Οι Κάτω Χώρες είναι μια χώρα στη Βόρεια Θάλασσα, όπου περίπου το ένα τέταρτο της χερσαίας έκτασης βρίσκεται κάτω από τη στάθμη της θάλασσας και διατηρείται στεγνό χάρη σε ένα σύστημα αναχωμάτων, καναλιών και αντλιοστασίων που χρονολογείται από αιώνες. Το Άμστερνταμ, η πρωτεύουσα, έχει στο κέντρο του ένα δαχτυλίδι καναλιών του 17ου αιώνα, ενώ το ανοιχτό τοπίο των πόλντερ με τους ανεμόμυλους ξεκινά σε απόσταση λιγότερο από μισή ώρα με το τρένο από την πόλη. Χάρη στο σιδηροδρομικό δίκτυο, το μεγαλύτερο μέρος της χώρας βρίσκεται σε απόσταση που επιτρέπει ημερήσιες εκδρομές.
Ιστορία των Κάτω Χωρών
Η διαχείριση των υδάτων διαμόρφωσε αυτή τη χώρα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Οι Ολλανδοί αποξήραναν έλη και λίμνες με ανεμόμυλους, περικύκλωσαν τη γη που ανακτήθηκε με αναχώματα και έχτισαν τις πόλεις τους πάνω σε ξύλινους πασσάλους που καρφώθηκαν στη λάσπη.
Ο 17ος αιώνας αποτέλεσε την ακμή της περιόδου. Το Άμστερνταμ εξελίχθηκε σε ένα από τα πλουσιότερα εμπορικά λιμάνια της Ευρώπης, και τα κέρδη χρηματοδότησαν τον δακτύλιο των καναλιών, τα εμπορικά σπίτια με τις αιχμηρές στέγες, καθώς και τους ζωγράφους της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής, μεταξύ των οποίων και ο Ρέμπραντ. Το σχέδιο των ομόκεντρων καναλιών αποτέλεσε τη μεγαλύτερη αστική επέκταση της εποχής του και χρησίμευσε ως πρότυπο για τον πολεοδομικό σχεδιασμό πολύ πέρα από τα όρια της Ολλανδίας.
Το τοπίο εξακολουθεί να μοιάζει με ένα ημερολόγιο αυτής της ιστορίας: ευθεία κανάλια αποστράγγισης, επίπεδα πόλντερ και οι μύλοι που έχουν διασωθεί και που κάποτε εκτελούσαν το βιομηχανικό έργο της χώρας.
Άμστερνταμ
Το Άμστερνταμ διαθέτει περίπου 165 κανάλια, και τα σπίτια κατά μήκος τους είναι ψηλά, στενά και κλίνουν προς το νερό. Στο Damrak, οι προσόψεις υψώνονται κατευθείαν από το νερό, και τη νύχτα κάθε παράθυρο λάμπει με διαφορετικό χρώμα. Στη φωτογραφία μου με τη σειρά των προσόψεων στο Damrak, μια αψίδα φέρει ακόμα την επιγραφή της ίδρυσής της: Anno 1740.
Αυτή η βραδινή βόλτα με έπεισε οριστικά: από όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που είχα φωτογραφίσει τα τελευταία χρόνια, το Άμστερνταμ κατέληξε κατευθείαν στην κορυφή της λίστας μας με τα μέρη που θέλουμε να επισκεφτούμε ξανά το συντομότερο δυνατό.
Παρουσιάζω την πόλη σε βάθος, συνοικία προς συνοικία και καρέ προς καρέ, στον πλήρη ταξιδιωτικό οδηγό για το Άμστερνταμ.
Ο Δακτύλιος του Καναλιού
Τρία κύρια κανάλια περιβάλλουν το ιστορικό κέντρο: το Herengracht, το Keizersgracht και το Prinsengracht. Το Keizersgracht, το «Κανάλι του Αυτοκράτορα», που πήρε το όνομά του από τον αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό της Αυστρίας, είναι το ευρύτερο από τα τρία, και ακριβώς αυτό το πλάτος είναι ο λόγος για τον οποίο φωτογραφίζεται τόσο όμορφα. Στεκόμενος στη γωνία όπου οι γέφυρες του Keizersgracht φωτίζονται κατά την «μπλε ώρα», οι σειρές των λαμπτήρων κάτω από τις καμάρες σχηματίζουν πλήρεις κύκλους στην αντανάκλαση.
Στη γωνία του Brouwersgracht, η πέτρινη γέφυρα που ονομάζεται Papiermolensluis πλαισιώνει κεκλιμένα αετώματα και αγκυροβολημένα σκάφη σε μία σύνθεση. Η γέφυρα παίρνει το όνομά της από την πινακίδα ενός καταστήματος εμπορίας χαρτιού, το «De Papiermolen», που κάποτε κρεμόταν στο σπίτι της γωνίας που φαίνεται στο βάθος.
Η Oude Kerk και η Συνοικία του Κόκκινου Φωτός
Η Oude Kerk θεωρείται ευρέως ως το παλαιότερο κτίριο του Άμστερνταμ και βρίσκεται στο κέντρο της περιοχής De Wallen, του παλαιότερου τμήματος της πόλης. Η περιοχή αναπτύχθηκε δίπλα στο μεσαιωνικό λιμάνι τον 14ο αιώνα, εξυπηρετώντας τους ναυτικούς που αναζητούσαν διασκέδαση, ενώ η πορνεία έχει νομιμοποιηθεί επίσημα στις Κάτω Χώρες μόλις από το 2000.
Αυτή η αντίθεση είναι που κάνει την περιοχή αξιόλογη για φωτογράφιση: γοτθική πέτρα από πάνω, πόρτες φωτισμένες με κόκκινο φως από κάτω. Φωτογράφισα την Oude Kerk την «μπλε ώρα» στις 5 το πρωί με έκθεση 30 δευτερολέπτων, όταν το κανάλι παραμένει ακίνητο και οι λάμπες του δρόμου ακόμα αλληλεπικαλύπτονται με έναν βαθύ μπλε ουρανό. Λίγα κανάλια πιο πέρα, τα σπίτια της Συνοικίας του Κόκκινου Φωτός υψώνονται κατευθείαν από το σκοτεινό νερό, με τα παράθυρά τους να λάμπουν κόκκινα και ροζ κάτω από έναν έναστρο ουρανό.
Πύργος του Μοντέλμπαν
Ο πύργος Montelbaanstoren χτίστηκε το 1516 ως παρατηρητήριο στα τείχη της πόλης, ρόλο τον οποίο διατήρησε μόνο για περίπου 90 χρόνια. Η κορυφή του ανακατασκευάστηκε το 1606 και εξοπλίστηκε με ένα ρολόι που έμεινε διάσημο για αιώνες επειδή καθυστερούσε.
Ο Ρέμπραντ ζούσε κοντά και, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει αυτόν τον πύργο. Αυτή η ιστορία ενέπνευσε την επεξεργασία που έκανα στη φωτογραφία του Πύργου του Μοντελμπάαν κατά το ηλιοβασίλεμα: ενίσχυσα τα χρώματα του ηλιοβασιλέματος μέχρι το κάδρο να μοιάζει περισσότερο με πίνακα ζωγραφικής παρά με φωτογραφία. Ο πύργος άξιζε αυτή τη μεταχείριση.
Πλωτά σπίτια
Περίπου 2.500 πλωτά σπίτια βρίσκονται κατά μήκος των καναλιών του Άμστερνταμ. Πολλά από αυτά ξεκίνησαν ως μεταλλικά φορτηγά πλοία· όταν ο ιδιοκτήτης συνταξιοδοτούνταν, αγκυροβολούσε κάπου σε ένα κανάλι και απλώς συνέχιζε να ζει πάνω στο σκάφος μαζί με την οικογένειά του. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η έλλειψη κατοικιών ώθησε περισσότερους ανθρώπους να μετακινηθούν στο νερό, και αυτό που ξεκίνησε ως η φθηνή επιλογή έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο περιζήτητους χώρους διαβίωσης στην πόλη. Όταν έλεγξα ο ίδιος τις τιμές ενοικίασης, έμεινα έκπληκτος.
Φωτογράφισα τις πλωτές κατοικίες που ευθυγραμμίζονται και στις δύο όχθες από μια γέφυρα, κοιτάζοντας προς τα κάτω στο κανάλι προς τον πύργο μιας εκκλησίας στο βάθος, με μια μικρή ανοιχτή βάρκα να διασχίζει τη λάμψη του ήλιου ανάμεσά τους. Οι πλωτές κατοικίες με επίπεδη κατάστρωμα ανάμεσά τους είναι αυτό που οι ντόπιοι αποκαλούν «σύγχρονες κιβωτοί»: χτισμένες για να ζει κανείς πάνω τους, όχι για να πλέουν.
Ζάνσε Σχανς
Το Zaanse Schans διατηρεί την ξύλινη αρχιτεκτονική της περιοχής Zaan: σπίτια βαμμένα στα πράσινα, ανεμόμυλοι σε λειτουργία και μικρές λευκές πεζογέφυρες, ενώ πολλά από τα κτίρια μεταφέρθηκαν εδώ κομμάτι-κομμάτι κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.
Μας είχαν πει ότι η περιοχή ήταν ένα μουσείο-χωριό χωρίς μόνιμους κατοίκους, οπότε την ώρα της ανατολής δεν κάναμε καμία προσπάθεια να είμαστε ήσυχοι. Όταν ανέτειλε ο ήλιος, ένας νεαρός άνδρας βγήκε από το σπίτι που μόλις είχα φωτογραφίσει και παραπονέθηκε για τον θόρυβο. Πρέπει να είναι πραγματικά κουραστικό να ζεις σε ένα από τα πιο φωτογραφημένα σπίτια της Ολλανδίας.
Η πρωινή εκκίνηση απέδωσε ούτως ή άλλως: το Zaanse Schans την ανατολή είναι άδειο, τα φανάρια είναι ακόμα αναμμένα κατά μήκος του πλινθόστρωτου μονοπατιού, και το πρώτο φως διαχέεται κάτω από τα σύννεφα πίσω από τις στέγες.
Ανεμόμυλοι στις Κάτω Χώρες
Πριν από μερικούς αιώνες, περισσότεροι από 10.000 ανεμόμυλοι λειτουργούσαν σε όλη την Ολλανδία. Αντλούσαν νερό από τις πεδινές περιοχές, άλεθαν σιτηρά σε αλεύρι, εξάγανε λάδι από σπόρους και πριόνιζαν ξύλο. Σήμερα, περίπου 1.200 παραμένουν πλήρως λειτουργικοί, και μερικοί από τους πιο όμορφους βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού Ζάαν στο Ζάνσε Σχανς, ένα από τα παλαιότερα βιομηχανικά τοπία της Ευρώπης.
Ο πράσινος ανεμόμυλος στη φωτογραφία μου είναι ο «De Gekroonde Poelenburg», ένα πριονιστήριο. Είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου να μην επιστρέψω στην πατρίδα χωρίς να φωτογραφίσω έναν ολλανδικό ανεμόμυλο, και αυτός εδώ, που αντανακλάται στα ήρεμα νερά κάτω από σύννεφα που αποτυπώθηκαν με μακρά έκθεση, εκπλήρωσε πλήρως την υπόσχεσή μου.
Φαγητό και Ποτό
Ό,τι μου ερχόταν στο μυαλό για την Ολλανδία ήταν το Γκούντα, οι τουλίπες και οι ανεμόμυλοι, και όσον αφορά το τυρί, αυτό επιβεβαιώνεται στην πράξη. Στο Zaanse Schans μπορείς να δεις πώς παρασκευάζεται και να αγοράσεις ένα κεφάλι απευθείας από την πηγή· στο Άμστερνταμ, τα τυροκομεία πωλούν παλαιωμένο Γκούντα που δεν έχει σχεδόν καμία σχέση με την έκδοση που εξάγεται για τα σούπερ μάρκετ.
Πέρα από το τυρί, οι παραδοσιακές γεύσεις ανταποκρίνονται πλήρως στη φήμη τους: ρέγγα από πάγκο του δρόμου, στροπβάφελ φρεσκοψημένα στις αγορές και μπίτερμπαλεν που σερβίρονται με μουστάρδα στα καφέ με ξύλινη επένδυση, τα οποία λειτουργούν ως σαλόνια της χώρας.
Πότε να επισκεφθείτε τις Κάτω Χώρες
Επισκέφθηκα την πόλη τον Οκτώβριο και θα υποστήριζα αυτή την επιλογή: το φως έρχεται αρκετά αργά για να απολαύσει κανείς μια άνετη «μπλε ώρα», τα καλοκαιρινά πλήθη έχουν φύγει και τα κανάλια διατηρούν την ατμοσφαιρική τους ατμόσφαιρα όλη την ημέρα.
Η άνοιξη είναι η πιο διάσημη εποχή. Τα λιβάδια με τις τουλίπες βρίσκονται στο αποκορύφωμά τους από τα μέσα Απριλίου έως τις αρχές Μαΐου, ενώ στις 27 Απριλίου ολόκληρη η χώρα βάφεται πορτοκαλί για την Ημέρα του Βασιλιά, με τα κανάλια του Άμστερνταμ να γεμίζουν από βάρκες. Το καλοκαίρι φέρνει μεγάλες μέρες και γεμάτες βεράντες, αλλά και τα μεγαλύτερα πλήθη. Στους κρύους χειμώνες, η πλοήγηση σε τμήματα των καναλιών του Άμστερνταμ περιορίζεται ώστε ο πάγος να παχύνει, γιατί τη στιγμή που θα σταθεροποιηθεί, η πόλη βγαίνει για πατινάζ.
Σημειώσεις φωτογραφίας
Η Ολλανδία ανταμείβει όσους ξυπνούν νωρίς. Για τη λήψη μου στην Oude Kerk χρειάστηκε να ξυπνήσω στις 5 το πρωί: λιγότερος κόσμος και ποδήλατα που περνούσαν, λιγότερη κίνηση σκαφών που να διαταράσσει τις αντανακλάσεις, καθώς και η σύντομη περίοδος κατά την οποία οι αναμμένοι φανοί του δρόμου συμπίπτουν με έναν ουρανό που είναι ακόμα μπλε. Η ίδια λογική ισχύει και στο Zaanse Schans, όπου η διαφορά μεταξύ ανατολής και μέσου πρωινού είναι η διαφορά μεταξύ ενός άδειου μονοπατιού και μιας ομάδας τουριστών.
Οι μακρές εκθέσεις κάνουν τη δουλειά. Τριάντα δευτερόλεπτα μετατρέπουν τα κανάλια σε καθρέφτες, και η ίδια τεχνική απλώνει τα σύννεφα σε ραβδώσεις πίσω από έναν ανεμόμυλο. Η νυχτερινή λήψη στο Damrak προέκυψε από ένα ταξίδι με την 030mm-Photography και μου δίδαξε κάτι που επαναλαμβάνω συνεχώς: δεν χρειάζεται να κυνηγάς επιβλητικά βουνά για να δημιουργήσεις ένα έργο με νόημα. Ένα κανάλι, μια εκκλησία που έχει επιβιώσει από όλα όσα την περιβάλλουν, και η υπομονή να περιμένεις τη σωστή στιγμή αρκούν. Το σκηνικό για όλα αυτά είναι η ζώνη των καναλιών του 17ου αιώνα, η οποία εγγράφηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 2010.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποια είναι η καλύτερη εποχή για να επισκεφθεί κανείς τις Κάτω Χώρες;
Από τα τέλη Μαρτίου έως τα μέσα Μαΐου είναι η εποχή των τουλιπών και γιορτάζεται η Ημέρα του Βασιλιά στις 27 Απριλίου. Το καλοκαίρι έχει τις πιο μακριές ημέρες και τον μεγαλύτερο κόσμο. Τον Οκτώβριο οι δρόμοι είναι πιο ήσυχοι και η ανατολή του ηλίου αργοπορεί, γεγονός που διευκολύνει τη φωτογράφιση κατά τη «μπλε ώρα». Οι κρύοι χειμώνες παγώνουν περιστασιακά τα κανάλια, κάτι που οι Ολλανδοί αντιμετωπίζουν ως εθνικό γεγονός.
Πόσες μέρες χρειάζεστε στις Κάτω Χώρες;
Τρεις έως τέσσερις ημέρες αρκούν για το Άμστερνταμ και μια ημερήσια εκδρομή, όπως στο Zaanse Schans. Μια ολόκληρη εβδομάδα σας επιτρέπει να επισκεφθείτε πόλεις όπως το Ρότερνταμ, την Ουτρέχτη, το Χάρλεμ ή το Ντελφτ. Οι αποστάσεις είναι μικρές: οι περισσότερες μεγάλες πόλεις απέχουν λιγότερο από μία ώρα με το τρένο, οπότε μια βάση διαμονής αρκεί για ολόκληρο το ταξίδι.
Πώς μετακινείστε στις Κάτω Χώρες;
Με το τρένο. Το εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο είναι πυκνό και τα δρομολόγια συχνά, ενώ μπορείτε να κάνετε check-in με μια ανέπαφη τραπεζική κάρτα. Μέσα στις πόλεις, κάντε όπως οι Ολλανδοί και νοικιάστε ένα ποδήλατο· η υποδομή είναι ειδικά σχεδιασμένη για αυτό. Το αυτοκίνητο είναι χρήσιμο μόνο για τα απομακρυσμένα τοπία των πόλντερ.
Πώς φτάνεις στο Zaanse Schans από το Άμστερνταμ;
Πάρτε το τρένο από τον κεντρικό σταθμό του Άμστερνταμ (Amsterdam Centraal) προς τον σταθμό Zaandijk Zaanse Schans, μια διαδρομή που διαρκεί λιγότερο από 20 λεπτά, και στη συνέχεια περπατήστε για 15 λεπτά ακολουθώντας τις πινακίδες. Υπάρχει επίσης απευθείας λεωφορείο από το κέντρο της πόλης. Αν φτάσετε την ώρα της ανατολής, θα έχετε τους ανεμόμυλους και τις πεζογέφυρες σχεδόν αποκλειστικά για τον εαυτό σας.
Παγώνουν ακόμα τα κανάλια στο Άμστερνταμ;
Σπάνια, και μόνο σε ασυνήθιστα κρύους χειμώνες, λίγες φορές ανά δεκαετία. Όταν προβλέπεται ισχυρός παγετός, η ναυσιπλοΐα σε τμήματα των καναλιών περιορίζεται, ώστε ο πάγος να μπορέσει να παχύνει χωρίς να διαταραχθεί. Μόλις σταθεροποιηθεί, οι ντόπιοι κάνουν πατινάζ ανάμεσα στα σπίτια των καναλιών, μια παράδοση αιώνων.
Είναι ακριβό να επισκεφτεί κανείς τις Κάτω Χώρες;
Οι τιμές των ξενοδοχείων στο Άμστερνταμ συγκαταλέγονται μεταξύ των υψηλότερων στην Ευρώπη, ειδικά την άνοιξη και το καλοκαίρι. Το υπόλοιπο της χώρας είναι αισθητά φθηνότερο, ενώ το πυκνό σιδηροδρομικό δίκτυο καθιστά πρακτική την διαμονή εκτός της πρωτεύουσας. Τα μουσεία, τα καταστήματα με ρέγγες και οι αγορές παραμένουν προσιτά· το νόμισμα είναι το ευρώ.
Είναι το Άμστερνταμ ασφαλές για τους φωτογράφους τη νύχτα;
Ναι, σύμφωνα με τα πρότυπα μιας μεγάλης πόλης. Το κέντρο παραμένει πολυσύχναστο μέχρι αργά το βράδυ, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής γύρω από τα κανάλια κατά τη «μπλε ώρα». Ισχύουν οι συνήθεις προφυλάξεις σε πολυσύχναστες περιοχές, όπου δραστηριοποιούνται πορτοφολάδες. Σημειώστε ότι απαγορεύεται η φωτογράφιση των βιτρινών στην περιοχή του Red Light District· η γύρω αρχιτεκτονική, όμως, είναι ελεύθερη για φωτογράφιση.
