To miejsce, które nie udaje niczego, na przykład „fajnej zachodniej metropolii”, żeby przyciągnąć turystów. Jest po prostu sobą – małą, przytulną stolicą z przyjaznymi i serdecznymi mieszkańcami, bo tacy po prostu są, a nie dlatego, że jesteś przybyszem.
A „turystyczne” miejsca to nie wszystko, co Podgorica ma do zaoferowania. W tym miejscu kryje się pewien melancholijny urok, który można odkryć tylko spacerując po ulicach w ciszy, nie przeszkadzają ci przy tym hałaśliwe grupy pośpiesznych przechodniów.
Podgorica („pod niewielkim wzgórzem”)
Kiedy zdecydowaliśmy się świętować Sylwestra 2017 z naszymi przyjaciółmi w Podgoricy, stolicy Czarnogóry, muszę przyznać, że byłem trochę sceptyczny. Moja pierwsza myśl brzmiała: „biorąc pod uwagę wielkość miasta (220 tysięcy mieszkańców), zwiedzanie zajmie nam zaledwie kilka godzin”. Druga myśl (na szczęście) była bardziej optymistyczna: „ale w takim razie będziemy mieli więcej czasu na degustację czarnogórskiego wina”.
Kiedy wczesnym popołudniem dotarliśmy do Podgoricy, była to dla nas ogromna zmiana w porównaniu z naszym domem w Berlinie. Po pierwsze, świeciło słońce (w Berlinie zimą rzadko można zobaczyć słońce). Po drugie, w mieście nie było pośpiechu. Na przytulnych uliczkach widzieliśmy tylko kilku przechodniów.
Większość sklepów była wtedy zamknięta, z wyjątkiem kawiarni i kilku sklepów z alkoholem (do których wpadliśmy, żeby kupić trochę lokalnych trunków). Na rynku budowano scenę koncertową na imprezę sylwestrową, która miała się odbyć następnego dnia. Dzieci pluskały się w wodzie tryskającej z fontanny, a mimo chłodnej pogody z betonowych ulic wyrastały zielone palmy. Po dynamicznym Berlinie te sceny wydawały nam się niemal jakby rozgrywające się w zwolnionym tempie.
Po krótkim spacerze znaleźliśmy kawiarnię, która wyglądała obiecująco. Mimo że nie było wystarczająco dużo miejsca dla naszej siedmioosobowej grupy, kelnerzy przesunęli stoliki, żebyśmy mogli usiąść razem – to było dobre pierwsze wrażenie. Drugim dobrym wrażeniem było jedzenie – porcje były tak duże, że prawie nie dało się ich zjeść za jednym razem, a ceny były całkiem przystępne. W kawiarni było tłoczno, a z telewizora wiszącego nad barem płynęła nowoczesna muzyka bałkańska.
Jak się później dowiedzieliśmy, ten rodzaj muzyki elektronicznej był czymś charakterystycznym dla tego regionu. W prawie każdym barze i restauracji, do których wpadaliśmy, stał przynajmniej jeden telewizor, na którym można było oglądać teledyski z pięknymi, czasem półnagimi kobietami tańczącymi w rytm nowoczesnej muzyki electro, czasem zmiksowanej z elementami muzyki ludowej.
To połączenie, które trudno opisać, chyba że samemu się go posłucha. Mimo że moja feministyczna strona buntowała się w głowie („dlaczego kobiety muszą być nagie?”), w tych dźwiękach, które towarzyszyły nam wszędzie, było coś urzekającego. Nigdzie wcześniej nie spotkałem się z takim brakiem popularnej muzyki międzynarodowej i skupieniem na lokalnych zespołach.
Jeśli jesteś fanem kuchni bałkańskiej i nie jesteś wegetarianinem, Podgorica to raj. Najpopularniejsze dania mięsne, które próbowaliśmy, to ćevapi, pljeskavica (lokalny hamburger) i ražnjići, które można dostać w wielu restauracjach, ale też jako jedzenie uliczne. W zasadzie wszystko, co zawierało mięso, było w menu. Oprócz tego odkryliśmy kolejną odmianę „sera na wierzchu” – Njeguški sir – ser przechowywany w oleju. Te dania świetnie komponowały się z czarnogórskim białym i czerwonym winem z winogron Vranac – starożytnej odmiany typowej dla Macedonii, Serbii i Czarnogóry, uprawianej głównie w Czarnogórze, w regionach wokół Podgoricy.
Mieliśmy dwa dni na zwiedzanie. Dzięki czystemu, błękitnemu niebu mogliśmy dostrzec wzgórze Gorica górujące nad miastem (od którego miasto wzięło swoją nazwę). Możesz wyciągnąć własne wnioski na temat nazwy Czarnogóry („czarna góra”), bo stolica faktycznie leży na płaskim terenie. Podgorica jest otoczona dwiema rzekami: Moračą i Ribnicą. Pierwsza z nich rozciąga się w dolinie w samym środku miasta, a spacer wzdłuż jej turkusowo-zielonej wody, kontrastującej z białymi kamieniami pokrywającymi brzegi, był naprawdę przyjemnym doświadczeniem.
Architektura
Architekturę Podgoricy też niełatwo opisać. Jest naznaczona zmianami reżimów. Najstarsza część miasta nie przypomina innych miast. To prawie wyłącznie dzielnica mieszkalna ze starymi domami i wąskimi uliczkami. Ślady pozostawiły tu również czasy Imperium Osmańskiego – znaleźliśmy tam dwa meczety i malowniczą wieżę zegarową. Było to dla nas niezwykłe doświadczenie, gdy porównaliśmy to miejsce z dzielnicą Nova Varoš („nowe miasto”), gdzie ulice były tak samo szerokie jak w innych europejskich miastach.
Podczas II wojny światowej Podgorica została niemal całkowicie zrównana z ziemią, a potem odbudowano ją jako miasto jugosłowiańskie w bloku komunistycznym (wtedy nazywało się „Titograd” – na cześć Josifa Broda Tito, prezydenta Jugosławii). Te bloki były typowe dla tamtych czasów i w wielu miejscach pomalowano je na jaskrawe kolory, co nadało miastu bardziej żywy wygląd. Od lat 90. zaczęła się rewolucja urbanistyczna i zaczęto wznosić nowe budynki ze stali i szkła. To był też czas, kiedy powstał Most Tysiąclecia i cerkiew Hristovog Vaskrsenja, które stały się głównymi punktami orientacyjnymi współczesnej Podgoricy.
Kolejnym przykładem tego trendu na stal i szkło w Podgoricy jest ulica George’a Washingtona, którą koniecznie musisz odwiedzić, żeby przeżyć coś wyjątkowego. Nico i ja poszliśmy tam w ciągu dnia i byliśmy jedynymi przechodniami obok luksusowych, ale pustych sklepów, takich jak Emporio Armani, Max Mara i inne. Z głośników płynęła playlista amerykańskich piosenek świątecznych, która wydawała się włączać w momencie, gdy zbliżaliśmy się do tych budynków. Potem, nagle, po kilku kolejnych krokach z dala od tej ulicy, otoczyli nas ludzie idący powoli do okolicznych biurowców lub do ulubionej restauracji.
Tak właśnie mógłbym podsumować wrażenia z Podgoricy: to miasto wyjątkowe i pewne swojej kultury, gdzie lokalna muzyka, kuchnia i autentyczna serdeczność przeważają nad wszechobecną zachodnią popkulturą. Nie oznacza to jednak, że przeżyliśmy szok kulturowy – w tym miejscu jest wiele elementów typowo europejskich. W każdej części miasta czułeś się bezpiecznie i komfortowo. Chodzi mi o to, że zaufanie i szacunek dla własnych tradycji tak bardzo przeniknęły do współczesnej rzeczywistości, że stały się jej integralną częścią. Te tradycje nie są tylko historyczne, jak w wielu krajach zachodnich; są żywe i przybierają nowe formy, dostosowując się do otaczającego je współczesnego świata.
