Qatar – zijn geschiedenis, cultuur en het heden

door Daria Trinkhaus

 

Qatar is het afgelopen jaar vooral bekend geworden omdat daar de FIFA-WK-wedstrijden van 2022 plaatsvinden. Eigenlijk is Qatar het eerste moslimland ter wereld dat het WK organiseert. Wat ons de afgelopen weken echter is opgevallen, is de heersende kritiek op het land, ondanks de enorme inspanningen van de Qatari’s om deze niet-gemakkelijke taak aan te kunnen. Deze tekst is dan ook geschreven uit respect voor de inspanningen van iedereen die heeft bijgedragen aan het mogelijk maken van dit evenement.

Kritiek op Qatar gaat vooral over de strenge wetten in die samenleving, en over de zware werkomstandigheden van de immigranten die hebben meegewerkt aan de bouw van de stadions en alle infrastructuur die nodig is voor het WK 2022. En hé! Ik denk niet dat ik alles weet. En ja – de cultuur van Qatar verschilt in sommige opzichten van de "westerse cultuur". En ja, de straten wemelden van de mensen die zich in het zweet werkten om bijna alles te bouwen. Maar weet je wat? De meeste mensen die we in Doha ontmoetten, waren blij dat ze die baan hadden en gaven de voorkeur aan Qatar boven bijvoorbeeld Dubai. Ben ik het eens met alle regels van Qatar? Natuurlijk niet, maar ik begrijp ook waarom ze bestaan.

 

Tijdens ons bezoek aan dit land hebben we een positieve indruk gekregen en eerlijk gezegd: we zijn heel hartelijk ontvangen door de „lokale bevolking“. Maar eerst even een korte toelichting: toen we naar Qatar gingen, gingen we ervan uit dat we bij iemand thuis op bezoek waren en dat we de regels daar en de gastheren zelf zouden respecteren.

Blijf openstaan voor Qatar

Het komt erop neer dat je verschillen moet respecteren en niet moet proberen iemand met geweld te veranderen. Mensen veranderen vanzelf, en landen, samen met hun culturen, veranderen ook. Als iedereen en elk land hetzelfde gedragspatroon en dezelfde richting van verandering zou moeten volgen, wat zou de wereld dan saai zijn.

 

Wij geloven dat kritiek of conflicten soms kunnen worden verzacht door kennis en begrip. Vooral dat laatste helpt om respectvol met elkaar om te gaan. Daarom loop ik al een paar dagen met dit artikel in mijn hoofd rond.

 

 

Het land Qatar – de oorsprong

Even voor de duidelijkheid: dit wordt een heel korte samenvatting van de geschiedenis van Qatar. De geschiedenis zelf is niet eenduidig. Veel bronnen vertellen het vanuit verschillende invalshoeken, en het is lastig om één versie van het verhaal vast te stellen. We moeten niet vergeten dat Qatari's afstammen van bedoeïenenfamilies, die vaak niet aan één plek gebonden waren. De bedoeïenen leefden eeuwenlang verspreid over het schiereiland van Qatar. Onder dergelijke omstandigheden is het niet eenvoudig om één gemeenschappelijk verhaal te hebben. Niettemin laat ik links achter naar drie van de belangrijkere bronnen van kennis over Qatar: de website Visit Qatar, Encyclopedia Britannica en natuurlijk Wikipedia. Dus als je je verder in het onderwerp wilt verdiepen, wens ik je veel leesplezier!

 

Voor wie de eerdere artikelen over Qatar op Sumfinity nog niet heeft gelezen en net begint met het verkennen van dit land, volgt hier een korte introductie. Qatar is een land in West-Azië, gelegen op een klein schiereiland met de naam "Qatar" aan de noordoostkust van het Arabische Schiereiland. Het grenst in het zuiden aan Saoedi-Arabië, in het noorden aan Irak en in het oosten aan de Perzische Golf. Een zeestraat in de Perzische Golf scheidt Qatar van Bahrein.

 

Hoewel het lijkt alsof Qatar een relatief jong land is, gaat de geschiedenis van het land in werkelijkheid terug tot de oudheid. Qatar, en delen van Saoedi-Arabië, werden al zo’n 50.000 jaar geleden door mensen bewoond. Dit wordt bevestigd door archeologische opgravingen – talrijke kampementen en werktuigen uit het stenen tijdperk. Mesopotamië was de eerste beschaving die zich in deze regio vestigde tijdens het neolithicum.

 

De geschiedenis van het gebied kan worden onderverdeeld in drie verschillende tijdperken: het pre-islamitische tijdperk (vóór 700 n.Chr.), het islamitische tijdperk (na 700 n.Chr.) en het moderne tijdperk (na 1800).

 

Pre-islamitisch tijdperk

 

Het eerste tijdperk is al genoemd: de menselijke bewoning van Qatar gaat 50.000 jaar terug. Het schiereiland Qatar was ook de bakermat van de cultuur uit de bronstijd, die grofweg tussen 3000 v.Chr. en 2200 v.Chr. viel. In die periode, tot ongeveer 3000 v.Chr., was het een belangrijk handelscentrum waar goederen werden geruild voor ambachtelijke producten. Enkele van de belangrijkste opgravingen uit deze tijd zijn te vinden in het gebied rond Al Khor.

 

In de vroege kolonisatieperiode was het schiereiland het centrum van verschillende rijken, waaronder de Seleuciden, de Parthen en de Sassaniden.

 

 

Islamitische periode

 

In 628 n.Chr. bekeerde Mundhir bin Sawa Al Tamimi, de christelijke heerser van de regio Al Hasa op het schiereiland Qatar, zich tot de islam. Met deze gebeurtenis begon de islamisering van de lokale stammen.

 

Afgezien van enkele overleveringen en overblijfselen weten we echter weinig over deze periode in de geschiedenis van Qatar. Dit komt waarschijnlijk doordat er slechts enkele stammen op het schiereiland woonden. Wat we wel weten, is dat het gebied vanaf de 8e eeuw een belangrijk centrum voor de parel- en kamelenhandel werd.

 

Een belangrijke doorbraak voor het schiereiland Qatar vond plaats tijdens de middeleeuwen en later tijdens de renaissance in Europa. En dat was grotendeels te danken aan de komst van Europese bezoekers.

In 1507 kregen de Portugezen de controle over zes kuststeden aan de westkust van India (waaronder Kutch) en legden ze handelsroutes aan met Malakka. Ze bouwden forten in nabijgelegen plaatsen zoals Diu (1531), Daman (1555), Agra (1556) en Bombay (1662). De Britse Oost-Indische Compagnie volgde dit voorbeeld en vestigde hier in 1608 een handelspost. Beide landen hadden een grote invloed op de economie en cultuur van Qatar.

In 1515 (921 AH) leidde Manuel I van Portugal een invasie van Qatarese steden en dorpen met een leger van 1.800 man. De Portugese troepen wisten de hele Qatarese kust te veroveren, inclusief de hoofdstad Doha. Maar de Portugezen waren niet de enigen die Qatar wilden veroveren. In de 16e eeuw was er een flinke rivaliteit tussen de Portugezen en de Ottomanen, met een bijzondere interesse in de regio Bahrein, die de Portugezen van 1521 tot 1602 bezetten. De Ottomanen heroverden het gebied, maar uiteindelijk, in de jaren 1570, verdreef een sjeik van de Banu Khalid-stam hen uit Al Hasa.

 

Het moderne tijdperk van Qatar

 

Dit is echter niet het hele verhaal van de gespannen relaties tussen Qatar en het Ottomaanse Rijk. Ottomaanse troepen, die de nabijgelegen provincie Al-Ḥasā in Saoedi-Arabië bezetten, bezetten Qatar in 1871. Qatar bevrijdde zich pas van de Ottomaanse bezetting na de herovering van Al-Ḥasā door de Saoedi’s in 1913. Op dat moment betrad Groot-Brittannië het toneel van de geschiedenis. De Britten sloten in 1916 een verdrag met de leider van Qatar, waardoor ze de controle kregen over het buitenlands beleid van het land in ruil voor Britse bescherming.

Maar in 1971 werd Qatar onder sjeik Khalifa bin Hamad bin Abdullah Al Thani onafhankelijk van de Britten en werd het een autonoom emiraat binnen de pas uitgeroepen staat Qatar. In 1986 werd Qatar volwaardig lid van de Arabische Liga.

 

Bestuur en bevolking van Qatar

Tegenwoordig is Qatar een soevereine staat. De familie Thani regeert Qatar sinds Mohammed bin Thani een verdrag sloot met de Britten, waarin de onafhankelijke status van het gebied werd erkend. Qatar is een constitutionele monarchie, met de emir als staatshoofd en regeringsleider. In 2003 werd er een referendum gehouden, waarbij 98% van de stemmen voor de grondwet was. De emir benoemt de premier uit de heersende familie. De emir, die sinds 1995 regeert, is Hamad bin Khalifa Al Thani. De premier is Abdullah bin Nasser bin Khalifa Al Thani.

 

Volgens de afdeling Volkstelling van het Ministerie van Ontwikkelingsplanning en Statistiek (MDPS) werd de bevolking van Qatar op 31 juli 2017 geschat op 2.043.693 inwoners. Interessant genoeg zijn slechts 313.000 mensen geboren en getogen in Qatar. De rest van de bevolking is om economische redenen naar het land gekomen.

 

De economie van Qatar

 

In 1961 sloot Qatar zich aan bij de Verenigde Arabische Emiraten om de Samenwerkingsraad van de Golf (GCC) te vormen. In 2001 trad Qatar toe tot de OPEC, de Organisatie van Olie-exporterende Landen. Volgens sommige bronnen exporteert Qatar de meeste vloeibaar aardgas in vergelijking met andere landen.

De economie van Qatar is de afgelopen jaren snel gegroeid, vooral dankzij de aardgasreserves, die zo'n 80% van de exportinkomsten uitmaken. Maar dankzij buitenlandse investeringen is het land erin geslaagd om te diversifiëren naar andere sectoren. Dit omvat belangen in bekende bedrijven als Volkswagen AG (OTC:VLKAY), HSBC Holdings PLC (LON:HSBA), Barclays PLC (LON:BARC), Credit Suisse Group AG (SIX:CSGN), Glencore International PLC (OTC:GLNCY) en Électricité de France SA (EPA:EDF). De heersende familie van Qatar is ook een van de grootste grondbezitters in het Verenigd Koninkrijk en heeft aanzienlijke bijdragen geleverd aan het Empire State Building.

 

Het tijdschrift Forbes noemde Qatar in 2013 het land met het hoogste BBP per hoofd van de bevolking ter wereld: 129.000 dollar per persoon (bij een totale bevolking van 23 miljoen).

Daarnaast wordt Qatar door sommige bronnen beschreven als een van de rijkste landen ter wereld per hoofd van de bevolking – het land beschikt over meer dan 250 miljard dollar aan liquide middelen die beschikbaar zijn voor investeringen. Bovendien stond Qatar op de eerste plaats in de miljardairslijst van Forbes voor 2018 (met 25 miljardairs).

 

Je merkt de welvaart van het land aan de kleine dingen. Wist je bijvoorbeeld dat water, elektriciteit en telefoongesprekken in Qatar gratis zijn voor de autochtone Qatari’s? Brandstof kost ook bijna een cent. Samen met Nico wreven we ons meerdere keren in de ogen toen we de prijzen bij het tankstation zagen. Maar er zijn ook nadelen aan het leven in de woestijn. 90% van de voedingsmiddelen wordt vanuit andere landen naar Qatar geïmporteerd, en daardoor zijn ze duur. En hoewel de regering werkt aan het opzetten van efficiënte boerderijen, is dat geen gemakkelijke of goedkope klus. We hebben het hier nog steeds over een land midden in de woestijn.

 

Waar komt het water in Qatar vandaan?

 

Wat ons verbaasde, is hoe Qatar aan zijn water komt – we hebben het nog steeds over een land dat (letterlijk) midden in de woestijn ligt. Naar schatting valt er in Qatar maar 82 mm regen per jaar. Vroeger filterden bedoeïenen zeewater of water uit putten door een stuk stof. Een enorm tijdrovend proces. En een methode die weinig nut had als je denkt aan het fokken van dieren en het verbouwen van gewassen voor voedsel. Dus in 1953 werd de eerste ontziltingsinstallatie in Doha in gebruik genomen. In het begin werd het water met vrachtwagens naar de huizen gebracht, totdat er een professionele waterinfrastructuur was aangelegd.

Tegenwoordig komt 99% van het water in huishoudens uit ontzilting. Het probleem met deze waterwinning is dat er veel energie voor nodig is. Maar omdat Qatar op gas- en olievoorraden ligt, is dit probleem minder een financieel dan een ecologisch probleem. Het ecologische probleem heeft te maken met de vorming van pekel na ontzilting, wat ernstige milieuproblemen veroorzaakt. Hoe los je deze uitdagingen op, vooral nu de bevolking van Qatar groeit? Het antwoord is misschien niet eenvoudig.

 

Bedoeïenen en hun cultuur

 

Als je door Qatar reist, is het echt de moeite waard om meer te weten te komen over de geschiedenis en cultuur van dit ongelooflijke land. De bedoeïenen zijn de oorspronkelijke bewoners van Qatar en staan bekend om hun gastvrijheid.

Hun vrijgevigheid is legendarisch: er wordt gezegd dat als je Qatar als gast bezoekt, ze je alles zullen aanbieden wat ze hebben – inclusief eten en onderdak. Als je auto langs de weg pech krijgt, maak je dan geen zorgen: als een van de bedoeïenen dat ziet, komt hij je zeker helpen om hem te repareren, terwijl jullie verhalen uitwisselen onder het genot van een kopje thee of koffie (of allebei).

 

Van oudsher waren de bedoeïenen nomadische herders van schapen, geiten en runderen. Ze dreven meestal handel met andere stammen in vlees, zuivelproducten en wol. De bedoeïenen woonden in tenten die waren geweven van dierenhaar. Deze tenten worden bayt al sha'ar genoemd. Eeuwen geleden handelden de bedoeïenen in kamelen. Ze hielden deze dieren echter ook voor transport, melk en soms vlees.

 

Een leider – de sjeik – regeerde over de bedoeïenen. De macht werd van vader op zoon doorgegeven. Vrouwen en mannen hadden in bedoeïenengezinnen traditionele rollen. Mannen zorgden voor de grotere dieren, de handel en de verdediging van de stam. Daarnaast waren deze mannen ook jagers – ze jaagden op dieren met behulp van getemde valken. Vrouwen zorgden voor het huishouden, het koken en de opvoeding van de kinderen. Daarnaast maakten ze prachtige stoffen en naaiden ze kleding.

 

De bedoeïenen staan ook bekend als dapper en avontuurlijk; door de geschiedenis heen hebben ze onverschrokken tegen indringers gevochten, waarbij ze tradities zoals gastvrijheid boven alles stelden – zelfs in tijden waarin dat niet veilig of praktisch was.

 

De religie in Qatar

De islam is de dominante religie en Qatari's zijn voornamelijk soennitische moslims. Als je in Qatar bent, hoor je vijf keer per dag de oproep tot gebed. Elke keer als we die doordringende roep uit de nabijgelegen moskeeën hoorden, kregen we kippenvel. Er is iets zo ontroerends en bijna oers aan deze roep dat het lijkt alsof de lucht ervan trilt. Qatari's bidden bij zonsopgang, 's middags, halverwege de middag, bij zonsondergang en 's avonds. Bij het bidden keren ze zich traditioneel naar Mekka (ook bekend als Makkah) in Saoedi-Arabië.

 

Sommigen van jullie hebben misschien wel eens van de ramadan gehoord. Tijdens de ramadan (de negende maand van het maankalenderjaar) vasten moslims elke dag van zonsopgang tot zonsondergang. Dit wordt gezien als een belangrijke tijd voor spirituele bezinning, wat de sociale banden tussen mensen die samen vasten helpt versterken. In deze periode eten veel mensen voor zonsondergang een uitgebreide maaltijd, de iftar (wat ‘het vasten verbreken’ betekent). Na zonsondergang op Eid al-Fitr (het einde van de ramadan) vieren de Qatari’s dit tijdens familiebijeenkomsten, waar ze cadeautjes uitwisselen met vrienden en buren. Het is ook gebruikelijk om dieren te offeren, die traditioneel na Eid al-Adha worden gegeten.

 

Kledingvoorschriften in Qatar

 

Qataris zijn erg bescheiden als het op kleding aankomt. Officieel dragen mannen meestal lange witte gewaden, en vrouwen dragen zwarte jurken die hun lichaam en gezicht in het openbaar bedekken. Qataris houden van hun traditionele kleding, maar staan ook open voor veranderingen en nieuwe trends uit het buitenland. Als ze niet op openbare plekken zijn, mogen vrouwen zich modern kleden, maar wel met waardigheid. De kledingvoorschriften voor vrouwen zijn conservatief en bescheiden, terwijl van mannen verwacht wordt dat ze een lange broek of spijkerbroek dragen met shirts die altijd de schouders en armen bedekken.

Enkele van de populairste merken in Qatar zijn Al-Zaytoon, Mango en Zara. Qatar is een klein land, dus je vindt in Doha makkelijk winkels die kleding uit de hele wereld verkopen. De winkelcentra in Doha verschillen qua uiterlijk en soort winkels niet van andere westerse warenhuizen. Bovendien vind je er zelfs de alom bekende La Fayette-galerij! Als je echter traditionele Qatarese kleding wilt kopen, vind je de beste aanbiedingen op de Souq Waqif-markt (op aanraden van onze gids).

Als ik je iets zou mogen adviseren, dan zou het zijn om je kleding wat bescheidener te houden. En ja – Nico is dol op zijn korte broeken en ik ben dol op mijn zomerjurkjes, maar over het algemeen waren we tevreden met kleding die ons lichaam bedekte. Ten eerste: Qatar bestaat grotendeels uit woestijn, en een bloot lichaam kan snel verbranden door de intense zon. Ten tweede (heel belangrijk): je lichaamsdelen (;-)) bedekken op openbare plekken is een teken van respect voor de gastheer. Over het algemeen is Qatar een heel, heel veilig land, maar de aandacht trekken met je kleding kan een ongemakkelijke ervaring zijn.

 

Eten in Qatar

 

En dan nog iets heel belangrijks! Dit is waarschijnlijk mijn favoriete deel van het artikel. Eten speelt een grote rol in de cultuur van Qatar, en dat merk je meteen. Het eten is erg pittig en zit vol smaken, wat het aantrekkelijk maakt voor mensen die van wat pittiger eten houden.

 

Een maaltijd in Qatar wordt gezien als een belangrijk moment van de dag, vooral als je gasten te bezoek hebt of als de familie bij elkaar komt. Je kunt je maaltijd het beste niet overhaasten, want als je dat doet, wordt dat volgens Qatarese normen als onbeleefd beschouwd. De meest voorkomende hoofdgerechten zijn onder andere rijst met kip of lamsvlees; linzen en vlees met rijst; gestoomde vis (meestal tandbaars), gegrilde vis of shish taouk (gemarineerde kipkebab).

Uit eten in Qatar

Wat ons ook opviel in Doha en buiten de hoofdstad van Qatar was de grote verscheidenheid aan restaurants en gerechten. Omdat er in Qatar zoveel immigranten wonen, weerspiegelt het aanbod aan restaurants deze diversiteit. Tijdens ons verblijf in Qatar hebben we authentieke Palestijnse gerechten geproefd, Jemenitische gerechten (daar eet je met je handen terwijl je op de grond zit), Indiase gerechten (waarschijnlijk de beste Indiase maaltijd die we ooit hebben gehad), Iraanse gerechten, enzovoort. Het aantal restaurants en de variatie is echt verbluffend. En naast de typische vleesgerechten kon ik altijd wel een paar vegetarische opties vinden (ik wist niet eens dat er zoveel soorten hummus waren!). Kortom: we zullen ons de culinaire ervaring in Qatar waarschijnlijk de rest van ons leven blijven herinneren.

Als je in Doha bent, moet je zeker Souq Waqif bezoeken. Dit is waar de Qatari's gaan winkelen. Je vindt er winkels met een ongelooflijke verscheidenheid aan lokale zoetigheden, dadels en kruiden. Na het winkelen op deze traditionele markt zat onze koffer ineens vol met allerlei soorten dadels en Qatari-rozen, die, als je ze aan thee toevoegt, voor een heerlijke geur zorgen.

 

Drankjes en alcohol in Qatar

 

Welke drankjes er bij de maaltijd worden geserveerd, kan verschillen naargelang waar je eet (bijvoorbeeld of het om fastfood gaat of om een restaurant met bediening). Alcoholvrije drankjes zoals Coca-Cola of Fanta zijn meestal in alle restaurants verkrijgbaar.

 

In Qatar wordt geen alcohol gedronken. Voor ons was dat geen groot probleem. Integendeel, het was juist heel verfrissend om te zien hoe mensen op vrijdag feestvieren, hoe ze kunnen dansen en een geweldige tijd hebben zonder alcohol. Misschien voelde ik me daarom ook veiliger in de straten van Doha na zonsondergang dan in veel Europese steden. ’s Avonds was de stad gevuld met groepen lachende mensen, en er was geen sprake van agressie of onbezonnen gedrag onder hen.

 

Tot slot

 

In Qatar zijn was alsof je een andere wereld bezocht. Een wereld waarin de cultuur van het land nog niet is verwaterd door de alomtegenwoordige globalisering. De sociale normen en waarden zijn niet alleen gebaseerd op de islam, maar ook op de eeuwenoude, fascinerende bedoeïenentraditie. Ja, sommige dingen lijken misschien een beetje anders dan in de westerse cultuur, maar als je ze accepteert zoals ze zijn, waan je je echt in een oud Arabisch sprookje. Ik hoorde in een documentaire van Deutsche Welle dat een bezoek aan de Souq Waqif het dichtst in de buurt komt van een ervaring in een "Sprookje uit 1001 Nacht". Naar mijn mening is jezelf onderdompelen in de hele Qatarese cultuur alsof je tegelijkertijd een sprong maakt van de realiteit van oude Arabische sprookjes naar een futuristische realiteit. We hadden nog nooit zo'n ervaring gehad tot we Qatar bezochten.