Een plek die zich niet anders voordoet dan hij is, bijvoorbeeld als een ‘coole westerse metropool’, om toeristen aan te trekken. Hij is gewoon zoals hij is – een kleine, gezellige hoofdstad met vriendelijke en hartelijke inwoners, gewoon omdat ze zo zijn en niet omdat jij een buitenstaander bent.
En de ‘toeristische’ plekken zijn niet het beste wat Podgorica te bieden heeft. Deze plek heeft een zekere melancholische schoonheid die je alleen kunt ontdekken als je in stilte door de straten slentert, zonder gestoord te worden door luidruchtige groepen haastige mensen.
Podgorica („onder een kleine heuvel“)
Toen we besloten om oudejaarsavond 2017 met onze vrienden in Podgorica, de hoofdstad van Montenegro, te vieren, moet ik toegeven dat ik een beetje sceptisch was. Mijn eerste gedachte was: “Gezien de omvang (220.000 inwoners) zijn we binnen een paar uur wel klaar met sightseeing”. De tweede gedachte (gelukkig) was optimistischer: "maar in dat geval hebben we meer tijd om Montenegrijnse wijn te proeven".
Toen we vroeg in de middag in Podgorica aankwamen, was dat voor ons een enorme verandering ten opzichte van ons thuis in Berlijn. Ten eerste scheen de zon (het is vrij ongewoon om in de winter zonlicht te zien in Berlijn). Ten tweede was er geen drukte in de stad. We zagen maar weinig voorbijgangers in de gezellige straatjes.
De meeste winkels waren op dat moment gesloten, behalve cafés en een paar slijterijen (waar we wel even binnen zijn gegaan om wat lokale drankjes te kopen). Op het marktplein werd een concertpodium opgebouwd voor het oudejaarsfeest de volgende dag. Kinderen speelden met het water dat uit de fontein stroomde, en ondanks de koude temperaturen stonden er groene palmbomen te groeien uit de betonnen straten. Na het jachtige Berlijn leken deze taferelen voor ons bijna in slow motion te gebeuren.
Na een korte wandeling vonden we een café dat er veelbelovend uitzag. Hoewel er niet genoeg ruimte was voor een groep van 7 personen, schoven de obers tafels bij elkaar zodat we toch bij elkaar konden zitten – een goede eerste indruk. De tweede goede indruk was het eten – de porties waren bijna onmogelijk in één keer op te krijgen, en alles was redelijk geprijsd. Het café zat vol en er klonk moderne Balkanmuziek uit de tv die boven de bar hing.
Zoals we later ontdekten, was dit soort elektronische muziek iets wat je alleen in deze regio tegenkwam. In bijna elke bar en elk restaurant waar we binnenkwamen, stond minstens één tv waarop je videoclips kon zien met allemaal mooie, soms halfnaakte vrouwen die dansten op het ritme van moderne electro, soms vermengd met folkmuziek.
Een combinatie die moeilijk te beschrijven is, tenzij je het zelf hebt gehoord. Ondanks dat mijn feministische kant in mijn hoofd protesteerde („waarom moeten de vrouwen naakt zijn?“), zat er iets charmants in die geluiden die ons overal volgden. Nog nooit eerder had ik zo’n gebrek aan populaire internationale muziek gezien en zo’n focus op de lokale bands.
Als je fan bent van de Balkankeuken en geen vegetariër bent, is Podgorica een paradijs. De meest voorkomende vleesgerechten die we hebben geproefd waren Ćevapi, Pljeskavica (een lokale hamburger) en Ražnjići, die je in veel restaurants kunt krijgen, maar ook als streetfood. Eigenlijk stond alles waar vlees in zat op het menu. Daarnaast ontdekten we nog een variant op ‘kaas erop’ – Njeguški sir – kaas die in olie wordt bewaard. Deze gerechten pasten heel goed bij Montenegrijnse witte en rode wijn van de Vranac-druif – een oude druivensoort die typisch is voor Macedonië, Servië en Montenegro, en die vooral in Montenegro wordt verbouwd, in de regio’s rond Podgorica.
We hadden twee dagen om rond te lopen. Dankzij de helderblauwe lucht konden we de Gorica-heuvel zien die uitkijkt over de stad (en waaraan de stad haar naam te danken heeft). Je kunt je eigen conclusies trekken over de naam Montenegro (“zwarte berg”), aangezien de hoofdstad eigenlijk in een vlak gebied ligt. Podgorica wordt omringd door twee rivieren: de Morača en de Ribnica. De eerste strekt zich uit over een vallei midden in de stad, en het was een aangename ervaring om langs het turkooisgroene water te wandelen, dat contrasteerde met de witte stenen die de oevers bedekten.
Architectuur
De architectuur van Podgorica is ook niet makkelijk te beschrijven. Ze is getekend door wisselende regimes. Het oudste deel van de stad is anders dan in andere steden. Het is bijna puur een woonwijk met oude huizen en smalle straatjes. Ook de tijd van het Ottomaanse Rijk heeft hier zijn sporen achtergelaten – we vonden er twee moskeeën en een pittoreske klokkentoren. Het was voor ons een heel bijzondere ervaring om dit te vergelijken met de plek waar we verbleven in Nova Varoš (“nieuwe stad”), waar de straten net zo breed waren als in andere Europese steden.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Podgorica bijna volledig met de grond gelijkgemaakt en daarna herbouwd als een Joegoslavische stad binnen het communistische blok (de stad heette toen ‘Titograd’ – naar Josip Broz Tito, de president van Joegoslavië). Die flatgebouwen waren typisch voor die tijd en waren op veel plekken in felle kleuren geschilderd, wat de stad een levendiger uitstraling gaf. Vanaf de jaren 90 begon de stedelijke revolutie en werden er nieuwe gebouwen van staal en glas neergezet. Dit was ook de tijd waarin de Millenniumbrug en de orthodoxe kerk Hristovog Vaskrsenja werden gebouwd en de belangrijkste bezienswaardigheden van het hedendaagse Podgorica werden.
Een ander voorbeeld van deze trend van staal en glas in Podgorica is de George Washington-straat, een must-see voor een unieke ervaring. Nico en ik gingen er overdag heen en waren de enige mensen die langs de luxe maar lege winkels liepen, zoals Emporio Armani, Max Mara en andere. Er klonk een afspeellijst met Amerikaanse kerstliedjes uit de luidsprekers, die leek te beginnen op het moment dat we die gebouwen naderden. Toen, plotseling, een paar stappen verderop, waren we omringd door mensen die langzaam naar de kantoorgebouwen in de buurt of naar hun favoriete restaurant liepen.
Zo zou ik mijn ervaring in Podgorica kunnen samenvatten: een stad die uniek is en trots op haar cultuur, waar lokale muziek, eten en oprechte vriendelijkheid de overhand hebben op de wijdverspreide westerse popcultuur. Dat betekent niet dat we een cultuurschok hadden, er is hier veel Europees te vinden. Je voelt je ook overal in de stad veilig en op je gemak. Wat ik bedoel is dat het vertrouwen in en de waardering voor hun eigen tradities zo sterk doordringen in de moderne realiteit, dat ze er een vast onderdeel van zijn geworden. Die tradities zijn niet alleen historisch, zoals in veel westerse landen; ze leven en groeien uit tot nieuwe vormen, waarbij ze zich aanpassen aan de moderne wereld om hen heen.
