San Marino is een microstaat van ongeveer 61 vierkante kilometer, volledig omringd door Italië, gelegen op de bergkam van de Titano in de Apennijnen. Het historische centrum ligt 739 meter boven zeeniveau en is in minder dan 30 minuten met de auto te bereiken vanuit Rimini aan de Adriatische kust. Het land heeft ongeveer 33.000 inwoners, slaat zijn eigen euromunten en het historische centrum met de berg Titano staat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
De drie torens van de berg Titano
Het vreemde aan de rit naar San Marino is dat je het land al ziet voordat je er bent. Drie middeleeuwse torens staan op drie afzonderlijke toppen van de berg Titano, al van ver zichtbaar, en als je eenmaal doorhebt wat je ziet, blijft het silhouet van de staat je bij. De torens heten Guaita, Cesta en Montale, en ze staan op de nationale vlag, het wapen en de verpakkingen van een lokaal koekje dat Tre Torri heet. Ik heb ergens gelezen dat de stadsmuren werden vergeleken met de Chinese Muur. Ik vond dat overdreven, totdat ik op zoek ging naar composities en zag hoe de muur, de klif en de torens samen één doorlopende verdedigingslinie vormen.
De Guaita-toren in San Marino
Guaita is de oudste van de drie torens. Hij dateert uit de 11e eeuw en is degene die op de meeste foto’s van San Marino te zien is, deels omdat je hem als eerste tegenkomt vanuit het historische centrum en deels omdat zijn silhouet – met de gekanteelde buitenmuur die de rots eronder omhult – het strakste van de drie is. Vanaf Guaita kun je langs de bergkam naar Cesta lopen, waar het uitzicht steeds mooier wordt. Het pad is smal, de afgrond aan één kant is echt, en op een heldere ochtend zie je de Apennijnen aan de ene horizon en de zee voorbij Rimini aan de andere.
De Cesta-toren in San Marino
Cesta ligt op het hoogste punt van de berg Titano en is in de 13e eeuw gebouwd op de fundamenten van een Romeins fort. De oorspronkelijke locatie werd gekozen om dezelfde reden als San Marino zelf: moeilijk te beklimmen, makkelijk te verdedigen. Cesta was mijn favoriete toren om te fotograferen. De helling loopt vlak onder de toren steil naar beneden, en als je vanuit Guaita nadert, zie je de Apennijnen achter het metselwerk liggen, met op een heldere ochtend de Adriatische Zee en Rimini in de verte. Als je de stenen brug tussen de twee torens oversteekt, kun je een beetje last krijgen van hoogtevrees, omdat de linkerkant direct uitkomt op de leegte. Zonsopgang is het moment. De valleien vullen zich vaak met mist voordat het licht de bergkam bereikt, en Cesta komt uit de mist tevoorschijn terwijl alles eronder in de schaduw blijft.
Piazza della Libertà en het Paleis
Het hart van de historische wijk is het Piazza della Libertà, een klein plein omringd door restaurants en met als blikvanger het Palazzo Pubblico, de zetel van de regering. Het paleis is een neogotisch gebouw uit het einde van de 19e eeuw, voltooid in 1894, en herbergt de kantoren van de Capitani Reggenti, de twee staatshoofden die samen een ambtstermijn van zes maanden vervullen. In hetzelfde gebouw zijn ook de Grote en Algemene Raad, de Raad van Twaalf en het Staatscongres gevestigd. Het paleis staat afgebeeld op de achterkant van de twee-euromunt van San Marino. Het plein ligt op de bergkam, en als je er voor het eerst binnenloopt, met aan de ene kant de steile afgrond en aan de andere kant de torens die omhoog rijzen, is dat het moment waarop de geografie van het land ineens duidelijk wordt.
De traditionele stichtingsdatum is 301 n.Chr., toen een christelijke steenhouwer genaamd Marinus, op de vlucht voor de vervolging onder Diocletianus, zijn toevlucht zocht op de berg Titano en daar een kleine kloostergemeenschap stichtte. Vanuit die basis ontwikkelde de republiek haar eigen wetten en weerstond ze pogingen tot annexatie tijdens latere onrustige tijden, zoals de invasies van de barbaren en de Napoleontische periode. Van de nog bestaande republieken is dit een van de oudste. De combinatie van een goed te verdedigen berg, drie ringen stadsmuren en de drie torens hierboven maakte de plek onaantrekkelijk voor elke generaal die de kosten van een belegering afwoog.
Wanneer kun je San Marino bezoeken?
Van april tot juni en van september tot oktober heb je de beste combinatie van mild weer, goed licht en niet al te drukke drukte. Juli en augustus zijn heet en druk door dagjesmensen van de Adriatische kust. Van november tot februari is het koud, mistig en zijn de dagen kort; ideaal om te fotograferen (de mist die de valleien onder de torens vult is indrukwekkend), maar minder geschikt voor een algemene sightseeingtocht. Zonsopgang is het allerbeste moment voor de torens en het muurcomplex, voordat de bussen uit Rimini arriveren. Een hele dag is genoeg voor het historische centrum en de drie torens; als je blijft overnachten, kun je de zonsopgang meepikken zonder de ochtendrit.
Veelgestelde vragen
Hoe kom je vanuit Rimini in San Marino?
Met de auto duurt de rit ongeveer 30 minuten via de SS72. Er rijdt meerdere keren per dag een regelmatige Bonelli-busdienst van het treinstation van Rimini naar het historische centrum, en die rit duurt ongeveer 50 minuten. Er is geen spoorverbinding naar het land. De dichtstbijzijnde luchthaven is Federico Fellini International in Rimini.
Heb je een paspoort of visum nodig voor San Marino?
San Marino heeft open grenzen met Italië en maakt geen deel uit van de EU of het Schengengebied, maar in de praktijk gelden de Italiaanse regels voor binnenkomst. Als je Italië binnen mag, kun je San Marino binnenkomen zonder apart visum of grenscontrole. Er wordt geen stempel in je paspoort gezet aan de grens, maar het toeristenbureau in het historische centrum biedt tegen een kleine vergoeding een souvenirstempel aan.
Welke munteenheid gebruikt San Marino?
De euro. San Marino is geen lid van de EU, maar heeft een monetaire overeenkomst waardoor het de euro mag gebruiken en zijn eigen munten mag slaan, waaronder de munt van twee euro met daarop het Paleis van de Republiek. Sanmarinese munten zijn wettig betaalmiddel in de hele eurozone en zijn erg gewild bij verzamelaars.
Hoeveel tijd heb je nodig in San Marino?
Een hele dag is genoeg om door het historische centrum te wandelen, de Guaita en Cesta te beklimmen en via het Piazza della Libertà weer terug te lopen. Met twee dagen kun je er overnachten en zowel de zonsopgang als de zonsondergang op de heuvelrug fotograferen, wat de belangrijkste reden is waarom fotografen terugkomen. De meeste bezoekers komen vanuit Rimini voor een dagtrip van een halve dag.
Kun je de Drie Torens beklimmen?
Guaita en Cesta zijn open voor het publiek met een combiticket voor zowel het interieur als de wallen. Montale, de derde toren, is gesloten voor bezoekers en kan alleen van buitenaf worden bekeken. De wandeling tussen Guaita en Cesta langs de bergkam is gratis en biedt de mooiste uitzichten op de bergkam van de berg.
Is San Marino een dagtrip waard?
Ja, zeker voor een eerste bezoek, vooral als je aan de Adriatische kust verblijft. In één dag kun je het historische centrum, de torens en de uitzichten bekijken. Voor fotografen is een overnachting handiger, want de berg is op zijn mooist bij zonsopgang, wanneer de valleien in de mist liggen en de dagjesmensen er nog niet zijn.
Is San Marino duur?
De prijzen in het historische centrum zijn vergelijkbaar met die in Italiaanse toeristenstadjes uit het middensegment. De restaurants op het Piazza della Libertà zijn geprijsd voor bezoekers; een paar straten verderop is het goedkoper. Hotels in het centrum kosten meer dan vergelijkbare verblijven in Rimini, maar daar staat tegenover dat je de heuvelrug vroeg en laat voor jezelf hebt.
