanbeveling voor het menu.
UNESCO heeft Hallstatt en het Dachstein-landschap in 1997 op de Werelderfgoedlijst gezet en noemde het een uitmuntend voorbeeld van een natuurlandschap van grote schoonheid, verbonden met zeven millennia zoutwinning – een van de oudste die er nog bestaat.
Fotograferen in Oostenrijk
Oostenrijk heeft me het meeste geleerd over wachten. Twee uur in de kou van Salzburg voor een kruising van drie minuten. Een spiegel in Hallstatt, overgeleverd aan het schema van een zwaan. Een uur bij een bushalte in Wenen terwijl het nachtleven van de stad zich rondom mijn statief afspeelde. En binnen geldt de museumregel: ga zelfverzekerd staan, wacht dertig seconden langer dan redelijk lijkt, en laat de ISO maar stijgen in plaats van het moment te laten glippen.
De beloning is altijd hetzelfde: de vaste locaties van dit land zijn juist beroemd omdat ze stil blijven staan. De variabelen zijn licht en mensen, en beide komen naar de fotograaf toe die het langer volhoudt dan zij.
Wanneer naar Oostenrijk gaan
De winter is het hoogseizoen voor fotografie in Oostenrijk. Salzburg en Wenen hebben hun kerstmarkten vanaf eind november, Hallstatt houdt zijn verlichting nog even aan na de feestdagen – met maar een fractie van de zomerdrukte – en de laagstaande zon laat de keizerlijke gevels de hele dag mooi uitkomen. Pak je spullen in om lekker stil in de kou te staan; juist daar komen de mooiste foto’s vandaan.
De zomer is weer anders: lange avonden in de tuinen van Schönbrunn en zwemmen in het meer in het Salzkammergut, maar in Hallstatt zijn de straten halverwege de ochtend al druk, waardoor overnachtingen en fotograferen tijdens het blauwe uur het verschil maken tussen een ansichtkaart en een scène vol mensen. De lente en de herfst zitten daar precies tussenin, met sneeuw die nog op de toppen boven de groene valleien ligt.
Veelgestelde vragen
Wanneer kun je het beste naar Oostenrijk gaan?
December is ideaal voor steden en kerstmarkten, terwijl je in mei, juni en september kunt genieten van warm weer met minder drukte dan midden in de zomer. Voor Hallstatt geldt dat de winter en de tussenseizoenen beter zijn dan juli en augustus, wanneer het dorp van halverwege de ochtend tot zonsondergang vol zit met dagjesmensen.
Hoeveel dagen heb je nodig in Oostenrijk?
Voor een eerste bezoek zijn zeven tot acht dagen prima: drie voor Wenen, twee voor Salzburg, één voor Hallstatt met een overnachting, en een dag voor de meren van het Salzkammergut. Alleen al Wenen is een lang weekend waard; trek er in de winter wat extra tijd bij voor de kerstmarkten.
Is Hallstatt een bezoek waard?
Ja, maar met één voorwaarde: blijf er overnachten of tot in de avond. Het dorp wordt overdag overspoeld door dagjesmensen, maar ’s ochtends en als het donker is, kun je het weer in alle rust beleven. Het klassieke uitzicht op het meer, het oude stadsplein en de zoutmijn, die op de Werelderfgoedlijst staat, maken het de moeite waard om het wat rustiger aan te doen.
Hoe kom je van Wenen naar Salzburg en Hallstatt?
Er rijden rechtstreekse treinen tussen Wenen en Salzburg die er ongeveer tweeënhalf uur over doen. Hallstatt bereik je met de trein naar het station van Hallstatt en een korte overtocht met de veerboot over het meer, of met de auto in ongeveer een uur vanuit Salzburg. Met de auto heb je meer flexibiliteit om onderweg in het Salzkammergut even te stoppen, bijvoorbeeld bij de rivier de Traun.
Wat zijn de UNESCO-werelderfgoedlocaties in Oostenrijk?
Oostenrijk heeft een tiental locaties op de lijst staan. De historische centra van Wenen en Salzburg, de tuinen en het paleis van Schönbrunn en het cultuurlandschap Hallstatt-Dachstein Salzkammergut zijn de vier meest bezochte, en ze staan allemaal in deze gids.
Gebruikt Oostenrijk de euro?
Ja. Oostenrijk gebruikt de euro al sinds 2002, en je kunt bijna overal met je kaart betalen, al geven sommige berghutten en kleine marktkraampjes nog steeds de voorkeur aan contant geld. In Wenen en Salzburg liggen de prijzen boven het EU-gemiddelde, terwijl ze op het platteland merkbaar lager liggen.
