San Marino to mikropaństwo o powierzchni około 61 kilometrów kwadratowych, całkowicie otoczone przez Włochy, położone na grzbiecie góry Titano w Apeninach. Historyczne centrum leży na wysokości 739 metrów nad poziomem morza i można do niego dojechać w niecałe 30 minut z Rimini na wybrzeżu Adriatyku. Kraj ma około 33 000 mieszkańców, bije własne monety euro, a historyczne centrum wraz z górą Titano jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Trzy wieże góry Titano
Najdziwniejsze w podróży do San Marino jest to, że widzisz ten kraj, zanim jeszcze tam dotrzesz. Trzy średniowieczne wieże górują nad trzema oddzielnymi szczytami góry Titano, widoczne z daleka, a kiedy już zorientujesz się, na co patrzysz, ten zarys państwa na długo pozostaje w pamięci. Wieże nazywają się Guaita, Cesta i Montale i pojawiają się na fladze narodowej, herbie oraz opakowaniach lokalnych ciastek o nazwie Tre Torri. Gdzieś przeczytałem, że mury miejskie porównywano do Wielkiego Muru Chińskiego. Uważałem to za przesadę, dopóki nie zacząłem szukać ujęć i nie zobaczyłem, jak mur, klif i wieże tworzą jedną ciągłą linię obronną.
Wieża Guaita w San Marino
Guaita to najstarsza z trzech wież. Pochodzi z XI wieku i to właśnie ona pojawia się na większości zdjęć San Marino – po części dlatego, że jest pierwszą, do której dociera się z historycznego centrum, a po części dlatego, że jej sylwetka, z cieniowanym murem zewnętrznym otaczającym skałę poniżej, jest najczystsza spośród wszystkich trzech. Z Guaity możesz iść grzbietem w kierunku Cesty, gdzie kadr staje się naprawdę ciekawy. Ścieżka jest wąska, z jednej strony jest prawdziwa przepaść, a w pogodny poranek z jednej strony horyzontu widać Apeniny, a z drugiej morze za Rimini.
Wieża Cesta w San Marino
Cesta stoi na najwyższym szczycie góry Titano, zbudowana w XIII wieku na fundamentach rzymskiego fortu. To miejsce wybrano z tego samego powodu, co samo San Marino: trudno się tu wspiąć, a łatwo bronić. Cesta była moją ulubioną wieżą do fotografowania. Tuż pod nią zbocze opada stromo, a zbliżając się od strony Guaity, widać Apeniny piętrzące się za kamienną konstrukcją, a w pogodny poranek w oddali widać Adriatyk i Rimini. Przejście przez kamienny most między dwiema wieżami może wywołać lekkie zawroty głowy, bo po lewej stronie rozciąga się tylko pustka. Najlepsza pora to wschód słońca. Doliny często wypełniają się mgłą, zanim światło dotrze do grzbietu, a Cesta wyłania się z mgły, podczas gdy wszystko poniżej pozostaje w cieniu.
Plac Wolności i Pałac Publiczny
Centrum historycznej dzielnicy stanowi Piazza della Libertà – niewielki plac otoczony restauracjami, którego centralnym punktem jest Palazzo Pubblico, siedziba rządu. Pałac ten to neogotycka budowla z końca XIX wieku, ukończona w 1894 roku, w której mieszczą się biura Capitani Reggenti – dwóch głów państwa sprawujących wspólnie sześciomiesięczną kadencję. W tym samym budynku mieści się Wielka Rada i Rada Generalna, Rada Dwunastu oraz Kongres Państwa. Pałac widnieje na rewersie monety dwueurowej San Marino. Plac leży na zboczu góry, a kiedy wchodzisz na niego po raz pierwszy, z urwiskiem opadającym z jednej strony i wieżami wznoszącymi się z drugiej, właśnie w tym momencie geografia kraju nabiera sensu.
Za tradycyjną datę założenia miasta uznaje się rok 301 n.e., kiedy to chrześcijański kamieniarz o imieniu Marinus, uciekając przed prześladowaniami za panowania Dioklecjana, schronił się na górze Titano i założył tam niewielką wspólnotę monastyczną. Stamtąd republika opracowała własne statuty i oparła się próbom wchłonięcia przez inne państwa podczas późniejszych zawirowań, w tym najazdów barbarzyńców i okresu napoleońskiego. Wśród istniejących republik jest jedną z najstarszych. Połączenie łatwej do obrony góry, trzech pierścieni murów miejskich i trzech wież sprawiało, że miejsce to nie było atrakcyjne dla żadnego generała, który rozważał koszty oblężenia.
Kiedy odwiedzić San Marino
Od kwietnia do czerwca oraz od września do października panuje tu idealne połączenie łagodnej pogody, sprzyjającego światła i umiarkowanego natężenia ruchu turystycznego. Lipiec i sierpień to gorące miesiące, w których panuje duży ruch dzięki turystom przybywającym na jednodniowe wycieczki z wybrzeża Adriatyku. Od listopada do lutego panuje chłód, mgła i krótkie dni, co sprzyja fotografowaniu (mgła wypełniająca doliny u podnóża wież wygląda niesamowicie), ale utrudnia zwiedzanie. Wschód słońca to najlepszy moment na zwiedzanie wież i kompleksu murów, zanim przyjadą autobusy z Rimini. W ciągu jednego dnia można zwiedzić historyczne centrum i trzy wieże; nocleg na miejscu pozwala podziwiać wschód słońca bez porannej podróży samochodem.
Często zadawane pytania
Jak dojechać do San Marino z Rimini?
Samochodem podróż zajmuje około 30 minut trasą SS72. Z dworca kolejowego w Rimini do historycznego centrum kilka razy dziennie kursuje regularny autobus Bonelli Bus, a podróż trwa około 50 minut. Do kraju nie prowadzi żadna linia kolejowa. Najbliższe lotnisko to Federico Fellini International w Rimini.
Czy do San Marino potrzebny jest paszport lub wiza?
San Marino ma otwarte granice z Włochami i nie należy do UE ani strefy Schengen, ale w praktyce wjazd odbywa się zgodnie z włoskimi przepisami. Jeśli możesz wjechać do Włoch, możesz wjechać do San Marino bez osobnej wizy ani kontroli granicznej. Na granicy nie stawia się pieczątki w paszporcie, ale biuro turystyczne w historycznym centrum oferuje pamiątkową pieczątkę za niewielką opłatą.
Jakiej waluty używa San Marino?
Euro. San Marino nie jest członkiem UE, ale zawarło umowę walutową, która pozwala mu używać euro i bić własne monety, w tym monetę o nominale 2 euro z wizerunkiem Pałacu Publicznego. Monety sanmaryńskie są prawnym środkiem płatniczym w całej strefie euro i są poszukiwane przez kolekcjonerów.
Ile czasu potrzebujesz w San Marino?
Wystarczy cały dzień, żeby przejść się po historycznym centrum, wejść na Guaita i Cesta, a potem wrócić przez Piazza della Libertà. Dwa dni pozwalają na nocleg i sfotografowanie zarówno wschodu, jak i zachodu słońca na grzbiecie, co jest głównym powodem, dla którego fotografowie tu wracają. Większość turystów przyjeżdża tu na półdniową wycieczkę z Rimini.
Czy można wejść na Trzy Wieże?
Guaita i Cesta są otwarte dla zwiedzających, a bilet łączony obejmuje zarówno wnętrz, jak i mury obronne. Trzecia wieża, Montale, jest zamknięta dla zwiedzających i można ją oglądać tylko z zewnątrz. Spacer między Guaita a Cesta wzdłuż grzbietu jest bezpłatny i zapewnia najlepsze ujęcia fotograficzne grzbietu góry.
Czy warto wybrać się do San Marino na jednodniową wycieczkę?
Tak, jeśli to twoja pierwsza wizyta, zwłaszcza jeśli mieszkasz na wybrzeżu Adriatyku. W ciągu jednego dnia zdążysz zwiedzić historyczne centrum, wieże i podziwiać widoki. Dla fotografów bardziej opłaca się zostać na noc, bo góry najlepiej prezentują się o wschodzie słońca, kiedy doliny są spowite mgłą, a turyści na jednodniowych wycieczkach jeszcze nie dotarli.
Czy San Marino jest drogie?
Ceny w historycznym centrum są porównywalne z tymi w średniej klasy włoskich miasteczkach turystycznych. Restauracje na Piazza della Libertà mają ceny dostosowane do turystów; kilka ulic dalej jest taniej. Hotele w centrum kosztują więcej niż podobne noclegi w Rimini, ale w zamian masz grzbiet tylko dla siebie wcześnie rano i późnym wieczorem.
