Czechy

Republika Czeska to kraj bez dostępu do morza, położony w samym sercu Europy, graniczący z Niemcami, Austrią, Polską i Słowacją, z historycznymi regionami Czech na zachodzie i Moraw na wschodzie. Praga, stolica kraju położona nad Wełtawą, szczyci się jednym z największych zachowanych w nienaruszonym stanie historycznych centrów miast na całym kontynencie. Nieco dalej leżą uzdrowiskowe miasteczka zachodnich Czech, piaskowcowy kraj Czeskiej Szwajcarii przy granicy z Niemcami oraz stare miasto srebrnicze Kutná Hora, godzinę drogi na wschód.

Praga

Moja czeska historia zaczyna się w Pradze. Studiowałem tam przez semestr, poznałem tam Darię, a lata później pobraliśmy się na Starym Mieście. Każda kolejna wizyta przynosi mi nowy kadr albo stary widok, który w nowym świetle wygląda zupełnie inaczej – właśnie dlatego ta stolica zajmuje w moim archiwum więcej miejsca niż jakiekolwiek inne czeskie miejsce.

Miasto było siedzibą królów czeskich i rezydencją cesarzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a II wojnę światową przetrwało niemal bez szwanku. Efektem tego jest architektura z każdej epoki stojąca ramię w ramię – od gotyku przez barok aż po secesję. Moim ulubionym widokiem jest ten powyżej: zamek i Most Karola z drugiej strony Wełtawy, gdzie spokojna strefa na falu wodzie podwaja każde światło. Daria ciągle mi powtarza, żebym znalazł coś nowego, a ja i tak ciągle robię to samo zdjęcie; tego wieczoru, kiedy zrobiłem tę fotkę, dotarłem na miejsce tramwajem na kilka minut przed tym, jak deszczowe chmury zakończyły zmierzch. Szczegółowo opisuję miasto w moim pełnym przewodniku po Pradze; poniżej przedstawiam miejsca, do których ciągle wracam.

Zamek Praski i katedra św. Wita

Zamek Praski powstał w IX wieku i często uważa się go za największy starożytny kompleks zamkowy na świecie. Moja więź z tym miejscem sięga czasów mojego taty: to on sfotografował widok z bramy zamkowej na miasto już kilkadziesiąt lat temu, zanim ja stanąłem w tym samym miejscu przed świtem, żeby zrobić własną wersję jego ujęcia.

W obrębie kompleksu wznosi się katedra św. Wita – największy kościół w Czechach i budynek tak wysoki, że sfotografowanie całej katedry z dziedzińca zajęło mi lata – musiałem wracać tam wielokrotnie, doskonaląc swoje umiejętności i uzupełniając sprzęt. Pierwszy kościół w tym miejscu powstał w 930 roku. Jedna z opowieści głosi, że książę Wacław wybrał św. Wita na patrona, bo jego czeska nazwa, Svatý Vít, brzmiała niemal identycznie jak Svantevit – pogańskie bóstwo, które jego lud już czcił. Zamek był też tematem mojego pierwszego nocnego zdjęcia zrobionego na statywie – sfotografowałem go w pierwszy weekend po zakupie sprzętu.

Most Karola

Budowa Mostu Karola rozpoczęła się w 1357 roku za panowania Karola IV i przez wieki był to jedyne stałe przejście przez Wełtawę w Pradze: 516 metrów kamiennej konstrukcji łączącej Stare Miasto z Malą Straną. Przechodzę przez niego przy każdej wizycie, najlepiej o świcie, kiedy most stoi pusty w świetle lamp, a 30 barokowych posągów wydaje się samotnie strzec przejścia. Pewnego niedzielnego poranka jeden z posągów złapał pierwsze promienie słońca w całkowitej ciszy, a za nim budził się zamek. Najsłynniejszym z tych trzydziestu jest św. Jan Nepomucen, zrzucony z tego mostu w XIV wieku; mówi się, że dotknięcie tablicy u jego stóp gwarantuje powrót do Pragi.

Most wygląda świetnie pod każdym kątem. Z brzegu Starego Miasta jego łuki kierują wzrok przez rzekę na Malą Stranę i zamek na wzgórzu. W nocy fotografuję wieżę Mostu Starego Miasta z miejsca nad brzegiem rzeki, które większość fotografów omija po zakończeniu niebieskiej godziny. A sama wieża jest otwarta dla zwiedzających: kiedy na moście poniżej było zbyt tłoczno, by pracować, wspiąłem się na nią i znalazłem otwarte okno, przez które widać było zamek o zachodzie słońca – kompozycję, której nie dałbym się zaplanować.

Rynek Starego Miasta

Rynek Starego Miasta to zazwyczaj morze turystów czekających na Zegar Astronomiczny – mechanizm zainstalowany w 1410 roku i powszechnie uznawany za najstarszy działający zegar astronomiczny. Ustaw budzik odpowiednio wcześnie, a plac pokaże ci zupełnie inne oblicze: sfotografowałem Ratusz Staromiejski o 4:24 rano obiektywem 10 mm i w kadrze nie było nikogo. To zdjęcie ma dla mnie szczególne znaczenie, bo rok po tym, jak je zrobiłem, razem z Darią przeszliśmy przez te same drzwi, idąc na nasz ślub.

Wieża tego samego budynku to najlepszy punkt widokowy na placu. Z góry w nocy lśni kościół Matki Bożej przed Týnem – gotycka bazylika, której budowa trwała od XIV do początku XVI wieku. Na galerii jest wietrznie, a miejsce jest za wąskie na statyw, więc przymocowałem aparat do poręczy za pomocą Gorillapoda. Z tej samej wieży o zmierzchu śledziłem linię dachów Drogi Królewskiej aż do półksiężyca nad Zamkiem Praskim – to trasa koronacyjna, którą królowie czescy przemierzali ze Starego Miasta do katedry św. Wita. Cała Stare Miasto znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1992 roku.

Malá Strana

Przejdź przez most, a znajdziesz się na Malé Stranie, czyli „Małej Stronie Rzeki”. Została założona jako niezależne miasto w 1257 roku przez króla Przemysła Ottokara II, a dopiero w 1784 roku została formalnie włączona do Pragi. Po wojnach husyckich i wielokrotnych pożarach była to biedna dzielnica; pojawienie się dworu królewskiego w okolicy zamku przyciągnęło później arystokratów i artystów, a ich pałace wciąż stoją wzdłuż ulic – wiele z nich to teraz ambasady.

To właśnie Daria zatrzymała mnie w jednej z tamtejszych uliczek, kiedy szliśmy na sesję zdjęciową przy zamku. Poranne światło padało na sgraffito zdobiące łuk nad brukowaną uliczką, a na drugim końcu ulicy stał miętowo-zielony zabytkowy Garbus. Czasami jeden mały detal wystarczy, by stworzyć całe ujęcie.

Vinohrady i park Letná

Dzielnice poza centrum z pocztówek mają swoje własne wieczory. Przed ślubem i po nim mieszkaliśmy niedaleko placu Jiřího z Poděbrad w Vinohradach – dzielnicy, której nazwa oznacza „winnice” – a dwa dni po ceremonii sfotografowałem kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa pod nocnym niebem, symboliczną budowlę Jože Plečnika z 1932 roku, a za nim wieżę telewizyjną na Żiżkowie, oświetloną w barwach czeskiej trójkolorówki.

Po drugiej stronie rzeki nad Wełtawą wznosi się park Letná, gdzie kiedyś stał ogromny pomnik Stalina; zastąpił go gigantyczny metronom. Z jego schodów oglądaliśmy zachód słońca, jakiego nigdy wcześniej ani później nie widziałem w Pradze – cały rząd mostów na Wełtawie zabarwił się na różowo pod chmurami. Tego wieczoru złote miasto wcale nie było złote.

Park Narodowy Szwajcaria Czeska

W pobliżu wsi Hřensko, przy granicy z Niemcami, znajduje się Brama Pravčicka – największy naturalny łuk z piaskowca w Europie, o rozpiętości 26,5 metra u podstawy i wysokości 16 metrów. Wspinanie się na nią jest zabronione od 1982 roku, żeby chronić podlegający erozji piaskowiec, dlatego scena z „Opowieści z Narnii”, w której dzieci biegną po łuku, została nakręcona w studiu. Daria i ja wybraliśmy się tu na wędrówkę wczesną jesienią, kiedy pierwsze drzewa zaczynały zmieniać kolory, a łuk górował nad kolorową doliną, a za nim rozciągały się Góry Piaskowcowe Łaby.

Obok łuku książęta z Clary-Aldringen zbudowali „Sokole Gniazdo” – hotel myśliwski z restauracją, który działa do dziś. Z nawisającej skały nad tarasem domek i jesienne klify mieszczą się w jednym kadrze; siedzenie tam z czeskim piwem i tym widokiem to sama w sobie nagroda. Ten sam piaskowcowy kraj rozciąga się za granicą jako Szwajcaria Saksońska, co świetnie łączy się z fotograficzną wycieczką do Drezna.

Kutná Hora

W XIII wieku w okolicach Kutnej Hory odkryto srebro, a przez kolejne trzysta lat miasto rywalizowało z samą Pragą pod względem znaczenia gospodarczego i politycznego. Główne złoże zostało zalane w XVI wieku, a kopalnie ostatecznie opuszczono w XVIII, ale panorama miasta wciąż nosi ślady dawnej świetności: z drugiej strony tarasowych winnic widać zwieńczone kopułami wieże kościoła św. Barbary stojące obok dawnego kolegium jezuitów – ten gotycki klejnot został w całości sfinansowany z dochodów z kopalń.

Kolejnym charakterystycznym miejscem w mieście jest Ossuarium w Sedlecu – kaplica ozdobiona szkieletami ponad 40 000 osób. Odwiedziłem ją ponad dziesięć lat temu, a wspomnienie tej sali wciąż przyprawia mnie o gęsią skórkę. Kutná Hora leży około godziny drogi na wschód od Pragi i od 1995 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Karlowe Wary

Karlowe Wary to największe z czeskich miast uzdrowiskowych, znane od dawna z 13 gorących źródeł i około 300 mniejszych; mijasz je niemal na każdym kroku, spacerując po centrum. Lecznicze właściwości tutejszej wody znane są już od dawna, jeszcze zanim miasto zyskało swoją nazwę.

Podczas naszej wizyty pogoda była mglista i daleka od idealnej do robienia zdjęć, więc postanowiłem to wykorzystać: podczas obróbki zdjęć wydobyłem kolory, które nadają widokowi wzdłuż rzeki Teplá w kierunku Kolumnady Młyńskiej celowo retro charakter, a za nią widać domy uzdrowiskowe ułożone jeden na drugim na zalesionym zboczu wzgórza. Wraz z Mariánskimi Łaźniami i Františkovymi Łaźniami miasto to tworzy złotą trójcę zachodnio-czeskich uzdrowisk.

Mariánské Lázně

Mariánské Lázně, po niemiecku Marienbad, w czasach swojej świetności gościły naprawdę niezwykłe osobistości: Goethego, Chopina, Wagnera, Edisona, króla Edwarda VII i cara Mikołaja II. Ich symbolem jest Kolonada im. Maksyma Gorkiego – neobarokowa konstrukcja z żeliwa, zbudowana w latach 1888–1889. Poszedłem tam z zamiarem sfotografowania symetrycznych kolumn, a nisko stojące słońce nie zawiodło: złote wnętrze kolonady było puste, a żelazne elementy rzucały długie cienie wzdłuż promenady.

Potem podniosłem wzrok i spędziłem prawie trzydzieści minut, podziwiając freski namalowane na suficie kolumnady – okrągłe panele z postaciami i unoszącymi się kulami, które wydają się być metaforą ludzkiego pragnienia latania. W takim wyjątkowym budynku zawsze warto spojrzeć w górę.

Źródła w Mariánskich Łaźniach

To właśnie dzięki źródłom to miasto w ogóle istnieje, a każde z nich ma swoją własną reputację. Rudolfův Pramen, czyli Źródło Rudolfa, tryska wodą bogatą w wapń pod białą, klasyczną kolumnadą. Źródło Ambrose’a ma za to lepszą legendę: wypij z niego, a w ciągu roku znajdziesz swoją drugą połówkę. W tym samym miesiącu, w którym poznaliśmy się z Darią, ona właśnie piła tę wodę.

Po zmroku kolumnada zmienia swój charakter. O zmierzchu oświetlona fasada nabiera kruchości starej pozytywki na tle atramentowego nieba, a letnimi wieczorami obok niej Śpiewająca Fontanna prezentuje swoje choreograficzne pokazy.

Františkovy Lázně, trzecie i najmniejsze z tej trójcy, to dla mnie osobiste terytorium: moja babcia urodziła się w tej okolicy i mieszkała tu aż do końca II wojny światowej, a lokalna kuchnia wciąż smakuje tak samo jak potrawy, które dla mnie gotowała. Wracamy tu z rodziną, zazwyczaj tylko na obiad i spokojny spacer żółtym neoklasycystycznym bulwarem, gdzie nikt się nie spieszy, a cały dzień mija jakby w zwolnionym tempie.

W 2021 roku wszystkie trzy zachodnioczeskie miasta uzdrowiskowe zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część „Wielkich miast uzdrowiskowych Europy” – wspólnego, międzynarodowego wpisu, w którym znajdują się też Baden-Baden, Vichy i Bath.

Fotografowanie Czech

Moje najlepsze czeskie ujęcia powstały, zanim u większości ludzi zadzwonił budzik. Latem poranna niebieska godzina zaczyna się około 3 nad ranem, więc rezerwuję mieszkania blisko miejsca zdjęć i planuję noc jak harmonogram sesji. Nie zawsze wszystko idzie zgodnie z planem: pewnego ranka dotarłem do głównej bramy Zamku Praskiego o 3:30 i zastałem ją zamkniętą, pobiegłem z powrotem w dół przez Malą Stranę, a potem znowu w górę przez winnice i dotarłem na drugą stronę właśnie wtedy, gdy niebo nad Wełtawą zabarwiło się na intensywną pomarańcz. Kiedy się odwróciłem, strażnik skinął mi głową, a bramy zamku stały otworem.

Kolejną stałą jest improwizowane wsparcie. Galerie wieżowe są tu wąskie, wietrzne i nieprzyjazne dla statywów, więc Gorillapod przypięty do poręczy dał mi więcej nocnych zdjęć Pragi niż kiedykolwiek Manfrotto.

Kiedy warto odwiedzić Czechy

Lato to długie wieczory i niebieskie godziny na początku i na końcu nocy, ale też zatłoczone mosty i place już od połowy poranka; zdjęcia pustego miasta to zajęcie na świt. Jesień to pora na Czeską Szwajcarię, kiedy lasy wokół Bramy Pravčickiej mienią się kolorami, a szlaki wciąż nadają się do wędrówek. Uzdrowiska działają o każdej porze roku, a nisko stojące zimowe słońce prześwitujące przez Kolumnadę Gorkiego to sam w sobie powód, by wybrać się tam w chłodne miesiące.

Wycieczki do miast skupiają się wokół Sylwestra, kiedy tysiące ludzi wypełniają brzegi rzeki. Pewnego grudnia ustawiałem się nad Wełtawą, kiedy pokaz zaczął się wcześniej, więc obróciłem aparat, żeby uchwycić fajerwerki rozbłyskujące nad Rudolfinum. Na ten tydzień rezerwuj z dużym wyprzedzeniem.

Często zadawane pytania