Portugalia

Portugalia zajmuje zachodnią część Półwyspu Iberyjskiego, z linią brzegową Atlantyku o długości około 900 kilometrów, rozciągającą się od rzeki Minho aż po Algarve, a do tego wyspy na środku oceanu – Maderę i Azory. Lizbona leży w centrum, u ujścia rzeki Tag, Porto stanowi północną bazę nad rzeką Douro, a między nimi kraj ten mieści doliny rzeczne, miasta otoczone murami, równiny porośnięte drzewami korkowymi i jedne z największych fal do surfowania na świecie – a wszystko to na obszarze mniejszym, niż większość ludzi by się spodziewała. Mieszkam w Lizbonie od 2020 roku i po latach fotografowania tego miasta o każdej porze roku to właśnie ten kraj znam najlepiej.

Lizbona

Lizbona leży na siedmiu wzgórzach nad rzeką Tag, a cała zabawa polega właśnie na wspinaczce. Kolejka linowa Bica wwozi ludzi na szczyt o wysokości 245 metrów już od XIX wieku – jej żółty wagonik wyróżnia się na tle pastelowych domów w pombalińskiej dzielnicy w centrum miasta, a u podnóża ulicy widać turkusową rzekę. W labiryncie Alfamy, najstarszej dzielnicy i jedynej, która w dużej mierze przetrwała trzęsienie ziemi z 1755 roku w nienaruszonym stanie, tramwaje wciąż przeciskają się przez uliczki tak wąskie, że musisz przycisnąć się do ściany, gdy przejeżdżają.

Miasto nagradza tych, którzy się wspinają. Z murów obronnych zamku São Jorge rozciąga się widok na całą terakotową zabudowę – wzgórze z czasów rzymskich góruje nad nowoczesną stolicą. W Belém, na poziomie rzeki, klasztor Jerónimos prezentuje manueliński styl kamieniarski, który Portugalia stworzyła u szczytu swojej potęgi morskiej, a Pomnik Odkryć wciąż spogląda w stronę wody, z której wypływały karawele.

Fotografowanie Portugalii

Praca, z której jestem tu najbardziej dumny, została zaplanowana co do metra. W marcu 2025 roku spędziłem całe tygodnie w PhotoPills, dopracowując współrzędne, żeby uchwycić wschód księżyca w pełni tuż za Wieżą w Belém. Zrobiłem to z odległości 6,6 kilometra przy ogniskowej 560 mm, dzięki czemu tarcza księżyca wyglądała na ogromną i czerwoną obok XVI-wiecznej wieży, która niegdyś strzegła portugalskich map morskich. Chmury zasłoniły pierwsze pojawienie się księżyca. Jakiś rybak krzyknął, że księżyc znowu się pojawi, a przy drugim wschodzie udało mi się uchwycić kadr, w którym księżyc, wieża i most znalazły się razem.

Takie kadrowanie to już mój nawyk. Dołączyłem do spotkania PhotoPills World Meetup na wybrzeżu w Costa da Caparica, żeby ustawić zachodzące słońce dokładnie za latarnią morską Farol do Bugio, przesuwając statyw o dziesięć metrów między kolejnymi ujęciami w miarę jak słońce opadało. Podczas lockdownu w 2020 roku, kiedy nie mogłem daleko wyjeżdżać, uchwyciłem superksiężyc w jednej linii z mostem 25 de Abril z mojego własnego balkonu w Ajuda. Mieszkanie tutaj ma tę zaletę: mogę czekać na niebo, jakie Portugalia daje tylko w odpowiedni wieczór.

Nabrzeże Lizbony

To właśnie nad Tagiem Lizbona najbardziej przypomina inne miasta, a jednocześnie pozostaje całkowicie sobą. Most 25 kwietnia na pierwszy rzut oka wygląda jak ten w San Francisco i nie bez powodu: zbudowała go firma American Bridge Company, ta sama, która stworzyła most San Francisco-Oakland Bay Bridge. Za nim, w Almadzie, stoi posąg Cristo Rei, zamówiony po tym, jak pewien kardynał wrócił z Rio – z ramionami rozpostartymi w kierunku miasta.

Dalej na zachód muzeum MAAT zakrzywia się wzdłuż brzegu rzeki niczym niska fala, a jego pokryta kafelkami fasada odbija promienie słońca dokładnie w chwili, gdy wschodzi ono za mostem. W głębi lądu sama tradycja kafelkowa obejmuje połowę miasta: niebiesko-białe azulejo początkowo służyły jako praktyczny sposób regulacji temperatury w budynkach, a z czasem stały się charakterystycznym elementem Portugalii. Jeśli chcesz zobaczyć inną Lizbonę, odwiedź LX Factory w Alcântara – opuszczony kompleks przemysłowy wypełniony księgarniami, restauracjami i sklepem sprzedającym sardynki w puszkach z nadrukowanym rokiem twoich urodzin.

Sintra i Cabo da Roca

Pół godziny drogi od Lizbony, w Serra de Sintra, z wilgotnego powietrza Atlantyku wyrasta las i zespół pałaców. Pałac Pena to ten najbardziej rzucający się w oczy – XIX-wieczna romantyczna fantazja w odcieniach czerwieni i żółci, zbudowana przez niemieckiego architekta na szczycie górującym nad miastem. W ogrodach Quinta da Regaleira znajduje się Studnia Inicjacyjna – odwrócona wieża o wysokości 27 metrów, do której schodzi się spiralnymi schodami, a jej poziomy nawiązują do Dantego i rytuałów tarota.

Pasmo sięga aż do oceanu i nagle się urywa. Cabo da Roca to najbardziej na zachód wysunięty punkt kontynentalnej Europy – stu-metrowe klify z latarnią morską i falami rozbijającymi się daleko w dole. Nieco dalej na północ znajduje się Praia da Ursa – najbardziej na zachód wysunięta plaża, do której można dotrzeć tylko po stromym zboczu, ale każdy ostrożny krok jest tego wart. Nieco bardziej na południe leży położona na klifie wioska Azenhas do Mar, wciąż w dużej mierze pomijana przez fotografów.

Cascais

Cascais to miejsce, gdzie mieszkańcy Lizbony wybierają się nad morze – dawna wioska rybacka, która przekształciła się w kurort na zachodnim krańcu wybrzeża Estoril. Pewnego roku przeszliśmy całe ponad 20 kilometrów z Belém wzdłuż Tagu, żeby tu dotrzeć, opaliwszy się i kompletnie wykończeni, a i tak nie mogliśmy się powstrzymać przed wspięciem się na gwiaździstą twierdzę Forte de Santo António da Barra – XVI-wieczną fortecę, która później służyła jako letnia rezydencja Salazara i została otwarta dla zwiedzających dopiero w 2018 roku.

Samo miasteczko jest zwarte i łatwe do zwiedzania. Praça 5 de Outubro, nazwana na cześć rewolucji z 1910 roku, która położyła kres monarchii, stanowi centrum miasta, a stary ratusz i cytadela znajdują się minutę spacerem od plaży. U podnóża promenady leży Praia da Rainha – najmniejsza plaża w Cascais, 50-metrowa zatoczka otoczona wapieniem, którą królowa Amélia polubiła na tyle, że uznała ją za swoją własną.

Półwysep Setúbal

Na południe od Tagu leży Setúbal – to miejsce, do którego regularnie uciekamy z miasta, a najlepiej jest tam poza sezonem. Półwysep Tróia ma najbielszy piasek i najbardziej turkusową wodę w okolicy Lizbony, a zimą zupełnie się opróżnia, co nam najbardziej odpowiada. Za nim pasmo Serra da Arrábida opada zielonymi wzgórzami prosto do morza. Zatrzymaliśmy się samochodem pewnego grudniowego poranka niedaleko Azeitão, kiedy winnice Arrábidy ukazały się przed nami nagie i pokryte szronem – to region, którego Moscatel i wielowarstwowe czerwone wina należą do naszych ulubionych w całym kraju.

Ujście rzeki Sado dodaje temu miejscu własnego uroku. Palafityczne molo Carrasqueira niedaleko Comporty to szereg drewnianych palów zbudowanych przez rybaków w latach 50. i wciąż używanych na co dzień – najlepiej wygląda o zachodzie słońca, kiedy Tróia lśni po drugiej stronie wody. W górę rzeki leży Alcácer do Sal, osada znana już od neolitu, gdzie za czasów Rzymian pod nazwą Salacia handlowano solą; zamek na wzgórzu to teraz pousada z widokiem na zakręt rzeki Sado.

Évora i Alentejo

W głębi lądu, z dala od wybrzeża, region Alentejo sprawia, że wszystko toczy się wolniej: dęby korkowe, pszenica, bielone miasteczka i długie, puste drogi. Évora to jego historyczne serce – miasto wpisane na listę UNESCO, gdzie warstwy rzymskie, mauretańskie i średniowieczne nakładają się na siebie. Najsłynniejszym miejscem w mieście jest Kaplica Kości, zbudowana w XVII wieku przez franciszkanów z szczątków około pięciu tysięcy mieszkańców miasta; napis nad drzwiami brzmi: „Lepiej jest dzień śmierci niż dzień narodzin”. Gdy przewodnik dobrze opowie o tej kaplicy, nie odbierasz jej jako ostrzeżenia, a raczej jako refleksję nad kruchością życia.

Algarve

Południowe wybrzeże Portugalii to właśnie to, co większość Europejczyków kojarzy z tym krajem: ochrowe klify, jaskinie morskie i długie plaże. Najlepiej prezentuje się zimą. Sfotografowaliśmy rybną wioskę Ferragudo nad rzeką Arade nocą w okresie świąt Bożego Narodzenia, kiedy turyści już wyjechali, ale rybacy o szóstej rano wciąż byli na nogach, a panoramę Carvoeiro uchwyciliśmy w Nowy Rok, kiedy temperatura sięgała 18 stopni.

Zimowe światło pasuje do całego wybrzeża. Albufeira, której liczba mieszkańców rośnie z około 14 000 do kilkuset tysięcy w szczycie lata, oddaje swoje plaże o zachodzie słońca, gdy sezon się kończy, a białe miasteczko lśni nad pustym brzegiem. Na zachodzie, w kierunku Lagos, Forte da Ponta da Bandeira strzeże portu, z którego wypływały pierwsze wyprawy w epoce wielkich odkryć, a tego wieczoru prawie pełnia księżyca oświetlała zakamarki, do których nie docierało nisko wiszące słońce.

Leiria, Batalha i Óbidos

W środkowej Portugalii, na północ od Lizbony, jest mnóstwo zamków i klasztorów, a większość z nich pozostaje w cieniu. Zamek w Leirii to prawdziwa perełka – dziewięciowiekowa forteca wzniesiona przez Dona Afonso Henriquesa, pierwszego króla Portugalii, która z pojedynczego wzgórza czuwa nad miastem. Udało mi się uchwycić go w takim świetle, że musiałem zrobić to w dwóch etapach: jedno ujęcie, żeby uchwycić słońce na murach, a drugie pół godziny później, żeby złapać chmurę, która się nad nimi uformowała – potem połączyłem te dwa zdjęcia.

W odległości krótkiej przejażdżki samochodem znajduje się klasztor w Batalha – przykład późnego gotyku w najbardziej ekstrawaganckim wydaniu. Jego budowę rozpoczęto w 1386 roku w podziękowaniu za zwycięstwo pod Aljubarrota, a trwał on przez panowanie siedmiu królów, zanim został ukończony. Dotarliśmy tam późnym jesiennym popołudniem – za późno, by zwiedzić wnętrze, ale w samą porę, by zobaczyć, jak niebo nad tą ekstrawagancką kamienną budowlą przybiera purpurowy odcień. Otoczone murami miasto Óbidos, z pierścieniem średniowiecznych wałów obronnych, leży na tyle blisko, że można je wcisnąć w ten sam dzień.

Srebrne Wybrzeże

Na północ od stolicy Atlantyk staje się naprawdę gwałtowny, a jedno miasteczko zasłynęło właśnie dzięki temu. Praia do Norte w Nazaré leży nad podwodnym kanionem, który skupia atlantyckie fale, tworząc jedne z największych fal do surfowania na świecie, przyciągając miłośników wielkich fal od października do marca. Z platformy latarni morskiej na cyplu możesz obserwować, jak fale narastają i rozbijają się o skały – to prawdziwy spektakl, nawet gdy fale osiągają zaledwie sześć metrów.

Dalej w głąb morza, na wyspach Berlengas, znajduje się forteca São João Baptista, do której można dopłynąć łodzią z Peniche. Podobnie jak resztę tego wybrzeża, najlepiej fotografować ją zimą, kiedy jest mniej ludzi, a ocean pozwala na przeprawę. W głębi lądu, w Aveiro – często nazywanym portugalską Wenecją – pomalowane łodzie typu moliceiro pływają po sieci kanałów wzdłuż secesyjnych fasad, a pasiaste domy Costa Nova leżą o rzut beretem dalej na wydmie. To miasto naprawdę warte jest objazdu, który większość tras pomija.

Coimbra i Serra da Estrela

Między wybrzeżem a granicą z Hiszpanią środkowa Portugalia wznosi się w góry, do których niewielu turystów się zapuszcza. Coimbra była stolicą w latach 1131–1255, ale to, co góruje nad miastem, to nie zamek: to uniwersytet na wzgórzu nad rzeką Mondego, założony w 1290 roku i działający do dziś – najstarsza tego typu uczelnia w świecie portugalskojęzycznym. W pobliżu znajdują się ogrody pałacu Bussaco – neomanuelińskiego pałacu przekształconego w hotel – z porośniętymi mchem pergolami i cichymi ścieżkami, które sfotografowałem o wschodzie słońca pewnego lutego. Wyżej, w Serra do Açor, położona w łupkowej wiosce Piódão, szare kamienne domy układają się na zboczu wzgórza niczym amfiteatr.

Portugalia wciąż mnie zaskakuje, mimo że mieszkam tu już od lat, a to właśnie dzięki Serra da Estrela. Nad miasteczkiem Manteigas wybrałem się w poszukiwaniu jesiennych barw, a zamiast tego natknąłem się na grupę pokrytych mchem kamiennych domków, które powoli przejmuje las. Ta sama wycieczka zaprowadziła mnie do wodospadu Poço do Inferno – wąwozu pełnego kaskad w górach – oraz wzdłuż Rota das Faias, szlaku bukowego, który co roku w październiku zamienia się w złoty korytarz.

Porto i Douro

Po sześciu tygodniach naszego pierwszego dłuższego pobytu w Portugalii znajomi ciągle zadawali to samo pytanie: Porto czy Lizbona? Północ ma sporo do zaoferowania. Porto jest zbudowane raczej z granitu niż w pastelowych barwach, ma monumentalny charakter, podczas gdy Lizbona jest bardziej figlarna, a Palácio das Cardosas przy Avenida dos Aliados, obecnie hotel InterContinental, pokazuje poważniejszą i bardziej okazałą stronę miasta.

Rzeka to prawdziwa atrakcja. Dwupoziomowy most Dom Luís I nad rzeką Douro zaprojektował Théophile Seyrig, były partner Gustave’a Eiffela, a najlepiej widać go o zachodzie słońca z drugiego brzegu. Ten drugi brzeg to Vila Nova de Gaia, gdzie wzdłuż brzegu ciągną się piwnice z winem porto – dojrzewa tam wino, którego winogrona uprawia się sto kilometrów w górę rzeki, w dolinie Douro, a przechowuje się je właśnie tutaj. Przy ujściu rzeki latarnia morska Felgueiras znosi pełną siłę Atlantyku; kiedyś zmoczyła nas tam niespodziewana fala, więc rok później wróciliśmy, by zamiast tego podziwiać spokojny zachód słońca.

Madeira

900 kilometrów w głąb Atlantyku leży Madera – najbardziej stroma część Portugalii. Wyspa wznosi się prosto z morza, tworząc grzbiety otoczone chmurami, a jej mikroklimaty potrafią zmienić pogodę w ciągu kilku minut. Na zamglonych górskich drogach nad Santaną zjechałem na przypadkowy parking, żeby sięgnąć po teleobiektyw, gdy pojedynczy promień światła przebił się przez chmury i oświetlił pasmo domów – to właśnie ten rodzaj chwili, którą wyspa najpierw daje, a potem zabiera.

Wybrzeże jest równie surowe. Ponta de São Lourenço, najbardziej wysunięty na wschód półwysep, jest wulkaniczny i bezdrzewny – pełen wyblakłej od wiatru trawy i czerwonych skał, co jest nietypowe dla wyspy, która poza tym jest zielona aż po same szczyty. W wiosce Santana trójkątne domy z dachami krytymi strzechą w kształcie litery A to prawdziwa pocztówka, a w maju odbywa się festiwal kwiatów na Maderze, który pokrywa ulice Funchal dywanem kwiatów.

Kiedy warto odwiedzić Portugalię

W tym kraju wszystko dzieje się odwrotnie niż w zwykłym kalendarzu. Zimą powstają moje najlepsze zdjęcia wybrzeża: Algarve, Cascais, Tróia i wyspy Berlengas opustoszały, światło jest nisko nad horyzontem i ciepłe, a w południe w Nowy Rok na południu temperatura wciąż może sięgać 18 stopni. Październik i listopad to czas na wypady w głąb lądu, kiedy bukowe lasy Serra da Estrela mienią się jesiennymi barwami, a góry raz są spowite mgłą, raz się rozjaśniają. Wiosna, a zwłaszcza maj, to idealny czas na Madery i jej festiwal kwiatów. Lato przynosi tłumy i upał, a jedynym miejscem, które w ciepłych miesiącach staje się spokojne, jest Nazaré, gdzie gigantyczne fale pojawiają się tylko od października do marca.

Jeśli chodzi o historyczne centrum, uniwersytet w Coimbrze wpisany na listę UNESCO oraz klasztory w centrum miasta najlepiej zwiedzać poza sezonem – wiosną i jesienią, kiedy autobusy turystyczne są rzadsze, a kamienne budowle mogą cieszyć się światłem tylko dla siebie. Pełny wpis dotyczący najstarszego uniwersytetu w świecie portugalskojęzycznym znajdziesz w rejestrze światowego dziedzictwa UNESCO.

Często zadawane pytania