Rome is de hoofdstad van Italië, gebouwd aan de Tiber gedurende meer dan 2.500 jaar van onafgebroken bouw, met oude foren, barokke pleinen en een levendige stad die zich als lagen over elkaar heen hebben gestapeld. Vaticaanstad, de kleinste staat ter wereld, ligt als een enclave aan de westelijke oever van de rivier. Het historische centrum is compact: het Colosseum, het Pantheon en de Trevifontein liggen allemaal op minder dan een half uur lopen van elkaar.
De geschiedenis van Rome
Vanuit hier regeerde Rome eeuwenlang over een rijk, en de stad is altijd op haar eigen fundamenten herbouwd. Tempels werden kerken, een mausoleum werd een pauselijke vesting, stadionruïnes werden steengroeven, en in 1871 werd de stad van de keizers en pausen de hoofdstad van een pas verenigd Italië.
Voor een fotograaf is die gelaagdheid juist de hele charme. In één enkel beeld kunnen ruïnes uit de tijd van Julius Caesar en een monument voor een 19e-eeuwse koning samen voorkomen, en beide stralen Rome uit.
Colosseum
Het Colosseum is het grootste amfitheater dat ooit is gebouwd. De bouw begon onder Vespasianus in 72 n.Chr. en werd voltooid onder Titus in 80 n.Chr., met ruimte voor 50.000 tot 80.000 toeschouwers. Het is gemaakt van travertijn, tufsteen en met baksteen bekleed beton, en er werden gladiatorengevechten, dierenjachten en op een gegeven moment zelfs nagebootste zeeslagen gehouden.
We waren er rond de Ides van maart, toen door de marathon de meeste plekken die ik had gepland, afgesloten waren. Toen we bijna de hele ronde rond de arena hadden gelopen, zag ik een klein stukje zon op de grond, liep ernaartoe, zette het diafragma kleiner en had letterlijk maar een paar seconden om de foto van het Colosseum te maken met de zon die door een boog scheen, voordat er een schoolgroep aankwam. Soms moet je gewoon geluk hebben.
Het Forum Romanum en het Forum van Caesar
Het Foro di Cesare, gebouwd tussen 54 en 46 v.Chr. om het overvolle Forum Romanum te ontlasten, wordt gezien als het eerste van de keizerlijke fora: het vroegste politieke centrum van dit soort dat speciaal voor dit doel is gebouwd. Toen ik terugliep vanaf het Colosseum, bleef ik even staan bij een uitzicht waarbij het Forum van Caesar tegenover het Altare della Patria lag, met de barokke koepel van Santi Luca e Martina als omlijsting van de ruïnes.
Het witte monument voor Victor Emmanuel II daarachter, gebouwd tussen 1885 en 1935 ter ere van de eerste koning van het verenigde Italië, is bijna overal in Rome te zien en wordt door de Romeinen tegelijkertijd bewonderd en bespot. Hoe dan ook, je kunt er onmogelijk omheen. Tweeduizend jaar politieke ambitie in één beeld.
Pantheon
Het Pantheon werd rond 126 na Christus gebouwd, en de betonnen koepel is nog steeds de grootste ongewapende koepel ter wereld. Ik heb het Pantheon voor zonsopgang gefotografeerd, een frontale opname vanaf het Piazza della Rotonda met de obelisk van de fontein tegen een paarse lucht. De enige andere mensen die er waren, waren marathonlopers die aan het trainen waren; behalve fotografen zijn hardlopers de enigen die de lege stad te zien krijgen.
Binnen in het Pantheon
Op een andere ochtend kwamen we meteen bij openingstijd binnen, en een paar minuten later liet het personeel niemand meer toe: er stond een herdenkingsceremonie bij de koninklijke graven op het punt te beginnen. We mochten blijven, en toen het voorbij was, was het gebouw onnatuurlijk leeg. Ik liet de rest eerst weggaan en vroeg, als laatste bezoeker binnen, een medewerker even opzij te gaan.
Het resultaat zijn de bronzen deuren die de marmeren vloer en het oculus omlijsten, gefotografeerd met een 12 mm-lens. De deuren zijn zo’n 7,5 meter hoog, wegen elk meer dan 8 ton en hangen hier al sinds de tijd van Hadrianus, waardoor ze tot de oudste nog functionerende deuren ter wereld behoren. Soms krijg je het perfecte beeld gewoon door als laatste weg te gaan.
De Trevifontein
De beste plek om de Trevifontein te fotograferen is door de etalage van een modewinkel. Het is hilarisch om te zien hoe mensen naar binnen slenteren, doen alsof ze interesse hebben in wat kleding, en dan stiekem naar de trap lopen. Natuurlijk moest ik daar ook bij zijn, en vanuit dit verhoogde perspectief zie je de Trevifontein in zijn geheel, zonder de menigte die het plein beneden vult.
De fontein markeert het einde van de Aqua Virgo, een aquaduct uit 19 v.Chr., en de centrale figuur is Oceanus, niet Neptunus zoals de meesten denken. Nicola Salvi won de pauselijke ontwerpwedstrijd, maar stierf voordat het werk voltooid was; Pietro Bracci maakte het in 1762 af. De munten die over de schouder worden gegooid – zo’n 3.000 euro per dag – gaan naar een goed doel.
De Spaanse Trappen
Toen ik zestien was, tijdens een schoolreisje, was de Spaanse Trappen de ontmoetingsplek van onze groep nadat we ons een weg hadden gebaand door de metro. Twintig jaar later kwam ik terug met Daria, en het plein was gedeeltelijk afgezet voor de marathon van Rome. Door die afzetting moest ik op een plek gaan staan die uiteindelijk beter bleek dan ik van plan was: de Barcaccia-fontein, de Trappen en Trinità dei Monti in één beeld, gefotografeerd voor zonsopgang toen het enige geluid dat van het water was.
De Barcaccia werd in het begin van de 17e eeuw gebouwd door Pietro Bernini, de vader van Gian Lorenzo; volgens de legende spoelde een overstroming van de Tiber een klein bootje hierheen, en de fontein heeft de vorm daarvan behouden. De Trappen zelf werden in 1725 voltooid.
Kasteel van Sant’Angelo
Wat me het meest bijbleef van dat schoolreisje was niet het Colosseum. Het waren deze brug en dit fort. Twee decennia later keerde ik terug als fotograaf en liep ik dagenlang rond Castel Sant’Angelo: over de brug, eronderdoor en vanaf de overkant van de rivier, op zoek naar de compositie die bij mijn herinnering paste.
De plek waar ik uiteindelijk voor koos, was de overkant van de Tiber, net voorbij de Ponte Sant’Angelo, waar de brug je blik rechtstreeks naar de vesting leidt. Een belichtingstijd van 30 seconden bij f/16 maakte de rivier zo glad als glas en veranderde de straatlantaarns in scherp afgetekende sterren. Maart was me goed gezind: kale bomen zorgden voor een onbelemmerd uitzicht langs het water. Na jarenlang op jacht te zijn geweest naar de perfecte opname, blijkt soms dat je eigenlijk gewoon een herinnering probeert vast te leggen.
Vaticaanstad
De obelisk in het midden van het Sint-Pietersplein is meer dan 3.000 jaar geleden in Egypte uitgehouwen en in 37 n.Chr. naar Rome gebracht op een schip dat speciaal voor dit doel was gebouwd; dat schip is later tot zinken gebracht en met beton gevuld. Hij stond eerst in het Circus van Nero; om hem het korte stukje naar het plein te verplaatsen waren honderden arbeiders, teams paarden en nauwgezette coördinatie nodig, waarbij het definitief oprichten in één dag werd voltooid, zonder moderne machines.
Toen ik het plein aan het fotograferen was, draaide ik me om en maakte ik de obelisk het middelpunt van het beeld, torenhoog tegen een dramatische, gloeiende hemel tussen de zuilengalerijen van Bernini. Het Sint-Pietersplein ligt van oost naar west, dus rond de equinoxen valt het licht perfect in lijn met de symmetrie ervan. Ik heb hetzelfde effect gebruikt bij het Colosseum.
Wanneer kun je Rome het beste bezoeken?
We hebben rond de Ides van maart tien dagen in Rome doorgebracht en hadden elke dag prachtig licht. Geweldig, maar ook best vermoeiend, want dat betekende dat we bij zonsopgang moesten opstaan. Elke. Enkele. Dag.
Maart heeft een specifiek voordeel: rond de equinox komt de zon precies in het oosten op en gaat ze precies in het westen onder, wat perfect uitkomt bij oost-west gerichte monumenten zoals het Sint-Pietersplein en het Colosseum. In de lente en herfst is het weer mild en zijn de drukte goed te doen; de zomer is heet en overvol; de winter is rustig en mild naar noordelijke maatstaven. Check de datum van de Rome Marathon voordat je een reis in maart boekt, tenzij je hekken in al je foto’s wilt hebben. Maar zelfs toen zorgde die beperking juist voor een paar van mijn betere foto’s.
Rome fotograferen
’s Nachts laat Rome een heel andere kant zien: het Pantheon, Castel Sant’Angelo, de Spaanse Trappen en de Trevifontein krijgen allemaal een theatrale gloed. Vroeg in de ochtend vind ik het nog steeds het fijnst om in alle rust te fotograferen, en in Rome is het verschil tussen 6.00 uur en 10.00 uur net zo groot als het verschil tussen een leeg plein en een rij mensen.
De technieken die deze reis mogelijk maakten: kleine diafragma’s voor zonnestralen en scherpte van voor naar achter, lange sluitertijden voor spiegelglad water, en hoogteverschillen waar die zich ook maar voordoen, zelfs een trap in een winkel. Het hele historische centrum is in 1980 opgenomen op de Werelderfgoedlijst, en de dichtheid ervan maakt het de moeite waard om altijd met je camera in de hand rond te lopen. Dezelfde aanpak zie je terug in de volledige gids over Milaan, de gids over Verona en mijn reizen door de rest van Italië.
Veelgestelde vragen
Wat is de beste tijd om Rome te bezoeken?
In de lente (maart tot mei) en de herfst (september tot oktober) is het weer aangenaam en is het licht zachter. In maart kun je bovendien genieten van de voorjaars- en herfst-equinox, waarbij de monumenten in oost-westelijke richting perfect uitgelijnd zijn. In de zomer wordt het warmer dan 30 graden en is het er het drukst van het jaar; de winter is mild en rustig. Kijk even naar de datum van de Rome Marathon als je in maart komt.
Hoeveel dagen heb je nodig in Rome?
Met drie tot vier dagen kun je de belangrijkste bezienswaardigheden bekijken: het Colosseum en de fora, het Pantheon en de fonteinen, en Vaticaanstad verdienen elk een eigen dag. Een hele week geeft je de ruimte voor rustige ochtenden, wijken zoals Trastevere en herhalingsbezoekjes om op bepaalde plekken het juiste licht te vangen.
Moet je kaartjes voor het Colosseum van tevoren reserveren?
Ja. Kaartjes met een vast tijdstip zijn vaak al dagen van tevoren uitverkocht, vooral van april tot oktober. Als je via de officiële site boekt, vermijd je de extra kosten van doorverkopers. Om de buitenkant te fotograferen heb je helemaal geen kaartje nodig, en het licht is daar het mooist bij zonsopgang, voordat de rijen zich vormen.
Hoe verplaats je je in Rome?
Te voet. Het historische centrum is compact en de meeste belangrijke bezienswaardigheden liggen op minder dan een half uur lopen van elkaar. De twee belangrijkste metrolijnen lopen langs het centrum in plaats van erdoorheen, maar ze stoppen wel bij het Colosseum, de Spaanse Trappen en het Vaticaan. Taxi’s rijden op de meter; maak gebruik van officiële taxistandplaatsen.
Is Rome veilig voor toeristen?
Ja, naar grootstedelijke maatstaven. Geweldsmisdrijven komen zelden voor; het praktische probleem is zakkenrollen in drukke bussen, in de metro en bij de belangrijkste bezienswaardigheden. Bewaar waardevolle spullen in je voorzakken, en als iemand je bij monumenten armbandjes, rozen of petities aanbiedt, loop dan gewoon door.
Is er een kledingvoorschrift voor de Sint-Pietersbasiliek?
Ja. Schouders en knieën moeten bedekt zijn om de Sint-Pietersbasiliek en de Vaticaanse Musea binnen te mogen, en dat geldt voor iedereen. De beveiliging weigert bezoekers in hemdjes of korte shorts. In de zomer los je dit probleem op met een dunne sjaal. Op het plein zelf gelden geen kledingvoorschriften.
Mag je zwemmen in de Trevifontein?
Nee. Rome hanteert een strikt verbod op zwemmen en pootjebaden, en er staan boetes op het in een fontein klimmen. De traditie die wel is toegestaan: een muntje over je schouder gooien, wat volgens de legende garandeert dat je ooit nog eens naar Rome terugkeert. De muntjes, zo’n 3.000 euro per dag, worden ingezameld voor het goede doel.
