Ferrara leży w regionie Emilia-Romagna, na równinie Padu, około pół godziny pociągiem od Bolonii i dziewięćdziesiąt minut od Wenecji. Przez trzy stulecia rządzona przez ród Este, była jednym z pierwszych miast w Europie rozbudowanych zgodnie z przemyślanym planem urbanistycznym, a jej otoczone murami centrum zachowało obie strony swojego charakteru: średniowieczne miasteczko z ceglanymi uliczkami pod sklepieniami oraz renesansowe miasto z prostymi, uporządkowanymi ulicami.
Zamek Estense
Cztery wieże obronne, działająca fosa i most zwodzony: Castello Estense wciąż wygląda dokładnie tak, jak zostało zaprojektowane. Po tym, jak w 1385 roku mieszkańcy Ferrary zbuntowali się przeciwko wysokim podatkom, znienawidzona rodzina d’Este zleciła budowę fortecy w samym środku własnego miasta, żeby chronić się przed własnymi poddanymi, i udało im się ją wzniesić w niezwykle krótkim czasie – podobno w ciągu szesnastu miesięcy.
Z biegiem wieków rodzina przekształciła fortecę w rezydencję: pojawiły się ozdobne balkony, tarasy na dachu i wygodne apartamenty za gotyckimi murami. Po śmierci ostatniego księcia, Alfonsa II, który zmarł bezpotomnie w 1597 roku, Ferrara przeszła pod kontrolę papieską. Widok na zamek z poziomu fosy pokazuje, co sprawia, że jest on dziś tak wyjątkowy: cytadela, która wciąż wygląda na uzbrojoną i nawet w słoneczny dzień sprawia nieco mroczne wrażenie.
Pierwsze miasto zaprojektowane w epoce renesansu
Ferrara zapisała się w historii architektury dzięki „Addizione Erculea” – rozbudowie zaprojektowanej od 1492 roku przez Biagio Rossettiego, którą często określa się jako początek nowoczesnego urbanistyki. Humanistyczna wizja idealnego miasta została tu przeniesiona na prawdziwe ulice, a efekt tej przebudowy, wraz z deltą Padu, trafił na Listę Światowego Dziedzictwa w 1995 roku.
To właśnie ten wpis sprawił, że w ogóle przyjechałem do Ferrary. Jako kolekcjoner zdjęć miejsc wpisanych na listę UNESCO musiałem zobaczyć miasto, które nauczyło Europę, jak je planować.
Ulice Ferrary
To właśnie średniowieczna część miasta naprawdę cię urzeka. Z dala od głównych atrakcji turystycznych brukowane uliczki biegną pod spiczastymi ceglanymi łukami, nad skrzynkami z kwiatami zwisają czerwone markizy, a z murów wystają żelazne latarnie. Moje zdjęcie sklepionej uliczki na starym mieście powstało właśnie podczas takiego spaceru, który uważamy za sedno zwiedzania: wędrówki po centrum bez żadnego konkretnego celu.
Wszystkie słynne zabytki znajdują się w odległości kilku minut od siebie – katedra, Palazzo dei Diamanti, Casa Romei – ale to właśnie w uliczkach między nimi Ferrara przestaje być tylko listą miejsc do odhaczenia.
Lato w Ferrarze
Zatrzymaliśmy się w Ferrarze na jedno popołudnie w drodze z Wenecji do Toskanii, a to właśnie to popołudnie sprawiło, że stałem się prawdziwym fanem tego miasta. Konkurencja w okolicy jest nieuczciwa: Wenecja, Florencja, Bolonia i zabytki Rzymu przyciągają tłumy, a Ferrara pozostaje miastem dla tych, którzy lubią spokojną stronę Włoch.
Kadr, który zapamiętałem z tej leniwej letniej niedzieli, to widok przez ciemny, ostrołukowy łuk w dół uliczki o ciepłych ścianach – samotna postać w kapeluszu przeciwsłonecznym odpoczywająca w progu, a kostka brukowa toczy się w stronę kolejnego łuku. To oddaje klimat miasta lepiej niż jakiekolwiek zdjęcie zabytku.
Kiedy warto odwiedzić Ferrarę
Lato przynosi ciepłe kolory i puste uliczki typowe dla prowincjonalnej niedzieli, ale za cenę upału i wilgoci rodem z Padu. Wiosna i wczesna jesień są bardziej komfortowe na spacery po murach obronnych i starym mieście, a płaski teren sprawia, że Ferrara to miasto, po którym łatwo się poruszać o każdej porze roku.
W praktyce Ferrara najlepiej sprawdza się jako przystanek na pół dnia lub cały dzień: zamek, plac katedralny i uliczki spokojnie zmieszczą się w leniwym popołudniu, dokładnie tak, jak to zrobiliśmy między Wenecją a miastami Toskanii. Miasto to naturalnie wpisuje się też w każdą trasę po pozostałej części Włoch.
Często zadawane pytania
Czy warto odwiedzić Ferrarę?
Tak, zwłaszcza jeśli duże włoskie miasta wydają ci się zbyt zatłoczone. W Ferrarze znajdziesz zamek otoczony fosą, renesansowe centrum wpisane na listę UNESCO oraz średniowieczne uliczki z sklepionymi sufitami, a to wszystko przy znacznie mniejszej liczbie turystów niż w Wenecji czy Florencji. Spędzenie tu pół dnia na bezcelowym spacerowaniu przyniesie ci więcej radości niż ściśle zaplanowana wycieczka.
Jak dojechać do Ferrary?
Pociągiem. Ferrara leży na trasie Bolonia–Wenecja, około 30 minut od Bolonii i około 90 minut od Wenecji, a pociągi regionalne kursują często. Dworzec znajduje się 20 minut spacerem lub krótką przejażdżką autobusem od Castello Estense. W obrębie murów miejskich samochód nie jest potrzebny.
Ile czasu trzeba przeznaczyć na zwiedzanie Ferrary?
Wystarczy jedno spokojne popołudnie, żeby zobaczyć najważniejsze atrakcje: Castello Estense, plac katedralny i średniowieczne uliczki. Jeśli masz cały dzień, możesz jeszcze odwiedzić Palazzo dei Diamanti, Casa Romei oraz wybrać się na spacer lub przejażdżkę rowerową wzdłuż dziewięciu kilometrów renesansowych murów miejskich, które wciąż otaczają centrum.
Czy można zwiedzać Castello Estense?
Tak. Zamek jest otwarty dla zwiedzających jako muzeum – można tu zobaczyć gotyckie lochy, apartamenty książęce i tarasy wieżowe, a fosę i mosty zwodzone można oglądać z zewnątrz o każdej porze. Wieczorne światło i odbicia w fosie sprawiają, że sama fasada zamku jest świetnym motywem do zdjęć.
Dlaczego Ferrara znalazła się na liście światowego dziedzictwa UNESCO?
Ze względu na jej urbanistykę. Projekt „Addizione Erculea”, opracowany przez Biagio Rossettiego od 1492 roku, zastosował renesansowe zasady perspektywy do całej rozbudowy miasta, wpływając na jego kształtowanie przez wieki. Wpis na listę, przyznany w 1995 roku, obejmuje historyczne centrum miasta, a później został rozszerzony na deltę Padu.
Czy Ferrara to dobre miasto dla rowerzystów?
Tak, to jedno z najbardziej przyjaznych rowerzystom miast we Włoszech: płaskie, zwarte i pełne mieszkańców poruszających się na rowerach. Wypożyczalnie działają w pobliżu dworca i centrum, a wysadzane drzewami wały murów miejskich pełnią jednocześnie rolę okrężnej ścieżki rowerowej wokół starego miasta.
