Portugal

Portugal ligt aan de westelijke rand van het Iberisch schiereiland, met een Atlantische kustlijn van zo’n 900 kilometer die zich uitstrekt van de Minho tot aan de Algarve, plus de eilanden Madeira en de Azoren midden in de oceaan. Lissabon ligt aan de monding van de Taag in het midden, Porto vormt het noordelijke ankerpunt aan de Douro, en daartussenin herbergt het land riviervalleien, ommuurde stadjes, kurkvlaktes en enkele van de grootste surfbare golven ter wereld – allemaal in een gebied dat kleiner is dan de meeste mensen zouden verwachten. Ik woon sinds 2020 in Lissabon, en na jarenlang de stad in elk seizoen te hebben gefotografeerd, is dit het land dat ik het beste ken.

Lissabon

Lissabon ligt op zeven heuvels boven de Taag, en de klim is juist de bedoeling. De Bica-kabelbaan brengt al sinds de 19e eeuw mensen naar boven over een hoogteverschil van 245 meter; de gele wagon steekt af tegen de pastelkleurige huizen van de Pombaline-binnenstad, met de rivier die turkoois glinstert aan het einde van de straat. In het doolhof van Alfama, de oudste wijk en de enige die de aardbeving van 1755 grotendeels intact heeft doorstaan, wurmen de trams zich nog steeds door straatjes die zo smal zijn dat je jezelf tegen de muur moet drukken als ze langskomen.

De stad beloont je als je de hoogte opgaat. Vanaf de wallen van het kasteel van São Jorge kijk je neer op de hele terracotta-uitgestrektheid: een heuveltop uit de Romeinse tijd boven een moderne hoofdstad. Beneden aan de rivier in Belém pronkt het Jerónimos-klooster met het manuelijnse metselwerk dat Portugal uitvond op het hoogtepunt van zijn zeemacht, en het Monument der Ontdekkingen kijkt nog steeds uit over het water waar de karvelen vandaan voeren.

Portugal fotograferen

Het werk waar ik hier het meest trots op ben, was tot op de meter nauwkeurig gepland. In maart 2025 heb ik wekenlang in PhotoPills de coördinaten bijgesteld om de volle maan precies achter de Toren van Belém te zien opkomen. Ik heb de foto vanaf 6,6 kilometer afstand gemaakt met een brandpuntsafstand van 560 mm, zodat de maanschijf enorm en rood opkwam naast de 16e-eeuwse toren die ooit de zeekaarten van Portugal bewaakte. Wolken verborgen de eerste opkomst. Een visser riep dat hij terugkwam, en bij de tweede opkomst kreeg ik het beeld met de maan, de toren en de brug allemaal bij elkaar.

Zo’n uitlijning is een gewoonte van me. Ik deed mee aan de PhotoPills World Meetup aan de kust bij Costa da Caparica om de ondergaande zon precies achter de Farol do Bugio-vuurtoren te krijgen, waarbij ik het statief tien meter per foto verplaatste naarmate de zon zakte. Tijdens de lockdown van 2020, toen ik niet ver weg kon, legde ik vanaf mijn eigen balkon in Ajuda een supermaan vast die precies op één lijn stond met de 25 de Abril-brug. Dat is het voordeel van hier wonen: ik kan wachten op de hemel die Portugal alleen op de juiste avond laat zien.

De waterkant van Lissabon

Aan de oever van de Taag lijkt Lissabon het meest op een andere stad, maar blijft het toch helemaal zichzelf. De 25 de Abril-brug doet op het eerste gezicht denken aan San Francisco, en dat is niet voor niets: hij is gebouwd door de American Bridge Company, hetzelfde bedrijf dat ook de San Francisco-Oakland Bay Bridge heeft gebouwd. Daarachter, in Almada, staat het Cristo Rei-beeld, dat in opdracht werd gemaakt nadat een kardinaal terugkwam uit Rio, met zijn armen wijd open naar de stad toe.

Verder naar het westen slingert het MAAT-museum als een lage golf langs de rivieroever, terwijl de betegelde gevel de zon vangt op het moment dat die precies achter de brug opkomt. Landinwaarts bedekt de tegeltraditie zelf de helft van de stad: de blauw-witte azulejo begon als een praktische manier om de temperatuur in een gebouw te regelen en werd het kenmerkende oppervlak van Portugal. Voor een heel ander Lissabon vult de LX Factory in Alcântara een verlaten industriecomplex met boekwinkels, restaurants en een winkel waar je sardines in blik kunt kopen met het jaar van je geboorte erop gestempeld.

Sintra en Cabo da Roca

Op een half uurtje rijden van Lissabon rijzen in de Serra de Sintra een bos en een reeks paleizen op uit de vochtige Atlantische lucht. Het Pena-paleis is het meest opvallende: een 19e-eeuwse romantische fantasie in rood en geel, gebouwd door een Duitse architect op een bergtop boven de stad. Beneden in de tuinen van Quinta da Regaleira staat de Initiatieput: een omgekeerde toren van 27 meter waar je via een wenteltrap naar beneden daalt, met platforms die zijn ingedeeld als een verwijzing naar Dante en tarotrituelen.

De bergketen strekt zich uit tot aan de oceaan en houdt daar abrupt op. Cabo da Roca is het meest westelijke punt van het Europese vasteland, met honderd meter hoge kliffen, een vuurtoren en golven die ver beneden breken. Iets noordelijker ligt Praia da Ursa, het meest westelijke strand, dat je alleen via een steile klim kunt bereiken – maar elke voorzichtige stap is de moeite waard. Het dorpje Azenhas do Mar, gelegen tegen de kliffen, ligt iets zuidelijker en wordt door fotografen nog steeds grotendeels over het hoofd gezien.

Cascais

Cascais is dé plek waar de Lissabonen naar zee gaan, een voormalig vissersdorpje dat is uitgegroeid tot een badplaats aan het westelijke uiteinde van de kust van Estoril. Een keer hebben we de hele tocht van ruim 20 kilometer vanuit Belém langs de Taag gelopen om hier te komen, verbrand door de zon en helemaal kapot aan het eind, en toch konden we het niet laten om het stervormige Forte de Santo António da Barra te beklimmen, een 16e-eeuws fort dat later dienst deed als zomerresidentie van Salazar en pas in 2018 voor het publiek werd opengesteld.

Het stadje zelf is compact en overzichtelijk. Praça 5 de Outubro, genoemd naar de revolutie van 1910 die een einde maakte aan de monarchie, vormt het centrum, met het oude stadhuis en de citadel op een minuutje lopen van het strand. Verscholen onder de boulevard ligt Praia da Rainha, het kleinste strand van Cascais: een 50 meter lange baai omringd door kalksteen, die koningin Amélia zo mooi vond dat ze hem als haar eigen strand claimde.

Het schiereiland Setúbal

Ten zuiden van de Taag ligt Setúbal, onze vaste ontsnappingsbestemming uit de stad, en daar is het in het laagseizoen het allerfijnst. Het schiereiland Tróia heeft het witste zand en het meest turquoise water in de buurt van Lissabon, en in de winter is het er helemaal uitgestorven – precies zoals wij het graag zien. Daarachter loopt de Serra da Arrábida met groene heuvels rechtstreeks de zee in. Op een ochtend in december stopten we de auto bij Azeitão, toen de wijngaarden van Arrábida kaal en door vorst getekend voor ons open lagen – de streek waarvan de Moscatel en gelaagde rode wijnen tot onze favorieten in het land behoren.

De monding van de Sado voegt daar zijn eigen sfeer aan toe. De paalpier van Carrasqueira bij Comporta is een rij houten palen die vissers in de jaren vijftig hebben gebouwd en die nog steeds dagelijks in gebruik zijn; het mooist bij zonsondergang, met Tróia dat aan de overkant van het water schittert. Stroomopwaarts ligt Alcácer do Sal, dat al sinds het neolithicum bewoond is en onder de Romeinen als Salacia zout verhandelde; het kasteel op de heuveltop is nu een pousada met uitzicht over de bocht van de Sado.

Évora en de Alentejo

Landinwaarts vanaf de kust gaat alles in de Alentejo wat rustiger aan: kurkeiken, tarwe, witgekalkte stadjes en lange, lege wegen. Évora is het historische hart van de regio, een stad die op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat en waar Romeinse, Moorse en middeleeuwse lagen zich over elkaar heen hebben gestapeld. De beroemdste ruimte is de Bottenkapel, gebouwd door 17e-eeuwse franciscanen uit de overblijfselen van zo’n vijfduizend stadsbewoners, met boven de deur een inscriptie die vertaald kan worden als „beter is de dag van de dood dan de dag van de geboorte“. Als een gids het goed vertelt, komt de kapel minder over als een waarschuwing dan als een betoog over de kortheid van het leven.

De Algarve

De zuidkust van Portugal is hoe de meeste Europeanen zich het land voorstellen: okerkleurige kliffen, zeegrotten en lange stranden. In de winter komt die kust het best tot zijn recht. We hebben het vissersdorpje Ferragudo aan de rivier de Arade ’s nachts rond Kerstmis gefotografeerd, toen de toeristen weg waren maar de vissers om zes uur ’s ochtends nog wel, en we hebben het panorama van Carvoeiro vastgelegd op een nieuwjaarsdag waarop het 18 graden was.

Het winterlicht past perfect bij de hele kust. Albufeira, waar het aantal inwoners in de hoogzomer van zo’n 14.000 naar enkele honderdduizenden stijgt, geeft zijn stranden bij zonsondergang weer terug zodra het seizoen voorbij is, terwijl het witte stadje boven een lege kustlijn schittert. In het westen, richting Lagos, bewaakt het Forte da Ponta da Bandeira een haven van waaruit de eerste reizen van het Tijdperk van de Ontdekkingen vertrokken, en een bijna volle maan verlichtte die avond de hoekjes waar de laagstaande zon niet bij kon.

Leiria, Batalha en Óbidos

Het gebied in Midden-Portugal ten noorden van Lissabon staat vol met kastelen en kloosters, en het grootste deel ervan is nog steeds rustig. Het kasteel van Leiria is het middelpunt: een negen eeuwen oude vesting, gebouwd door Dom Afonso Henriques, de eerste koning van Portugal, die vanaf een enkele heuvel over de stad waakt. Ik heb het vastgelegd in een licht dat ik in twee opnames moest samenstellen: één foto voor de zon op de muren en een tweede, een half uur later, voor de wolk die zich erboven vormde, waarna ik de twee heb samengevoegd.

Op een klein eindje rijden ligt het klooster van Batalha, een toonbeeld van de meest extravagante laatgotiek. De bouw begon in 1386 als dank voor de overwinning bij Aljubarrota en duurde zeven koningsregeringen lang voordat het af was. We kwamen er laat op een herfstmiddag aan, te laat om het interieur nog te bekijken, maar net op tijd om de lucht paars te zien kleuren boven het flamboyante metselwerk. Het ommuurde stadje Óbidos, met zijn ring van middeleeuwse wallen, ligt dichtbij genoeg om er nog op dezelfde dag heen te gaan.

De Zilverkust

Ten noorden van de hoofdstad wordt de Atlantische Oceaan woest, en één stadje heeft daar zijn faam aan te danken. Praia do Norte in Nazaré ligt boven een onderwaterkloof die de Atlantische deining omzet in enkele van de grootste surfbare golven ter wereld, waardoor het van oktober tot maart een trekpleister is voor big-wave-surfers. Vanaf het platform van de vuurtoren op de landtong zie je de golven zich opstapelen en tegen de rotsen uiteenspatten, een spektakel zelfs op een dag dat de golven maar zes meter hoog zijn.

Verder uit de kust ligt het fort São João Baptista op de Berlengas-eilanden, dat per boot vanuit Peniche bereikbaar is. Net als de rest van deze kust kun je het fort het beste in de winter fotograferen, wanneer het minder druk is en de zee de overtocht toelaat. Landinwaarts bij Aveiro, vaak het Venetië van Portugal genoemd, varen beschilderde moliceiro-boten door een netwerk van kanalen langs art-nouveaufaçades, en de gestreepte huizen van Costa Nova liggen op een steenworp afstand op de duinen. Het is een stadje dat echt de omweg waard is, die de meeste reisroutes overslaan.

Coimbra en de Serra da Estrela

Tussen de kust en de Spaanse grens strekt Centraal-Portugal zich uit tot in bergen waar maar weinig bezoekers komen. Coimbra was van 1131 tot 1255 de hoofdstad, maar wat boven de stad uittorent is geen kasteel: het is de universiteit op de heuvel boven de Mondego, gesticht in 1290 en nog steeds in bedrijf, de oudste instelling in haar soort in de Portugeestalige wereld. Vlakbij liggen de tuinen van het paleis van Bussaco, een neo-manuelijns paleis dat nu een hotel is, met mosbedekte pergola’s en rustige paadjes die ik op een ochtend in februari bij zonsopgang heb gefotografeerd. Hoger in de Serra do Açor liggen de leisteendorpjes van Piódão, waar de grijze stenen huizen als een amfitheater tegen de heuvel aan zijn gestapeld.

Portugal blijft me verbazen, zelfs na al die jaren hier, en de Serra da Estrela is daar de reden voor. Boven het stadje Manteigas ging ik op zoek naar herfstkleuren en vond in plaats daarvan een groepje met mos bedekte stenen huisjes die langzaam door het bos worden teruggewonnen. Diezelfde tocht bracht me naar de Poço do Inferno-waterval, een ravijn vol watervallen in de bergen, en langs de Rota das Faias, een beukenpad dat elk jaar in oktober verandert in een gouden gang.

Porto en de Douro

Zes weken na het begin van ons eerste lange verblijf in Portugal bleven vrienden steeds dezelfde vraag stellen: Porto of Lissabon? Het noorden heeft veel in zijn voordeel. Porto is opgebouwd uit graniet in plaats van pastelkleuren, monumentaal waar Lissabon speels is, en het Palácio das Cardosas aan de Avenida dos Aliados, nu een InterContinental, laat de zwaardere, grootsere kant van de stad zien.

De rivier is de hoofdattractie. De dubbeldeksbrug Dom Luís I over de Douro is ontworpen door Théophile Seyrig, een voormalige partner van Gustave Eiffel, en komt het best tot zijn recht bij zonsondergang vanaf de overkant. Die overkant is Vila Nova de Gaia, waar de portwijnkelders langs het water staan, waar een wijn rijpt waarvan de druiven honderd kilometer stroomopwaarts in de Douro-vallei worden verbouwd en alleen hier worden opgeslagen. Bij de riviermonding staat de vuurtoren van Felgueiras de volle kracht van de Atlantische Oceaan te weerstaan; we werden daar ooit door een verrassende golf doorweekt en kwamen een jaar later terug voor de rustige zonsondergang in plaats daarvan.

Madeira

Negenhonderd kilometer uit de kust in de Atlantische Oceaan ligt Madeira, het meest steile stukje Portugal. Het eiland rijst rechtstreeks uit de zee op tot in de wolken gehulde bergkammen, en de microklimaten zorgen ervoor dat het weer binnen enkele minuten kan omslaan. Op de mistige bergweggetjes boven Santana stopte ik bij een willekeurige parkeerplaats om mijn telelens te pakken, toen een enkele lichtstraal door de wolken een rijtje huizen verlichtte – het soort moment dat het eiland je schenkt en vervolgens weer afneemt.

De kust is net zo ruig. Ponta de São Lourenço, het meest oostelijke schiereiland, is vulkanisch en boomloos, met alleen door de wind geteisterd gras en rode rotsen – heel atypisch voor een eiland dat verder tot aan de toppen groen is. In het dorpje Santana zijn de driehoekige, rietgedekte A-framehuisjes het plaatje van een ansichtkaart, en in mei vindt het bloemenfestival van Madeira plaats, dat de straten van Funchal met bloemen bedekt.

Wanneer kun je het beste naar Portugal gaan?

Dit land loopt tegen de gebruikelijke kalender in. In de winter maak ik mijn mooiste foto’s aan de kust: de Algarve, Cascais, Tróia en de Berlengas-eilanden zijn dan helemaal leeg, het licht blijft zacht en warm, en op een nieuwjaarsmiddag kan het in het zuiden nog steeds 18 graden worden. Oktober en november zijn voor het binnenland, wanneer de beukenbossen van de Serra da Estrela hun kleur veranderen en de bergen afwisselend in mist gehuld zijn en weer opklaren. De lente, vooral mei, is het moment voor Madeira en zijn bloemenfestival. De zomer brengt de drukte en de hitte met zich mee, en de enige plek die in de warme maanden rustig blijft, is Nazaré, waar de gigantische golven alleen van oktober tot maart rollen.

Voor de historische binnenstad zijn de door UNESCO erkende universiteit van Coimbra en de kloosters in het centrum het bezoeken waard in de tussenseizoenen van de lente en de herfst, wanneer de tourbussen schaarser worden en het steenwerk het licht helemaal voor zichzelf heeft. Je kunt de volledige vermelding van de oudste universiteit in de Portugeestalige wereld op de UNESCO-werelderfgoedlijst lezen.

Veelgestelde vragen