Chorwacja rozciąga się wzdłuż wschodniego wybrzeża Morza Adriatyckiego, od półwyspu Istria na północy aż po Dubrownik, niedaleko granicy z Czarnogórą. U jej wybrzeża leży ponad tysiąc wysp, a na dalmatyńskim wybrzeżu między Splitem a Dubrownikiem znajduje się większość słynnych kamiennych miasteczek kraju, gdzie nad wodą wznoszą się budynki w stylu rzymskim, weneckim i raguskim. Stolica, Zagrzeb, leży w głębi lądu; to właśnie na wybrzeżu spędzałem czas z aparatem.
Dubrownik
Ludzie nazywają Dubrownik Perłą Adriatyku, a otoczone murami Stare Miasto sprawia, że rozumiesz, skąd wzięła się ta nazwa, już po kilku minutach spaceru po nim. Miasto i jego mury znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1979 roku. Budowa fortyfikacji sięga VIII wieku, choć obecny obwód został ukończony pod koniec XVII wieku, a stare kamienie po raz ostatni spełniły swoją rolę podczas oblężenia w latach 1991–1992.
To właśnie na murach obronnych miasto nabiera kształtu. Mury otaczają Stare Miasto tak ciasno jak pas, a z jednego z okrągłych bastionów sfotografowałem widok przez zatokę na Fort Lovrijenac – twierdzę na klifie, nad którą powiewa chorwacka flaga, a za parapetem lśnią czerwone dachy.
Stradun
To zdjęcie zrobiono dokładnie o 4:58 rano. Wstawanie przed wschodem słońca to dla mnie norma i zazwyczaj o tej porze mam świat tylko dla siebie. Ale nie w Dubrowniku. Latem jeszcze przed piątą pierwsi turyści przepływali już przez bramy, a wielu z nich prosto ze statków wycieczkowych, które zatrzymują się w porcie.
Czekałem na kadr, w którym nie ma nikogo: Stradun przed wschodem słońca, wapienna kostka brukowa wypolerowana przez wieki kroków, odbijająca światło latarni jak mokre szkło, a na samym końcu widoku wieża dzwonnicza. Ulica zapełnia się przed południem i pozostaje zatłoczona aż do północy. To właśnie wersję z piątej rano zachowałem.
Pałac Rektora
Pałac Rektorski ma za sobą burzliwą historię. Budynek obronny, który tu stał, spłonął doszczętnie w 1435 roku, a jego następca padł ofiarą wybuchów i trzęsienia ziemi, zanim w końcu udało się go ukończyć. W XVI wieku w budynku tym obradował senat miasta, a od 1872 roku mieści się tu muzeum historii Dubrownika.
Daria zakochała się w tej fasadzie, która łączy gotyckie maswerki okienne, renesansowe arkady i barokowe detale w jednej całości. Wykorzystałem puste ulice wczesnego poranka, żeby sfotografować pałac spoczywający na lśniącej bruku, tak jak mógł wyglądać w czasach, gdy zasiadał tu senat, zanim dotarła tu pierwsza poranna grupa wycieczkowa.
Katedra w Dubrowniku i kościół św. Błażeja
Najlepszym powodem, żeby przejść całą trasę wzdłuż murów, jest panorama miasta. Z wyższych odcinków kopuła katedry i kościół św. Błażeja górują razem nad czerwonymi dachami, a za nimi rozciąga się Adriatyk, a gdzieś na horyzoncie zwykle widać pojedynczą żaglówkę.
Katedra powstała w latach 1672–1713, po tym jak trzęsienie ziemi z 1667 roku zrównało z ziemią jej poprzedniczkę, i do dziś jest siedzibą diecezji dubrownickiej. Kościół św. Błażeja, poświęcony patronowi miasta, powstał w 1715 roku na miejscu starszego kościoła zniszczonego przez pożar. Te kopuły i wieże na tle turkusowego morza to połączenie, którego nigdzie indziej nie widziałem.
Split
Split to drugie co do wielkości miasto w Chorwacji i nieoficjalna stolica Dalmacji, założone jako osada grecka w III lub II wieku p.n.e. Nabrzeże to miejsce spotkań mieszkańców miasta: sfotografowałem Rivę i dzwonnicę św. Domniusza o zmierzchu z drugiej strony wody – promenada świeciła w świetle reflektorów u podnóża gór, a z nieba znikały ostatnie przebłyski koloru.
Port to też brama na wyspy. Stąd odpływają promy Jadrolinija na Brač, Hvar i resztę archipelagu, a dłuższe trasy prowadzą aż do włoskiego wybrzeża. Miasto opisuję szczegółowo w moim przewodniku po Splicie; naprawdę zasługuje na te strony.
Pałac Dioklecjana
Cesarz Dioklecjan, zmęczony rządzeniem, kazał sobie zbudować pałac na emeryturę nad zatoką w Splicie około 305 roku n.e. To prawie 30 000 metrów kwadratowych marmuru i wapienia, z systemem piwnic, który przetrwał siedemnaście stuleci. Ten kompleks to nie ogrodzona ruina – to tętniące życiem serce starego miasta, z sklepami i mieszkaniami wbudowanymi w rzymskie mury.
Sfotografowałem Perystyl o czwartej nad ranem, kiedy oświetlone reflektory kolumny miały plac tylko dla siebie pod czystym nocnym niebem. Co roku w maju w piwnicach pałacu odbywa się degustacja wina – właśnie tak Daria i ja znaleźliśmy się w piwnicy z IV wieku, próbując chorwackich win. Pewnego wieczoru w pałacu było zbyt tłoczno, żeby się tam pracować, więc zamiast tego poszliśmy małymi uliczkami z białego kamienia i czekaliśmy, aż grupy wycieczkowe opuszczą teren, przy dobrze oświetlonej bramie w murze pałacowym, aż w końcu nadeszła chwila między kolejnymi zwiedzającymi.
Port w Splicie
O 5 rano siedziałem w porcie przed bramami miasta i czekałem na wschód słońca. Kiedy w końcu słońce wzeszło nad odległymi wzgórzami i dotarło do dzwonnicy katedry św. Domniusza, byłem tak zachwycony tą chwilą, że prawie zapomniałem nacisnąć spust migawki. W rezultacie mam zdjęcie łodzi rybackich w pierwszych promieniach słońca, a cały port wokół nich zabarwił się na pomarańczowo.
Głównym motywem tego ujęcia są łodzie robocze. Port w Splicie tętni życiem już o świcie, a małe łodzie zacumowane wzdłuż Riva nadają ludzki wymiar miastu-pałacowi, które widać za nimi.
Trogir
Trogir leży pół godziny drogi wzdłuż wybrzeża od Splitu – to starożytne miasto na własnej małej wyspie, połączone z lądem mostem. Założyli je greccy koloniści w III wieku p.n.e., a potem kolejno rządzili nim Rzymianie, Bizantyjczycy, Węgrzy, Wenecjanie, Habsburgowie i Francuzi – każdy z nich zostawił po sobie ślad. Wiekowe wpływy weneckie, sięgające 1420 roku, ukształtowały centrum, które widzisz dzisiaj, a ta zachowana zabytkowa część miasta została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa w 1997 roku.
Z wieży górującej nad dachami sfotografowałem stare miasto z kanałem i górami w tle, a przez kadr przeleciał żółty wodnosamolot straży pożarnej, który właśnie patrolował wybrzeże. Wieczorem życie przenosi się nad brzeg: w niebieskiej godzinie miasto zbiera się na wysadzanej palmami promenadzie, pod dzwonnicą klasztoru św. Dominika.
Fotografowanie Chorwacji
Moje chorwackie archiwum ma pewną prawidłowość: prawie żadne zdjęcie nie zostało zrobione w świetle dziennym. Stradun o 4:58. Peristyle o 4:00. Port w Splicie o 5:00. Pałace i bramy o niebieskiej godzinie, kiedy tłumy turystów rozeszły się już na kolację.
To szczera odpowiedź na pytanie o fotografowanie dalmatyńskiego wybrzeża latem. Miasta są pełne od połowy poranka aż do północy, a kamień, z którego są zbudowane i z którego słyną, ujawnia swoją fakturę dopiero wtedy, gdy ulice są puste, a reflektory włączone. To budzik wykonuje pracę, za którą pochwały zbiera aparat. Letni wschód słońca na tym wybrzeżu pojawia się wcześnie, a czas, zanim pojawią się pierwsi pasażerowie rejsów, jest krótki; ale każdy z tych poranków był tego wart.
Kiedy warto odwiedzić Chorwację
Nasza wycieczka odbyła się latem, a lato spełnia wszystko, co obiecuje wybrzeże: ciepłe wieczory na promenadach, promy kursujące zgodnie z rozkładem, kąpiele przy skałach. Przynosi też tłumy, a w Dubrowniku ruch statków wycieczkowych wyznacza rytm całego Starego Miasta.
W maju, czerwcu i wrześniu jest nadal ciepło, a turystów jest trochę mniej. Zima sprawia, że wybrzeże wraca do swoich mieszkańców; połączenia z wyspami są rzadsze, ale kamienne miasteczka świetnie wyglądają na zdjęciach w niskim słońcu i na pustych ulicach. Niezależnie od miesiąca, godziny wokół wschodu słońca to właśnie to, co odróżnia fotografowanie Chorwacji od fotografowania cudznych wakacji.
Często zadawane pytania
Kiedy najlepiej wybrać się do Chorwacji?
W maju, czerwcu i wrześniu jest ciepło, promy kursują zgodnie z rozkładem, a turystów jest mniej niż w szczycie sezonu, czyli w lipcu i sierpniu. W środku lata na wybrzeżu panuje największy ruch i są największe tłumy, zwłaszcza w Dubrowniku. Zima w kamiennych miasteczkach jest spokojna i fotogeniczna, choć promy na wyspy kursują rzadziej.
Ile dni potrzebujesz na zwiedzanie wybrzeża Dalmacji?
Na pierwszą wizytę wystarczy siedem do dziesięciu dni: dwa na Dubrownik, dwa lub trzy na Split i Pałac Dioklecjana, pół dnia na Trogir, a resztę na wyspy, takie jak Brač czy Hvar. Jeśli dodasz do tego Jeziora Plitwickie albo Istrię, wycieczka wydłuży się do dwóch tygodni.
Jak dostać się ze Splitu do Dubrownika?
Autobusy jadą wzdłuż wybrzeża i pokonują tę trasę w około cztery godziny, a sezonowe katamarany łączą te dwa miasta drogą morską. Nie ma między nimi połączenia kolejowego. Podróż samochodem trwa mniej więcej tyle samo, co autobusem, i pozwala na zatrzymania po drodze wzdłuż Riwiery Makarskiej.
Czy w Chorwacji obowiązuje euro?
Tak. Chorwacja przyjęła euro w styczniu 2023 roku, zastępując nim kunę, i w tym samym miesiącu dołączyła do strefy Schengen. Karty są akceptowane prawie wszędzie na wybrzeżu, choć małe restauracje typu „konoba” i stragany na targach czasem wolą gotówkę.
Czy warto wybrać się do Trogiru ze Splitu?
Tak. Trogir leży około pół godziny jazdy samochodem od Splitu, tuż obok lotniska, co sprawia, że łatwo tam zawitać na początku lub na końcu podróży. Centrum miasta jest niewielkie, wpisane na listę UNESCO i najlepiej wygląda późnym popołudniem oraz wieczorem, kiedy promenada ożywa.
Czy można przejść się po murach Dubrownika?
Tak. Pełna trasa ma około dwóch kilometrów i trzeba kupić bilet – wejścia znajdują się w pobliżu Bramy Pile. Latem najlepiej wybrać się wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, zarówno ze względu na upał, jak i tłumy; widoki na dachy i morze są warte wysiłku związanego z wejściem na mury.
Jakie miejsca w Chorwacji są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO?
W tym przewodniku omówiono trzy z nich: Stare Miasto w Dubrowniku, zespół zabytkowy w Splicie wraz z Pałacem Dioklecjana oraz historyczne miasto Trogir – wszystkie wpisane na listę ze względu na dobrze zachowaną architekturę. Park Narodowy Jezior Plitwickich to najczęściej odwiedzane miejsce przyrodnicze w kraju.
