Kroatië strekt zich uit langs de oostkust van de Adriatische Zee, van het schiereiland Istrië in het noorden tot Dubrovnik, vlakbij de grens met Montenegro. Voor de kust liggen meer dan duizend eilanden, en aan de Dalmatische kust tussen Split en Dubrovnik vind je de meeste van de beroemde stenen stadjes van het land, met Romeinse, Venetiaanse en Ragusaanse architectuur die zich langs het water uitstrekken. De hoofdstad Zagreb ligt in het binnenland; aan de kust was mijn camera het meest in de weer.
Dubrovnik
Dubrovnik wordt ook wel de Parel van de Adriatische Zee genoemd, en zodra je de ommuurde oude binnenstad binnenloopt, snap je meteen waarom. De stad en haar stadsmuren staan al sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De bouw van de vestingwerken gaat terug tot de 8e eeuw, hoewel de huidige ommuring pas aan het einde van de 17e eeuw werd voltooid, en de oude stenen deden nog één laatste keer hun werk tijdens het beleg van 1991 tot 1992.
Op de muurpromenade ontvouwt de stad zich. De muren liggen zo strak als een riem om de oude binnenstad heen, en vanaf een van de ronde bastions fotografeerde ik het uitzicht over de baai naar Fort Lovrijenac, het fort op de klif met de Kroatische vlag die wappert, terwijl de rode daken achter de borstwering gloeien.
De Stradun
Deze foto is precies om 4:58 ’s ochtends genomen. Vóór zonsopgang opstaan is voor mij de norm, en meestal heb ik de wereld op dat uur helemaal voor mezelf. Maar niet in Dubrovnik. Zelfs vóór vijf uur ’s ochtends in de zomer kwamen de eerste toeristen al door de poorten, velen van hen rechtstreeks van de cruiseschepen die in de haven aanmeren.
Het beeld waar ik op wachtte, was het lege beeld: de Stradun vóór zonsopgang, de kalkstenen bestrating gepolijst door eeuwenlange voetstappen en die de lantaarns weerkaatst als nat glas, met de klokkentoren die het uitzicht aan het uiteinde afsluit. Halverwege de ochtend stroomt de straat vol en blijft dat zo tot middernacht. De versie van vijf uur is degene die ik bewaar.
Het Rectorpaleis
Het Rectorpaleis heeft een bewogen geschiedenis. Het verdedigingsgebouw dat hier stond, brandde in 1435 volledig af, en de vervanging ervan werd het slachtoffer van explosies en een aardbeving voordat het eindelijk af was. In de 16e eeuw kwam de senaat van de stad hier bijeen, en sinds 1872 is er een museum over de geschiedenis van Dubrovnik in gevestigd.
Daria werd verliefd op de gevel, die gotisch raamwerk, renaissancearcades en barokke details in één geheel verenigt. Ik maakte gebruik van de verlaten straten in de vroege ochtend om het paleis te fotograferen, rustend op de glanzende bestrating, zoals het er misschien uitzag in de tijd van de senaat, voordat de eerste groep toeristen van de ochtend arriveerde.
De kathedraal van Dubrovnik en de Sint-Blaise-kerk
De beste reden om de hele rondgang langs de stadsmuren te lopen, is het uitzicht. Vanaf de hoge delen steken de koepel van de kathedraal en de Sint-Blaise-kerk samen boven de rode daken uit, met daarachter de open Adriatische Zee en meestal ergens aan de horizon een eenzame zeilboot.
De kathedraal werd gebouwd tussen 1672 en 1713, nadat de aardbeving van 1667 haar voorganger met de grond gelijk had gemaakt, en is nog steeds de zetel van het bisdom Dubrovnik. De Sint-Blaise-kerk is gewijd aan de beschermheilige van de stad en werd in 1715 gebouwd op de plek van een oudere kerk die door brand was verwoest. Die koepels en torens tegen de turquoise achtergrond van de zee vormen een combinatie die ik nergens anders ben tegengekomen.
Split
Split is de op één na grootste stad van Kroatië en de onofficiële hoofdstad van Dalmatië. De stad is in de 3e of 2e eeuw v.Chr. gesticht als een Griekse nederzetting. De waterkant is dé ontmoetingsplek van de stad: ik fotografeerde de Riva en de klokkentoren van Sint-Domnius in de schemering vanaf de overkant van het water, terwijl de promenade verlicht lag onder de bergen en de laatste kleuren uit de lucht verdwenen.
De haven is ook de toegangspoort naar de eilanden. Vanaf hier vertrekken de veerboten van Jadrolinija naar Brač, Hvar en de rest van de archipel, met langere routes die naar de Italiaanse kust varen. Ik behandel de stad uitgebreid in mijn reisgids over Split; die stad verdient het zeker.
Het paleis van Diocletianus
Keizer Diocletianus, die het regeren beu was, liet rond 305 n.Chr. zijn rustpaleis bouwen aan de baai van Split. Bijna 30.000 vierkante meter marmer en kalksteen, met een keldersysteem dat zeventien eeuwen heeft standgehouden. Het complex is geen omheinde ruïne; het is het levendige hart van de oude stad, met winkeltjes en appartementen die in de Romeinse muren zijn ingebouwd.
Ik fotografeerde het Peristyle om vier uur ’s ochtends, toen de verlichte zuilen het plein helemaal voor zichzelf hadden onder een heldere nachtelijke hemel. Elk jaar in mei wordt er in de kelders van het paleis een wijnproeverij gehouden, en zo kwamen Daria en ik ertoe om Kroatische wijnen te proeven in een kelder uit de 4e eeuw. Op een andere avond was het in het paleis te druk om te kunnen werken, dus volgden we in plaats daarvan de smalle straatjes van witte steen en wachtten we bij een goed verlichte poort in de paleismuur tot de groepen toeristen voorbij waren, totdat er eindelijk een moment tussen de bezoekers door kwam.
De haven van Split
Om 5 uur ’s ochtends zat ik in de haven voor de stadspoorten en wachtte op de zon. Toen die eindelijk boven de heuvels in de verte opkwam en de klokkentoren van de kathedraal van Sint-Domnius bereikte, was ik zo onder de indruk van het moment dat ik bijna vergat op de sluiter te drukken. Het resultaat: de vissersboten in het eerste ochtendlicht, met de hele haven om hen heen in oranje gehuld.
De werkboten zijn het middelpunt van deze foto. De haven van Split is bij zonsopgang al in volle gang, en de kleine bootjes die langs de Riva liggen aangemeerd, geven een menselijke schaal aan de paleisstad achter hen.
Trogir
Trogir ligt een half uurtje langs de kust vanaf Split, een oud stadje op een eigen eilandje dat via een brug met het vasteland is verbonden. Griekse kolonisten stichtten de stad in de 3e eeuw v.Chr., en daarna hebben de Romeinen, Byzantijnen, Hongaren, Venetianen, Habsburgers en de Fransen er om beurten over geheerst, waarbij ze allemaal hun stempel hebben gedrukt. De Venetiaanse eeuwen vanaf 1420 hebben het centrum gevormd dat je vandaag de dag ziet, en die bewaard gebleven kern werd in 1997 opgenomen op de Werelderfgoedlijst.
Vanaf de toren boven de daken fotografeerde ik de oude stad met het kanaal en de bergen erachter, terwijl een geel blusvliegtuigje het beeld doorkruiste terwijl het langs de kust aan het werk was. ’s Avonds verplaatst het leven zich naar de waterkant: op de met palmbomen omzoomde promenade, tijdens het blauwe uur, gaat de stad uit eten, onder de klokkentoren van het Sint-Dominicus-klooster.
Fotograferen in Kroatië
Mijn Kroatische fotoarchief heeft een patroon: bijna niets is bij daglicht gefotografeerd. De Stradun om 4:58. Het Peristyle om 4:00. De haven van Split om 5:00. De paleizen en poorten tijdens het blauwe uur, nadat de dagjesmensen al waren gaan eten.
Dat is het eerlijke antwoord op het fotograferen van de Dalmatische kust in de zomer. De stadjes zitten vol vanaf halverwege de ochtend tot middernacht, en de steen waar ze bekend om staan, laat zijn textuur pas zien als de straten leeg zijn en de schijnwerpers aan staan. De wekker doet het werk waar de camera de eer voor krijgt. Een zomerse zonsopgang aan deze kust komt vroeg, en het venster voordat de eerste cruisepassagiers arriveren is kort; het was elke ochtend de moeite waard.
Wanneer kun je het beste naar Kroatië gaan?
Onze reis was in de zomer, en de zomer maakt waar wat de kust belooft: warme avonden op de boulevards, veerboten die volgens de volledige dienstregeling varen, zwemmen vanaf de rotsen. Maar er zijn ook de drukte, en in Dubrovnik bepaalt het cruiseverkeer het ritme van de hele oude stad.
In mei, juni en september blijft het warm, maar zijn er wat minder bezoekers. In de winter is de kust weer helemaal van de lokale bewoners; veel verbindingen met de eilanden lopen op een laag pitje, maar de stenen stadjes komen prachtig tot hun recht in de lage zon en de lege straten. Welke maand het ook is, de uren rond zonsopgang maken het verschil tussen het fotograferen van Kroatië en het fotograferen van andermans vakantie.
Veelgestelde vragen
Wanneer kun je het beste naar Kroatië gaan?
In mei, juni en september is het lekker warm, varen de veerboten volgens de normale dienstregeling en zijn er minder bezoekers dan tijdens het hoogseizoen in juli en augustus. Midden in de zomer is het aan de kust het levendigst en zijn er de meeste mensen, vooral in Dubrovnik. In de winter is het rustig en fotogeniek in de stenen stadjes, maar varen de veerboten naar de eilanden volgens een beperkte dienstregeling.
Hoeveel dagen heb je nodig voor de Dalmatische kust?
Voor een eerste bezoek zijn zeven tot tien dagen prima: twee voor Dubrovnik, twee of drie voor Split en het paleis van Diocletianus, een halve dag voor Trogir, en de rest voor eilanden zoals Brač of Hvar. Als je de Plitvicemeren of Istrië erbij doet, duurt de reis bijna twee weken.
Hoe kom je van Split naar Dubrovnik?
Bussen rijden via de kustweg en doen er ongeveer vier uur over, en in het seizoen varen er catamarans tussen de twee steden over zee. Er is geen treinverbinding tussen beide steden. Met de auto doe je er ongeveer even lang over als met de bus en kun je onderweg stoppen langs de Makarska-riviera.
Gebruikt Kroatië de euro?
Ja. Kroatië heeft in januari 2023 de euro ingevoerd, ter vervanging van de kuna, en is in dezelfde maand toegetreden tot het Schengengebied. Kaarten worden bijna overal aan de kust geaccepteerd, hoewel kleine konoba-restaurantjes en marktkraampjes soms de voorkeur geven aan contant geld.
Is Trogir de moeite waard om vanuit Split te bezoeken?
Ja. Trogir ligt op ongeveer een half uurtje rijden van Split en vlak naast het vliegveld, waardoor het een makkelijke eerste of laatste stop is. Het centrum van het eiland is compact, staat op de UNESCO-werelderfgoedlijst en is het mooist in de late namiddag en avond, wanneer de boulevard tot leven komt.
Kun je over de stadsmuren van Dubrovnik lopen?
Ja. De volledige rondgang is ongeveer twee kilometer lang en je moet een kaartje kopen; de ingangen liggen vlak bij de Pile-poort. Vroeg in de ochtend en laat in de middag zijn in de zomer de aangenaamste momenten, zowel vanwege de hitte als vanwege de drukte; het uitzicht over de daken en de zee maakt de klim meer dan de moeite waard.
Wat zijn de UNESCO-werelderfgoedlocaties in Kroatië?
De oude binnenstad van Dubrovnik, het historische complex van Split met het paleis van Diocletianus en de historische stad Trogir zijn de drie die in deze gids aan bod komen; ze zijn allemaal op de lijst geplaatst vanwege hun goed bewaarde architectuur. Het Nationaal Park Plitvicemeren is de meest bezochte natuurlocatie van het land.
