Grecja

Grecja rozciąga się od kontynentalnej części Bałkanów aż po Morze Egejskie i Jońskie, a u jej wybrzeży rozrzuconych jest ponad dwieście zamieszkałych wysp. W Atenach, u stóp Akropolu, mieszka około jednej trzeciej ludności kraju, Saloniki stanowią centrum północy, a wyspy Dodekanezu, z Rodos na czele, leżą daleko na południowym wschodzie, w zasięgu wzroku od tureckiego wybrzeża. Wszystko w tym przewodniku pochodzi z trzech podróży: zimowego tygodnia w Atenach, pobytu w Salonikach oraz wycieczki samochodem po Rodos z wizytą na różnych wyspach.

Ateny

Akropol był pierwszą rzeczą, która przywitała nas w Atenach, i tak było przez resztę tygodnia: ta skała wznosi się na około 150 metrów i widać ją niemal z każdego zakątka miasta. Ateny mają ponad 3500 lat udokumentowanej historii, a starożytne miasto wciąż wyłania się z tego współczesnego – w świątyniach, kolumnach i ruinach stojących między blokami mieszkalnymi.

Nawet system transportu jest tego częścią. Między stacjami najstarsza linia metra biegnie na otwartej przestrzeni przez park archeologiczny, a ja sfotografowałem pociąg metra przejeżdżający pod Akropolem – czerwone wagony otoczone zimowymi gałęziami, a nad nimi na wzgórzu wznosi się Partenon. Artefakty odkryte podczas prac budowlanych są wystawione w samych stacjach.

Akropol

Akropol znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1987 roku, a trwające od 1975 roku prace renowacyjne pozwoliły w znacznym stopniu przywrócić Partenon do dawnej świetności. Ze wzgórza Likabettos sfotografowałem oświetloną Akropolę z morzem w tle – marmur lśnił złotem w świetle niebieskiej godziny, a w tle rozbłyskiwały światła Pireusu i Zatoki Sarońskiej.

Stojąc przed świątyniami, zastanawiasz się, jak ludzie bez nowoczesnej technologii stworzyli coś, co przetrwało tysiące lat. Muzeum Akropolu u podnóża skały przechowuje znalezione tam artefakty i warto je odwiedzić przed lub po wejściu na wzgórze.

Góra Lykabettos

W centrum stolicy znajduje się wzgórze i to właśnie mnie zadziwiło bardziej niż cokolwiek innego w Atenach. Góra Lykabettos wznosi się na wysokość 277 metrów nad poziomem morza; według legendy bogini Atena upuściła tu kawałek wapienia, a starsza opowieść głosi, że na zboczach niegdyś żyły wilki – słowo „lykos” oznacza po grecku wilka. Z Akropolu sfotografowałem wzgórze wyłaniające się z bladego miasta – zieloną piramidę z białą kaplicą św. Jerzego na szczycie.

Wspinaczka to mój wieczorny rytuał. Ze szczytu patrzyłem, jak zachód słońca zalewa miasto i morze, a schodząc w dół, uchwyciłem marmurowe morze domów w ostatnich promieniach ciepłego światła, kiedy beton nowoczesnego miasta na chwilę wygląda jak kamień starożytnego. Na szczyt kursuje kolejka linowa dla tych, którzy wolą oszczędzić nogi.

Monastiraki

Monastiraki tak naprawdę nigdy nie zamyka się. Plac ten to węzeł linii metra, centrum miejskiego handlu okazyjnego i miejsce, gdzie odbywa się słynny pchli targ – panuje tu gwar od rana aż do długo po północy. Z dachu nad placem sfotografowałem tę okolicę o zmierzchu – z Akropolem w tle, meczetem Tzistarakis i ruinami Biblioteki Hadriana na pierwszym planie, a nad tym wszystkim unosi się Partenon.

Wróciłem tu po zmroku, żeby zobaczyć ten sam widok, kiedy stragany na pchlim targu świecą, a na skale zapalają się reflektory. Te dwa ujęcia, zrobione w odstępie kilku godzin, to skrócona wersja Aten: starożytne miasto żyjące na pełnych obrotach.

Świątynia Hefajstosa i starożytna Agora

Ukończona około 415 r. p.n.e. świątynia Hefajstosa to jedna z najlepiej zachowanych świątyń starożytnego świata, poświęcona bogu kowali i ognia; archeolodzy odkryli w jej okolicy warsztaty garncarskie i kowalskie. Ze zbocza Akropolu sfotografowałem świątynię górującą nad drzewami Agory – dorycką wyspę z marmuru, za którą wciska się współczesne miasto.

Ten kontrast to idealne ujęcie centrum Aten: w jednym kadrze zmieściły się V wiek p.n.e. i XXI wiek n.e., oddzielone rzędem sosen.

Odeon Heroda Atticusa

Kamienny teatr na południowo-zachodnim zboczu Akropolu został ukończony w 161 r. n.e. i odnowiony w 1950 r., a do dziś służy swojej funkcji. Na jego scenie występowali Maria Callas, Luciano Pavarotti i Ennio Morricone. Sfotografowałem marmurową caveę ze zbocza powyżej – rzędy siedzeń opadają łagodnie w dół ku scenie o szachownicowej podłodze, a za zrujnowaną arkadą rozciąga się cała zachodnia część Aten.

Wizyta na koncercie w tym miejscu wciąż jest na mojej liście. Niektóre zdjęcia to obietnica, że tu wrócę.

Stadion Panateński

Stadion Panateński jest w całości zbudowany z marmuru, a żadne inne stadion na świecie nie może się tym pochwalić. W tym miejscu od VI wieku p.n.e. odbywały się Igrzyska Panateńskie, a widzowie siedzieli wtedy na naturalnych zboczach; odbudowany stadion był miejscem ceremonii otwarcia i zamknięcia pierwszych nowożytnych Igrzysk Olimpijskich w 1896 roku, a do dziś co roku w listopadzie na jego terenie kończy się maraton ateński.

Sfotografowałem marmurową arenę w kształcie podkowy pod imponującym niebem, a przed pustymi trybunami na masztach powiewały flagi Grecji i Igrzysk Olimpijskich. Jako miłośnik wielkich wydarzeń sportowych stałem tam, wyobrażając sobie, jaki hałas może pomieścić ta arena.

Sala Zappeion

Evangelos Zappas, Grek, który zbił fortunę w Rumunii, sfinansował budowę obiektu olimpijskiego w Atenach po tym, jak poeta Panagiotis Soutsos przekonał go, że kraj tego potrzebuje. Architekt Theophil Hansen ukończył budowę w 1888 roku, choć Zappas nie doczekał się momentu, by zobaczyć neoklasycystyczną fasadę za rzędem flag. W 1938 roku z tego budynku rozpoczęła nadawanie pierwsza grecka stacja radiowa.

Prawdziwa niespodzianka czeka w środku. Okrągłe atrium na świeżym powietrzu to pierścień dwupoziomowych kolumnad otaczających marmurową podłogę w szachownicę, a jego geometria jest tak precyzyjna, że spędziłem tam całą sesję, po prostu bawiąc się symetrią. To wciąż moje ulubione wnętrze w Atenach.

Katedra Metropolitalna w Atenach

Budowa katedry metropolitalnej trwała dwadzieścia lat, a w jej ścianach wykorzystano marmur z 72 zburzonych kościołów, zanim została ukończona w 1862 roku. Odbywają się tu uroczystości o znaczeniu narodowym, a plac przed katedrą znajduje się kilka minut spacerem od Monastiraki. Sfotografowałem katedrę oświetloną nocą – pas mozaiki nad wejściem lśnił między bliźniaczymi dzwonnicami, a greckie flagi na obu wieżach były rozmyte przez wiatr i długi czas naświetlania.

Ponieważ byłem tam zimą, o tej porze plac był pusty. To był kompromis, na który godziłem się przez cały tydzień – zimne dłonie w zamian za czyste kadry – i zrobiłbym to znowu.

Saloniki

Saloniki to drugie co do wielkości miasto Grecji, założone w 315 r. p.n.e. i pełne bizantyjskich kościołów, które nagle pojawiają się na końcu zwykłych uliczek. Jego symbolem jest Biała Wieża: najpierw stała tu bizantyjska fortyfikacja, a zastąpiła ją wieża osmańska, która służyła jako więzienie i miejsce egzekucji, znana pod ponurą nazwą Czerwona Wieża. Po powrocie miasta do Grecji w 1912 roku wieżę pomalowano na biało i zmieniono jej nazwę – to było symboliczne oczyszczenie – a dziś mieści się w niej muzeum.

Spędziłem długi wieczór, krążąc wokół niej, podczas gdy Daria czytała książkę na ławce. Idealne ujęcie udało mi się w końcu uchwycić o „niebieskiej godzinie” – Biała Wieża i Narodowy Teatr Północnej Grecji w fioletowym świetle. Innej nocy ustawiłem się na Leoforos Nikis, by uchwycić wieżę ponad strumieniami wieczornego ruchu ulicznego – smugi świateł dopełniły kompozycję, której nie udało się osiągnąć pustemu bulwarowi.

Eptapyrgio i Rotunda

Miałem w planach sfotografować zachód słońca nad Rotundą, najstarszym zabytkiem w Salonikach, zbudowanym za panowania rzymskiego cesarza Galeriusza w IV wieku. Kompozycja wychodziła tylko z balkonów mieszkań, do których nie mieliśmy dostępu, więc plan B już działał: zauważyliśmy w oddali twierdzę Eptapyrgio i pobiegliśmy pod górę z torbą z aparatem, docierając dokładnie w momencie, gdy słońce stykało się z horyzontem. W rezultacie udało nam się uchwycić zachód słońca nad miastem i Zatoką Termajską z bizantyjskich murów obronnych, a na pierwszym planie ceglane blanki płonęły pomarańczowym blaskiem.

Eptapyrgio oznacza Twierdzę Siedmiu Wież. Ma ich dziesięć. Niektóre nazwy przetrwały własną arytmetykę.

Kościół Panagia Chalkeon

Aplikacja oprowadziła nas po zabytkach Salonik i naprawdę się sprawdziła, kiedy wskazała nam kościół Panagia Chalkeon – XI-wieczną ceglaną świątynię, którą miejscowi nazywają Czerwonym Kościołem. Budynek stoi w zagłębionym ogrodzie, a z każdej strony otaczają go bloki mieszkalne, co sprawiło, że największym wyzwaniem była kompozycja ujęcia: tylko dzięki wyśrodkowaniu ścieżki prowadzącej do jego czerwonych drzwi udało mi się utrzymać kadr w bizantyjskiej epoce, do której ten budynek należy.

Ta sztuczka – pozwalanie, by ścieżka lub brama odcięły współczesne miasto od kadru – sprawdziła się przez całą podróż.

Rodos

Wycieczka na Rodos była zupełnie inna – tydzień z samochodem i biletem na prom. Pierwsze, co rzuciło mi się w oczy, gdy szukałem informacji o wyspie, to wiatraki w Mandraki: w średniowieczu na skraju portu ponad tuzin z nich mielił importowane zboże, a dziś zachowały się trzy. Cały dzień nosiłem po porcie 14 kilogramów sprzętu, zanim zdecydowałem się na ujęcie z długim teleobiektywem – trzy wiatraki ściśnięte w jeden rząd, a za nimi twierdza Agios Nikolaos.

Ta forteca doczekała się później własnego ujęcia: księżyc w pełni wiszący tuż nad latarnią morską, powiewająca grecka flaga, a niskie chmury zabarwiające niebo na lawendowy kolor. Jeden księżyc, jedna kompozycja, jedna szansa – to wciąż jedno z moich ulubionych ujęć z Grecji. Cała wyspa, od Starego Miasta po Lindos, jest opisana w moim przewodniku po Rodos.

Stare Miasto na Rodos i źródła Kallithea

Podczas porannego biegu po Starym Mieście natknąłem się na ruiny kościoła Matki Bożej z Burgh – gotyckiej świątyni z początku XIV wieku, zniszczonej podczas oblężenia osmańskiego w 1522 roku i ponownie zbombardowanej podczas II wojny światowej. Czekałem dziesięć minut, aż słońce się podniesie, a potem sfotografowałem światło wpadające przez zniszczone okna – promień słońca uwięziony w pustym gotyckim łuku. Otaczające je średniowieczne miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa w 1988 roku.

Jadąc na południe w kierunku Lindos, zatrzymałem się przy źródłach Kallithea – nadmorskim kompleksie uzdrowiskowym z czasów włoskich. Z góry sfotografowałem kopułowy pawilon nad czarno-białymi mozaikowymi dziedzińcami; w środku słońce przebijało się przez otwory w kopule w kształcie gwiazdy tylko przez kilka sekund – wystarczająco długo, by zdążyć zmienić obiektyw.

Lindos i Symi

W Lindos obudziłem się wcześnie, żeby sfotografować wschód słońca nad Akropolem w Lindos, a potem obróciłem się o 180 stopni. Między sylwetkami cypli idealnie ustawiła się żaglówka, więc wyciągnąłem obiektyw z zoomem i zmieniłem plan: żaglówka przecinająca spokojną wodę o wschodzie słońca okazała się lepszym ujęciem niż to, po które tam pojechałem. Odwrócenie się to wciąż najtańszy obiektyw, jaki mam.

Z Rodos popłynęliśmy promem na Symi, położoną niecałe dwie godziny na północny zachód. Wyspę charakteryzuje port z symetrycznymi neoklasycystycznymi fasadami w pastelowych kolorach, górującymi nad turkusową wodą – architektura zupełnie inna niż w Atenach czy Salonikach. Losy wyspy ukształtowało nurkowanie w poszukiwaniu gąbek, a jedną z nich zabraliśmy ze sobą do domu.

Fotografowanie Grecji

Grecja nauczyła mnie, jak ważne jest spojrzeć jeszcze raz. Żaglówka w Lindos była za mną, kiedy robiłem zdjęcie tego ujęcia. Zachód słońca w Eptapyrgio to był plan B, do którego dotarłem w biegu. Zdjęcie kościoła Panagia Chalkeon udało się dopiero wtedy, gdy ścieżka zasłoniła linię horyzontu, a księżyc w pełni nad Agios Nikolaos pozwolił mi na dokładnie jedną próbę.

Miasta nagradzają zimę: w styczniu miałem plac przed katedrą metropolitalną i ścieżki na Lycabettusie prawie tylko dla siebie, a słońce przez cały dzień było nisko nad horyzontem. Wyspy nagradzają poranki i wieczory – zanim pasażerowie statków wycieczkowych wylądują i po tym, jak odpłyną. W międzyczasie zawsze pływa prom, a prom nigdy nie jest zmarnowanym kadrem.

Kiedy warto odwiedzić Grecję

Celowo wybraliśmy się do Aten zimą i to była świetna decyzja: łagodne dni, krótkie kolejki i takie słabe światło, które pięknie podkreśla blask marmuru. Na wyspach czas płynie zupełnie inaczej. Rodos zaczyna się zapełniać późną wiosną, statki wycieczkowe zalewają porty na kilka godzin w południe, a sezon ciągnie się aż do października.

Maj, czerwiec i wrzesień to miesiące kompromisowe – wystarczająco ciepłe, by kąpać się w morzu, i wystarczająco spokojne, by używać statywów. W środku lata rób to, co robią miejscowi: wykorzystaj wczesny poranek, odpuść sobie południe i wróć na ulice, gdy znów pojawi się światło.

Często zadawane pytania