Nederland is een land aan de Noordzee waar ongeveer een kwart van het land onder zeeniveau ligt, en droog wordt gehouden door een eeuwenoud systeem van dijken, kanalen en kolken. Amsterdam, de hoofdstad, heeft een 17e-eeuwse grachtenring als hart, en het open polderlandschap met zijn windmolens begint op minder dan een half uur met de trein vanaf de stad. Dankzij het spoorwegnet ligt het grootste deel van het land binnen het bereik van een dagtrip.
Geschiedenis van Nederland
Waterbeheer heeft dit land meer dan wat dan ook gevormd. De Nederlanders droogden moerassen en meren uit met windmolens, sloot het gewonnen land in achter dijken en bouwden hun steden op houten palen die in de modder waren geslagen.
De 17e eeuw was het hoogtepunt. Amsterdam groeide uit tot een van de rijkste handelshavensteden van Europa, en met die winsten werden de grachtengordel, de gevelhuizen en de schilders van de Nederlandse Gouden Eeuw, waaronder Rembrandt, gefinancierd. Het stelsel van concentrische grachten was de grootste stadsuitbreiding van die tijd en diende als model voor stedenbouw tot ver buiten Nederland.
Het landschap leest nog steeds als een verslag van die geschiedenis: rechte afwateringskanalen, vlakke polders en de overgebleven molens die ooit het industriële werk van het land deden.
Amsterdam
Amsterdam telt zo’n 165 grachten, en de huizen erlangs zijn hoog, smal en schuin naar het water toe gebouwd. Op het Damrak rijzen de gevels rechtstreeks uit het water op, en ’s avonds licht elk raam in een andere kleur op. Op mijn foto van die rij gevels aan het Damrak staat op één gevel nog steeds de oprichtingsinscriptie: Anno 1740.
Die avondsessie gaf voor mij de doorslag: van alle Europese hoofdsteden die ik de afgelopen jaren had gefotografeerd, kwam Amsterdam meteen bovenaan onze lijstje van ‘zo snel mogelijk terugkomen’ te staan.
Ik behandel de stad uitgebreid, wijk voor wijk en foto voor foto, in de complete reisgids over Amsterdam.
De Kanaalring
Drie grote grachten omringen het historische centrum: de Herengracht, de Keizersgracht en de Prinsengracht. De Keizersgracht, vernoemd naar keizer Maximiliaan van Oostenrijk, is de breedste van de drie, en juist die breedte zorgt ervoor dat hij zo mooi op de foto komt. Als je op de hoek staat waar de bruggen van de Keizersgracht tijdens het blauwe uur verlicht worden, vormen de lichtslingers onder de bogen in de weerspiegeling een volledige cirkel.
Op de hoek van de Brouwersgracht omlijst de stenen brug, de Papiermolensluis, schuine gevels en aangemeerde boten in één compositie. De brug dankt zijn naam aan het uithangbord van een papierhandelaar, ‘De Papiermolen’, dat ooit aan het hoekhuis in het zicht hing.
De Oude Kerk en de Wallen
De Oude Kerk wordt vaak beschreven als het oudste gebouw van Amsterdam en staat midden in De Wallen, het oudste deel van de stad. De wijk ontstond in de 14e eeuw naast de middeleeuwse haven en bood onderdak aan zeelieden die op zoek waren naar vermaak. Prostitutie is in Nederland pas sinds 2000 officieel legaal.
Juist dat contrast maakt de buurt zo fotowaardig: gotische stenen boven, rood verlichte deuropeningen beneden. Ik heb de Oude Kerk om 5 uur ’s ochtends tijdens het blauwe uur gefotografeerd met een belichtingstijd van 30 seconden, wanneer het water in de grachten stil ligt en de straatlantaarns nog tegen de diepblauwe hemel afsteken. Een paar grachten verderop rijzen de huizen van de Wallen recht uit het donkere water op, met ramen die rood en roze gloeien onder een sterrenhemel.
Montelbaanstoren
De Montelbaanstoren werd in 1516 gebouwd als wachttoren in de stadsmuren, een functie die hij slechts zo’n 90 jaar vervulde. De top werd in 1606 herbouwd en voorzien van een klok die eeuwenlang bekend stond om het achterlopen.
Rembrandt woonde vlakbij en zou dol zijn geweest op het tekenen van deze toren. Dat verhaal heeft mijn bewerking van de Montelbaanstoren bij zonsondergang bepaald: ik heb de kleuren van de ondergaande zon zo versterkt dat het beeld meer op een schilderij dan op een foto lijkt. Die toren had die behandeling wel verdiend.
Woonboten
Er liggen zo’n 2.500 woonboten langs de grachten van Amsterdam. Veel daarvan waren ooit stalen vrachtschepen; als een eigenaar met pensioen ging, ging hij ergens in een gracht voor anker en bleef hij gewoon met zijn gezin aan boord wonen. Na de Tweede Wereldoorlog dwong het woningtekort meer mensen het water op, en wat begon als een goedkope oplossing is uitgegroeid tot een van de meest gewilde woonruimtes in de stad. Toen ik zelf de huurprijzen bekeek, stond ik versteld.
Ik fotografeerde de woonboten langs beide oevers vanaf een brug, met mijn blik gericht over de gracht naar een kerktoren in de verte, terwijl een klein open bootje tussen de boten door gleed, door de glinsterende zonnestralen. De drijvende huizen met een vlak dek daar tussenin noemen de lokale bewoners ‘moderne arken’: gebouwd om in te wonen, niet om mee te varen.
Zaanse Schans
De Zaanse Schans bewaart de houten architectuur van de Zaanstreek: groen geschilderde huizen, draaiende windmolens en kleine witte loopbruggetjes. Veel van de gebouwen zijn hier in de tweede helft van de 20e eeuw stuk voor stuk naartoe verplaatst.
We hadden gehoord dat het een museumdorp was zonder echte bewoners, dus bij zonsopgang deden we geen moeite om stil te zijn. Toen de zon opkwam, stapte er een jonge man uit het huis dat ik net had gefotografeerd en klaagde hij over het lawaai. Het moet echt vermoeiend zijn om in een van de meest gefotografeerde huizen van Nederland te wonen.
Het vroege opstaan was hoe dan ook de moeite waard: de Zaanse Schans bij zonsopgang is leeg, de lantaarns langs het bakstenen pad branden nog, en het eerste licht breekt door de wolken achter de daklijnen.
Windmolens in Nederland
Een paar eeuwen geleden stonden er in heel Nederland meer dan 10.000 windmolens. Ze pompten water uit de laaglanden, maalden graan tot meel, persten olie uit zaden en zaagden hout. Tegenwoordig zijn er nog zo’n 1.200 volledig in bedrijf, en een aantal van de mooiste staan langs de Zaan bij de Zaanse Schans, een van de oudste industriële landschappen van Europa.
De groene molen op mijn foto is De Gekroonde Poelenburg, een zaagmolen. Ik had mezelf beloofd niet naar huis te vliegen zonder een Nederlandse windmolen te hebben gefotografeerd, en deze, weerspiegeld in stilstaand water onder lang belichte wolken, maakte die belofte helemaal waar.
Eten en drinken
Als ik aan Nederland dacht, dacht ik aan Gouda, tulpen en windmolens, en dat van de kaas klopt in het echt ook. Op de Zaanse Schans kun je zien hoe het gemaakt wordt en een wiel rechtstreeks bij de bron kopen; in Amsterdam verkopen kaaswinkels gerijpte Gouda die weinig gemeen heeft met de exportversie uit de supermarkt.
Naast kaas zijn ook de andere klassiekers hun reputatie meer dan waard: haring van een straatkraam, vers gebakken stroopwafels op de markt en bitterballen met mosterd in de met hout beklede bruine cafés die dienst doen als de huiskamers van het land.
Wanneer kun je het beste naar Nederland gaan?
Ik ben er in oktober geweest en sta helemaal achter die keuze: het wordt laat genoeg licht voor een heerlijk blauw uurtje, de zomerdrukte is voorbij en de grachten blijven de hele dag sfeervol.
De lente is het beroemde seizoen. De tulpenvelden staan op hun mooist van half april tot begin mei, en op 27 april kleurt het hele land oranje voor Koningsdag, waarbij de Amsterdamse grachten vol liggen met boten. De zomer brengt lange dagen en volle terrassen, maar ook de grootste drukte. In koude winters wordt het varen op delen van de Amsterdamse grachten beperkt zodat het ijs dikker kan worden, want zodra het ijs stevig genoeg is, gaat de hele stad schaatsen.
Fotografie-tips
In Nederland loont het om vroeg op te staan. Voor mijn foto van de Oude Kerk moest ik om 5 uur ’s ochtends op pad: dan zijn er minder mensen en fietsen die voorbij komen, minder bootverkeer dat de weerspiegelingen verstoort, en is er dat korte moment waarop de verlichte straatlantaarns nog samenvallen met de nog blauwe lucht. Hetzelfde geldt voor de Zaanse Schans, waar het verschil tussen zonsopgang en halverwege de ochtend het verschil is tussen een leeg pad en een groep toeristen.
Lange sluitertijden doen de rest. Dertig seconden maken de grachten glad als spiegels, en dezelfde techniek rekt wolken uit tot strepen achter een windmolen. De nachtfoto op het Damrak kwam voort uit een trip met 030mm-Photography, en het leerde me iets wat ik steeds weer herhaal: je hoeft geen epische bergen na te jagen om betekenisvol werk te maken. Een gracht, een kerk die alles om zich heen heeft overleefd, en het geduld om op het juiste moment te wachten, zijn genoeg. Het decor voor dit alles is de 17e-eeuwse grachtengordel, die in 2010 op de Werelderfgoedlijst is geplaatst.
Veelgestelde vragen
Wat is de beste tijd om Nederland te bezoeken?
Van eind maart tot half mei is het tulpenseizoen en valt Koningsdag op 27 april. In de zomer zijn de dagen het langst en is het het drukst. In oktober zijn de straten rustiger en komt de zon later op, wat het fotograferen tijdens het blauwe uur aangenamer maakt. In de koude winters bevriezen de grachten soms, wat de Nederlanders als een nationale gebeurtenis beschouwen.
Hoeveel dagen heb je nodig in Nederland?
Met drie tot vier dagen kun je Amsterdam bezoeken en een dagtrip maken naar bijvoorbeeld de Zaanse Schans. Als je een hele week de tijd hebt, kun je ook steden als Rotterdam, Utrecht, Haarlem of Delft bezoeken. De afstanden zijn kort: de meeste grote steden liggen op minder dan een uur reizen met de trein van elkaar, dus je kunt vanuit één plek je hele reis maken.
Hoe verplaats je je door Nederland?
Met de trein. Het nationale spoorwegnet is dicht en er rijden regelmatig treinen, en je kunt inchecken met een contactloze bankpas. In de steden doe je het zoals de Nederlanders: huur een fiets; de infrastructuur is er helemaal op afgestemd. Een auto is alleen handig voor afgelegen polderlandschappen.
Hoe kom je vanuit Amsterdam naar de Zaanse Schans?
Neem de trein vanaf Amsterdam Centraal naar station Zaandijk Zaanse Schans; dat duurt minder dan 20 minuten, gevolgd door een wandeling van 15 minuten langs de borden. Er rijdt ook een rechtstreekse bus vanuit het centrum. Als je bij zonsopgang aankomt, heb je de windmolens en loopbruggen bijna helemaal voor jezelf.
Vriezen de grachten in Amsterdam nog steeds dicht?
Zelden, en alleen in ongewoon koude winters, een paar keer per decennium. Als er strenge vorst wordt voorspeld, wordt het varen op delen van de grachten beperkt, zodat het ijs ongestoord dikker kan worden. Zodra het ijs stevig genoeg is, schaatsen de locals tussen de grachtenhuizen door, een eeuwenoude traditie.
Is Nederland duur om te bezoeken?
De hotelprijzen in Amsterdam behoren tot de hoogste van Europa, vooral in de lente en zomer. De rest van het land is een stuk goedkoper, en dankzij het compacte spoorwegnet is het prima om buiten de hoofdstad te verblijven. Musea, haringkraampjes en markten blijven betaalbaar; de munteenheid is de euro.
Is Amsterdam ’s nachts veilig voor fotografen?
Ja, naar grootstedelijke maatstaven. Het centrum blijft tot laat in de nacht druk, ook rond de grachten tijdens het blauwe uur. Neem de gebruikelijke voorzorgsmaatregelen in drukke gebieden, waar zakkenrollers actief zijn. Let op: het is verboden om de etalages in de Wallen te fotograferen; de omliggende architectuur mag wel.
