Ένα μέρος που δεν προσποιείται ότι είναι κάτι άλλο, για παράδειγμα μια «κουλ δυτική μητρόπολη», για να προσελκύσει τουρίστες. Είναι αυτό που είναι – μια μικρή, ζεστή πρωτεύουσα με φιλικούς και εγκάρδιους κατοίκους, επειδή έτσι είναι από τη φύση τους και όχι επειδή είσαι ξένος.
Και τα «τουριστικά» μέρη δεν είναι το καλύτερο που έχει να προσφέρει η Ποντγκόριτσα. Υπάρχει μια μελαγχολική ομορφιά σε αυτό το μέρος, την οποία μπορείς να ανακαλύψεις μόνο περπατώντας σιωπηλά στους δρόμους, χωρίς να σε ενοχλούν θορυβώδεις ομάδες ανθρώπων που βιάζονται.
Ποντγκόριτσα («κάτω από ένα μικρό λόφο»)
Όταν αποφασίσαμε να γιορτάσουμε την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 2017 με τους φίλους μας στην Ποντγκόριτσα, την πρωτεύουσα του Μαυροβουνίου, πρέπει να ομολογήσω ότι ήμουν λίγο επιφυλακτικός. Η πρώτη μου σκέψη ήταν: «Λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της πόλης (220 χιλιάδες κάτοικοι), θα έχουμε τελειώσει με τις περιηγήσεις σε λίγες μόνο ώρες». Η δεύτερη σκέψη (ευτυχώς) ήταν πιο αισιόδοξη: «αλλά, σε αυτή την περίπτωση, θα έχουμε περισσότερο χρόνο να δοκιμάσουμε το κρασί του Μαυροβουνίου».
Όταν φτάσαμε στην Ποντγκόριτσα νωρίς το απόγευμα, η αλλαγή σε σχέση με το σπίτι μας στο Βερολίνο ήταν τεράστια. Πρώτον, είχε ήλιο (είναι κάτι ασυνήθιστο να βλέπεις ήλιο στο Βερολίνο το χειμώνα). Δεύτερον, δεν υπήρχε καμία βιασύνη στην πόλη. Είδαμε λίγους περαστικούς στους ζεστούς δρόμους.
Τα περισσότερα καταστήματα ήταν κλειστά εκείνη την ώρα, εκτός από τα καφέ και μερικά καταστήματα ποτών (στα οποία μπήκαμε για να αγοράσουμε μερικά τοπικά ποτά). Στην πλατεία της αγοράς, στήνονταν μια σκηνή για τη συναυλία της παραμονής της Πρωτοχρονιάς που θα γινόταν την επόμενη μέρα. Τα παιδιά έπαιζαν με το νερό που έτρεχε από το σιντριβάνι και, παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες, υπήρχαν καταπράσινοι φοίνικες που φύτρωναν μέσα από το τσιμεντένιο οδόστρωμα. Μετά το γρήγορο ρυθμό του Βερολίνου, αυτές οι σκηνές μας φαινόταν σχεδόν σαν να διαδραματίζονταν σε αργή κίνηση.
Μετά από μια σύντομη βόλτα, βρήκαμε ένα καφέ που φαινόταν πολλά υποσχόμενο. Παρόλο που δεν υπήρχε αρκετός χώρος για μια ομάδα 7 ατόμων, οι σερβιτόροι μετακίνησαν τραπέζια για να μπορέσουμε να καθίσουμε όλοι μαζί – μια καλή πρώτη εντύπωση. Η δεύτερη καλή εντύπωση ήταν το φαγητό – οι μερίδες ήταν σχεδόν αδύνατο να τελειώσουν με μία μόνο δόση, και όλα είχαν λογικές τιμές. Το καφέ ήταν γεμάτο κόσμο και σύγχρονη βαλκανική μουσική έπαιζε από την τηλεόραση που κρεμόταν πάνω από το μπαρ.
Όπως ανακαλύψαμε αργότερα, αυτό το είδος ηλεκτρονικής μουσικής ήταν κάτι μοναδικό για την περιοχή. Σχεδόν σε κάθε μπαρ και εστιατόριο που επισκεφθήκαμε, υπήρχε τουλάχιστον μία τηλεόραση όπου μπορούσε κανείς να δει βιντεοκλίπ με όμορφες, μερικές φορές ημίγυμνες γυναίκες να χορεύουν στους ρυθμούς της σύγχρονης ηλεκτρονικής μουσικής, που μερικές φορές αναμειγνύονταν με λαϊκούς ήχους.
Ένας συνδυασμός που είναι δύσκολο να περιγραφεί, αν δεν τον έχεις ακούσει ο ίδιος. Παρά τις φεμινιστικές διαμαρτυρίες που αντηχούσαν στο μυαλό μου («γιατί πρέπει οι γυναίκες να είναι γυμνές;»), υπήρχε κάτι γοητευτικό σε αυτούς τους ήχους που μας ακολουθούσαν παντού. Πουθενά αλλού δεν είχα παρατηρήσει τέτοια απουσία δημοφιλούς διεθνούς μουσικής και τέτοια έμφαση στις τοπικές μπάντες.
Αν κάποιος είναι λάτρης της βαλκανικής κουζίνας και δεν είναι χορτοφάγος, η Ποντγκόριτσα είναι ο παράδεισος. Τα πιο συνηθισμένα πιάτα με κρέας που δοκιμάσαμε ήταν το Ćevapi, το Pljeskavica (ένα τοπικό χάμπουργκερ) και το Ražnjići, τα οποία μπορείτε να βρείτε σε πολλά εστιατόρια, αλλά και ως φαγητό του δρόμου. Βασικά, ό,τι περιείχε κρέας ήταν στο μενού. Εκτός από αυτά, ανακαλύψαμε μια άλλη παραλλαγή του «τυριού από πάνω» – το Njeguški sir – τυρί που διατηρείται σε λάδι. Αυτά τα πιάτα ταίριαζαν πολύ καλά με το λευκό και το κόκκινο κρασί του Μαυροβουνίου από το σταφύλι Vranac – ένα αρχαίο είδος σταφυλιού τυπικό της Μακεδονίας, της Σερβίας και του Μαυροβουνίου, το οποίο καλλιεργείται κυρίως στο Μαυροβούνιο, σε περιοχές γύρω από την Ποντγκόριτσα.
Είχαμε δύο μέρες για να περιηγηθούμε. Ο καταγάλανος ουρανός μας επέτρεψε να δούμε τον λόφο Γκόριτσα που δεσπόζει πάνω από την πόλη (και στον οποίο η πόλη οφείλει το όνομά της). Μπορείτε να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα σχετικά με το όνομα του Μαυροβουνίου («μαύρο βουνό»), καθώς η πρωτεύουσα βρίσκεται στην πραγματικότητα σε μια επίπεδη περιοχή. Η Ποντγκόριτσα περιβάλλεται από δύο ποτάμια: το Μόρατσα και το Ρίμπνιτσα. Το πρώτο εκτείνεται σε μια κοιλάδα στο κέντρο της πόλης και ήταν μια ευχάριστη εμπειρία να περπατήσουμε κατά μήκος των τυρκουάζ-πράσινων νερών του, που έρχονταν σε αντίθεση με τις λευκές πέτρες που κάλυπταν τις όχθες του.
Αρχιτεκτονική
Η αρχιτεκτονική της Ποντγκόριτσα δεν είναι εύκολο να περιγραφεί. Χαρακτηρίζεται από τις αλλαγές των καθεστώτων. Το παλαιότερο τμήμα της πόλης δεν μοιάζει με αυτό άλλων πόλεων. Είναι σχεδόν αποκλειστικά μια κατοικημένη περιοχή με παλιά σπίτια και στενά δρομάκια. Η εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας άφησε επίσης το στίγμα της σε αυτό το μέρος – βρήκαμε εκεί δύο τζαμιά και έναν γραφικό πύργο με ρολόι. Ήταν μια πολύ ξεχωριστή εμπειρία για εμάς να το συγκρίνουμε με το μέρος όπου μείναμε στη Νόβα Βάρος («νέα πόλη»), όπου οι δρόμοι ήταν τόσο φαρδιοί όσο σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ποντγκόριτσα καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς και ξαναχτίστηκε ως γιουγκοσλαβική πόλη του κομμουνιστικού μπλοκ (η πόλη ονομαζόταν τότε «Τιτογκράντ» – προς τιμήν του Γιόσιφ Μπροντ Τίτο, του προέδρου της Γιουγκοσλαβίας). Αυτές οι πολυκατοικίες ήταν χαρακτηριστικές της εποχής και σε πολλά σημεία ήταν βαμμένες με έντονα χρώματα, γεγονός που έδινε στην πόλη μια πιο ζωντανή όψη. Από τη δεκαετία του '90 και μετά, ξεκίνησε η αστική επανάσταση και ανεγέρθηκαν τα νέα κτίρια από χάλυβα και γυαλί. Αυτή ήταν επίσης η εποχή που χτίστηκαν η Γέφυρα της Χιλιετίας και η ορθόδοξη εκκλησία Hristovog Vaskrsenja, τα οποία έγιναν τα κύρια ορόσημα της σύγχρονης Ποντγκόριτσα.
Ένα άλλο παράδειγμα αυτής της τάσης του χάλυβα και του γυαλιού στην Ποντγκόριτσα είναι η οδός Τζορτζ Ουάσινγκτον, η οποία αποτελεί must-go για μια μοναδική εμπειρία. Ο Νίκο και εγώ πήγαμε εκεί κατά τη διάρκεια της ημέρας και ήμασταν οι μόνοι που περνούσαμε μπροστά από τα πολυτελή αλλά άδεια καταστήματα, όπως τα Emporio Armani, Max Mara και άλλα. Από τα ηχεία ακουγόταν μια λίστα αναπαραγωγής με αμερικανικά χριστουγεννιάτικα τραγούδια, η οποία φαινόταν να ξεκινά τη στιγμή που πλησιάζαμε αυτά τα κτίρια. Τότε, ξαφνικά, μετά από μερικά ακόμη βήματα μακριά από αυτή την οδό, βρεθήκαμε περιτριγυρισμένοι από ανθρώπους που περπατούσαν αργά προς τα γραφειακά κτίρια της περιοχής ή προς το αγαπημένο τους εστιατόριο.
Έτσι θα μπορούσα να συνοψίσω την εμπειρία μου από την Ποντγκόριτσα: μια πόλη μοναδική και περήφανη για τον πολιτισμό της, όπου η τοπική μουσική, το φαγητό και η αυθεντική φιλικότητα υπερισχύουν της ευρέως διαδεδομένης δυτικής ποπ κουλτούρας. Αυτό δεν σημαίνει ότι βιώσαμε πολιτισμικό σοκ· υπάρχουν πολλά στοιχεία από την Ευρώπη σε αυτό το μέρος. Μπορείς επίσης να νιώσεις ασφάλεια και άνεση σε κάθε γωνιά της πόλης. Εννοώ ότι η εμπιστοσύνη και ο θαυμασμός για τις δικές τους παραδόσεις έχουν διαχυθεί τόσο πολύ στη σύγχρονη πραγματικότητα, που έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της. Αυτές οι παραδόσεις δεν είναι μόνο ιστορικές, όπως σε πολλές δυτικές χώρες· είναι ζωντανές και εξελίσσονται σε νέες μορφές, προσαρμοζόμενες στον σύγχρονο κόσμο που τις περιβάλλει.
