Griekenland strekt zich uit van het vasteland van de Balkan tot aan de Egeïsche en de Ionische Zee, met meer dan tweehonderd bewoonde eilanden verspreid voor de kust. In Athene woont ongeveer een derde van de bevolking van het land onder de Akropolis, Thessaloniki vormt het ankerpunt in het noorden, en de Dodekanesos-eilanden, met Rhodos als belangrijkste eiland, liggen ver naar het zuidoosten, in het zicht van de Turkse kust. Alles in deze gids is gebaseerd op drie reizen: een winterweek in Athene, een verblijf in Thessaloniki en een autorit langs de eilanden van Rhodos.
Athene
De Akropolis was het eerste wat ons in Athene tegemoetkwam, en dat bleef de rest van de week zo: de rots rijst zo’n 150 meter hoog op en is vanuit bijna elke hoek van de stad te zien. Athene heeft een gedocumenteerde geschiedenis van meer dan 3.500 jaar, en de oude stad duikt steeds weer op in de moderne stad, in tempels, zuilen en ruïnes die tussen de flatgebouwen staan.
Zelfs het openbaar vervoer maakt er deel van uit. Tussen de stations rijdt de oudste metrolijn in de open lucht door een archeologisch park, en ik heb een metrotrein gefotografeerd die onder de Akropolis doorreed, met de rode wagons omlijst door winterse takken en het Parthenon op de heuvel erboven. Voorwerpen die tijdens de bouwwerkzaamheden zijn gevonden, worden in de stations zelf tentoongesteld.
De Akropolis
De Akropolis staat al sinds 1987 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, en dankzij de restauratiewerkzaamheden die al sinds 1975 aan de gang zijn, is het Parthenon weer bijna helemaal in oude glorie hersteld. Vanaf de Lycabettusheuvel fotografeerde ik de verlichte Akropolis met de zee op de achtergrond; het marmer straalde goudkleurig af tegen het blauwe uur, terwijl de lichtjes van Piraeus en de Saronische Golf de achtergrond vulden.
Als je voor de tempels staat, vraag je je af hoe mensen zonder moderne technologie iets hebben kunnen bouwen dat al duizenden jaren standhoudt. Het Akropolismuseum aan de voet van de rots herbergt de artefacten die daar zijn opgegraven, en is zeker een bezoekje waard, voor of na de klim.
De Lycabettus-heuvel
Er staat een heuvel in het centrum van de hoofdstad, en dat verbaasde me meer dan wat dan ook in Athene. De Lycabettus-heuvel ligt 277 meter boven zeeniveau; volgens de legende liet de godin Athena hier een stuk kalksteen vallen, en volgens een ouder verhaal leefden er ooit wolven op de hellingen – ‘lycos’ is Grieks voor wolf. Vanaf de Akropolis fotografeerde ik de heuvel die boven de bleke stad uitsteekt, een groene piramide met daarop het witte kapelletje van Sint-Joris.
De klim is het avondritueel. Vanaf de top zag ik de zonsondergang over de stad en de zee stromen, en op de terugweg legde ik de marmeren zee van huizen vast in het laatste warme licht, wanneer het beton van de moderne stad even lijkt op de steen van de oude stad. Er rijdt een kabelbaan naar de top voor wie zijn benen liever spaart.
Monastiraki
Monastiraki is eigenlijk nooit echt dicht. Het plein is een knooppunt van metrolijnen, het centrum van de koopjesmarkt van de stad en de plek waar de beroemde vlooienmarkt plaatsvindt, en het blijft er van ’s ochtends tot ver na middernacht druk en luidruchtig. Vanaf een dak boven het plein fotografeerde ik de buurt in de schemering, met de Akropolis erboven, de Tzistarakis-moskee en de ruïnes van de bibliotheek van Hadrianus op de middelste afstand en het Parthenon dat boven alles uittorent.
Ik kwam na zonsondergang terug voor hetzelfde uitzicht, toen de marktkraampjes oplichtten en de schijnwerpers op de rots aangingen. De twee foto’s, die met een paar uur verschil zijn genomen, zijn de korte versie van Athene: een oude stad die op vol volume leeft.
De tempel van Hephaestus en de Oude Agora
De tempel van Hephaestus, voltooid rond 415 v.Chr., is een van de best bewaarde tempels uit de antieke wereld, gewijd aan de god van de metaalbewerkers en het vuur; archeologen hebben er in de omgeving pottenbakkers- en metaalbewerkingswerkplaatsen gevonden. Vanaf de helling van de Akropolis fotografeerde ik de tempel die boven de bomen van de Agora uittorent, een Dorisch eiland van marmer met de moderne stad erachter.
Dat contrast is de perfecte omschrijving van het centrum van Athene: in één foto zie je de 5e eeuw v.Chr. en de 21e eeuw n.Chr. samen, gescheiden door een rij dennenbomen.
Odeon van Herodes Atticus
Het stenen theater op de zuidwestelijke helling van de Akropolis werd in 161 n.Chr. voltooid en in 1950 gerenoveerd, en het is nog steeds in gebruik. Maria Callas, Luciano Pavarotti en Ennio Morricone hebben er allemaal op het podium gestaan. Ik heb de marmeren cavea gefotografeerd vanaf de helling erboven, waarbij de rijen naar beneden lopen naar de dambordpatroon van de podiumvloer, met heel West-Athene op de achtergrond achter de vervallen arcade.
Een concert hier bijwonen staat nog steeds op mijn lijstje. Sommige foto’s zijn een belofte om terug te komen.
Het Panathenaïsche Stadion
Het Panathenaïsch Stadion is helemaal van marmer gebouwd, en geen enkel ander stadion ter wereld kan dat van zichzelf zeggen. Vanaf de 6e eeuw v.Chr. werden op deze plek de Panathenaïsche Spelen gehouden, toen de toeschouwers nog op de natuurlijke hellingen zaten; in het herbouwde stadion vonden in 1896 de openings- en sluitingsceremonies van de eerste moderne Olympische Spelen plaats, en nog steeds eindigt de marathon van Athene er elk jaar in november.
Ik heb de marmeren hoefijzervormige tribune gefotografeerd onder een indrukwekkende lucht, met de Griekse en Olympische vlaggen die strak aan hun masten wapperden voor de lege tribunes. Als liefhebber van grote sportevenementen stond ik daar en stelde me voor welk geluid deze arena kan herbergen.
Zappeion-zaal
Evangelos Zappas, een Griek die zijn fortuin in Roemenië had vergaard, financierde een Olympisch gebouw voor Athene nadat de dichter Panagiotis Soutsos hem ervan had overtuigd dat het land er een nodig had. De architect Theophil Hansen voltooide het in 1888, hoewel Zappas de neoklassieke gevel achter de rij vlaggen niet meer heeft mogen zien. Het eerste nationale radiostation van Griekenland begon in 1938 vanuit dit gebouw uit te zenden.
De echte verrassing wacht binnen. Het ronde atrium in de open lucht bestaat uit een ring van zuilengalerijen met twee rijen rond een marmeren vloer in dambordpatroon, en de geometrie is zo precies dat ik mijn hele bezoek daar heb doorgebracht met het bestuderen van de symmetrie. Het blijft mijn favoriete interieur in Athene.
Metropolitaanse kathedraal van Athene
De bouw van de Metropolitaanse Kathedraal duurde twintig jaar, en voor de voltooiing in 1862 werd het marmer van 72 afgebroken kerken in de muren verwerkt. Hier vinden ceremonies van nationaal belang plaats, en het plein ligt op een steentje lopen van Monastiraki. Ik heb de kathedraal ’s nachts gefotografeerd terwijl hij verlicht was, met de mozaïekstrook boven de ingang die tussen de twee klokkentorens oplichtte, en de Griekse vlaggen op beide torens wazig door de wind en de lange sluitertijd.
Omdat ik er in de winter was, was het plein op dat uur leeg. Dat was de afweging die ik de hele week maakte: koude handen voor scherpe foto’s, en ik zou het zo weer doen.
Thessaloniki
Thessaloniki is de op één na grootste stad van Griekenland, gesticht in 315 v.Chr. en vol met Byzantijnse kerken die plotseling opduiken aan het einde van gewone straten. Het symbool van de stad is de Witte Toren: eerst stond hier een Byzantijnse vesting, en de Ottomaanse toren die daarvoor in de plaats kwam, diende als gevangenis en executieplaats, en stond grimmig bekend als de Rode Toren. Nadat de stad in 1912 weer bij Griekenland hoorde, werd de toren witgekalkt en kreeg hij een nieuwe naam – een symbolische zuivering – en tegenwoordig is er een museum in gevestigd.
Ik heb een lange avond rondjes om de toren gelopen terwijl Daria op een bankje een boek zat te lezen. Het perfecte beeld kwam eindelijk tijdens het blauwe uur: de Witte Toren en het Nationaal Theater van Noord-Griekenland in violet licht. Op een andere avond zette ik mijn spullen op op de Leoforos Nikis om de toren boven de stromen avondverkeer te fotograferen; de lichtsporen deden het compositiewerk dat de lege boulevard niet kon.
Eptapyrgio en de Rotunda
Mijn plan was een zonsondergang boven de Rotunda, het oudste monument van Thessaloniki, gebouwd onder de Romeinse keizer Galerius in de 4e eeuw. De compositie werkte alleen vanaf balkons van appartementen waar we geen toegang toe hadden, dus plan B was al in gang gezet: we zagen in de verte het Eptapyrgio-fort liggen en sprintten de heuvel op, met cameratas en al, en kwamen precies aan toen de zon de horizon raakte. Het resultaat was de zonsondergang boven de stad en de Thermaïsche Golf vanaf de Byzantijnse vestingmuren, met de bakstenen kantelen die oranje oplichtten op de voorgrond.
Eptapyrgio betekent ‘Vesting van de Zeven Torens’. Het heeft er tien. Sommige namen overleven hun eigen rekenkunde.
Kerk van Panagia Chalkeon
Een app leidde ons langs de bezienswaardigheden van Thessaloniki, en die heeft zijn geld zeker terugverdiend toen hij ons naar de kerk van Panagia Chalkeon wees, een 11e-eeuwse bakstenen kerk die de lokale bevolking de Rode Kerk noemt. Het gebouw staat in een verzonken tuin met aan alle kanten flatgebouwen eromheen, waardoor de compositie het grootste probleem was: alleen door het pad dat naar de rode deur leidt in het midden te zetten, kon ik het beeld in de Byzantijnse eeuw houden waar het thuishoort.
Die truc, waarbij je een pad of een poort de moderne stad buiten beeld laat vallen, heeft zich de hele reis terugbetaald.
Rhodos
Rhodos was een heel ander soort reis: een week met een auto en een bootticket. De windmolens van Mandraki waren het eerste wat me opviel toen ik me in het eiland verdiepte: in de middeleeuwen maalden er meer dan een dozijn geïmporteerd graan aan de rand van de haven, en drie daarvan staan er nog steeds. Ik heb de hele dag 14 kilo aan spullen door de haven gesjouwd voordat ik een compositie met een lange telelens vond, waarbij de drie windmolens in één rij waren samengeperst, met het fort van Agios Nikolaos erachter.
Die vesting kreeg later zijn eigen foto: een volle maan die strak boven de vuurtoren hing, de Griekse vlag die zachtjes wapperde, lage wolken die de lucht lavendelkleurig maakten. Eén maan, één compositie, één kans; het blijft een van mijn favoriete foto’s uit Griekenland. Het hele eiland, van de oude stad tot Lindos, komt aan bod in mijn reisgids over Rhodos.
De oude stad van Rhodos en de bronnen van Kallithea
Tijdens een ochtendloopje door de oude binnenstad stuitte ik op de ruïnes van de Kerk van de Maagd van de Burgh, een gotische kerk uit het begin van de 14e eeuw, die tijdens het Ottomaanse beleg van 1522 werd verwoest en in de Tweede Wereldoorlog opnieuw werd gebombardeerd. Ik wachtte tien minuten tot de zon hoger stond en fotografeerde toen het licht dat door de kapotte ramen naar binnen stroomde, met een zonnestraal die in de lege gotische boog gevangen zat. Het middeleeuwse stadje eromheen werd in 1988 op de Werelderfgoedlijst geplaatst.
Toen ik naar het zuiden reed, richting Lindos, stopte ik bij Kallithea Springs, een kuuroordcomplex uit het Italiaanse tijdperk aan zee. Van bovenaf fotografeerde ik het koepelvormige paviljoen boven de zwart-witte mozaïekbinnenplaatsen; binnen scheen de zon slechts een paar seconden door de stervormige openingen van de koepel, net lang genoeg om van lens te wisselen.
Lindos en Symi
In Lindos stond ik vroeg op om de zonsopgang boven de Akropolis van Lindos te fotograferen, en toen draaide ik me 180 graden om. Er lag een zeilboot precies tussen de silhouetten van de landtongen in, dus haalde ik mijn zoomlens tevoorschijn en veranderde het plan: de zeilboot die bij zonsopgang over het kalme water voer, leverde uiteindelijk een mooiere foto op dan waarvoor ik erheen was gereden. Omdraaien blijft de goedkoopste lens die ik heb.
Vanaf Rhodos namen we de veerboot naar Symi, minder dan twee uur naar het noordwesten. Het eiland wordt gekenmerkt door een haven met symmetrische neoklassieke gevels in pastelkleuren die boven het turquoise water uitsteken, een architectuur die totaal anders is dan die van Athene of Thessaloniki. Het duiken naar sponzen heeft het lot van het eiland bepaald, en één van die sponzen is met ons mee naar huis gegaan.
Fotograferen in Griekenland
Griekenland heeft me geleerd hoe belangrijk het is om nog eens goed te kijken. De zeilboot bij Lindos lag achter me terwijl ik het plan fotografeerde. De zonsondergang bij Eptapyrgio was plan B, waar ik me in een sprint naartoe haastte. De Panagia Chalkeon pakte pas goed uit toen het pad de horizon verving, en de volle maan boven Agios Nikolaos gaf me precies één kans.
De steden belonen je in de winter: in januari had ik het plein bij de Metropolitaanse kathedraal en de paden op de Lycabettus bijna helemaal voor mezelf, met de hele dag een laagstaande zon. De eilanden belonen je aan het begin en einde van de dag, voordat de cruisepassagiers aan land komen en nadat ze weer zijn vertrokken. Tussendoor vaart er altijd wel een veerboot, en die veerboot is nooit een verspilde foto.
Wanneer kun je Griekenland het beste bezoeken?
We zijn bewust in de winter naar Athene gegaan, en dat was een goede keuze: milde dagen, korte wachtrijen en dat soort zachte licht dat marmer zo mooi laat uitkomen. Op de eilanden loopt de klok anders. Rhodos loopt vanaf het late voorjaar vol, rond het middaguur stromen de havens vol met cruiseschepen, en het seizoen loopt door tot in oktober.
Mei, juni en september zijn de compromismaanden: warm genoeg om te zwemmen en rustig genoeg om met een statief te fotograferen. Doe in de hoogzomer wat de lokale bevolking doet: ga er vroeg in de ochtend op uit, blijf 's middags binnen en ga weer naar buiten als het licht terugkomt.
Veelgestelde vragen
Wanneer kun je het beste naar Griekenland gaan?
In mei, juni en september is de zee lekker warm en zijn er nog niet te veel mensen. Juli en augustus zijn het warmst en drukst, vooral op de eilanden. Athene en Thessaloniki zijn het hele jaar door de moeite waard; in de winter zijn de temperaturen mild, is er weinig zonlicht en zijn de archeologische vindplaatsen rustig, maar de dagen zijn wel korter.
Hoeveel dagen heb je nodig in Athene?
Met twee tot drie dagen kun je op je gemak de Akropolis, de Agora, het Panathinaikostadion, het Zappeion en een avond op de Lycabettus bezoeken. Voeg daar nog een dag aan toe voor de musea en een ontspannen avond in Monastiraki. Athene combineren met één eiland of Thessaloniki past prima in een week.
Is Thessaloniki een bezoek waard?
Ja. De op één na grootste stad van Griekenland heeft de Witte Toren, Byzantijnse kerken die op de Werelderfgoedlijst staan, het Eptapyrgio-fort op de heuvel en een waterkant die perfect is voor avondwandelingen. Het is ook een stad waar je heerlijk kunt eten, en de bezienswaardigheden liggen dicht bij elkaar, dus in twee dagen kun je het centrum prima verkennen.
Hoe kom je op de Griekse eilanden?
Veerboten verbinden Piraeus, vlakbij Athene, met de meeste eilanden in de Egeïsche Zee, en er zijn binnenlandse vluchten naar de grotere eilanden, waaronder Rhodos. Tussen naburige eilanden zorgen lokale veerboten voor het vervoer; de overtocht van Rhodos naar Symi duurt ongeveer een tot anderhalf uur, afhankelijk van de boot.
Wat zijn de UNESCO-werelderfgoedlocaties in Griekenland?
De Akropolis van Athene, die in 1987 op de lijst is gezet, en de middeleeuwse stad Rhodos, die in 1988 is toegevoegd, staan allebei in deze gids, net als de Byzantijnse monumenten van Thessaloniki. Griekenland heeft in totaal bijna twintig locaties op de lijst staan, waaronder Delphi, Meteora en Olympia.
Gebruikt Griekenland de euro?
Ja. Griekenland is in 2001 overgestapt op de euro, en sinds 2002 zijn er bankbiljetten en munten in omloop. Het land maakt deel uit van het Schengengebied. Kaarten worden in steden en op de grote eilanden overal geaccepteerd, maar in kleine taverna’s en kiosken wordt nog steeds graag contant betaald.
Hoe vermijd je de drukte bij de grote bezienswaardigheden?
Kom zodra de poorten opengaan of in het laatste uur voor sluitingstijd, en kijk even naar de vaarschema’s in havensteden zoals Rhodos, waar het rond het middaguur het drukst is. In Athene los je het probleem in de winter bijna helemaal op; in de zomer is het eerste uur bij dageraad voor wie er vroeg opstaat.
