Er is geen andere plek waar weelderige barokke vormen zo naadloos samengaan met de logica van neoklassieke regels. Deze gepassioneerde dans in Wenen duurt al eeuwen, en je kunt het vandaag de dag nog steeds zien.
Schoonheid vermengd met logica, geloof dat bevrijding ontmoet, en alles speelt zich af in het comfort van het vredige dagelijkse leven in een chique buurt. Ik zou je graag willen vertellen dat Wenen een stad van contrasten is, maar dat is het niet. Tegenpolen overlappen elkaar gewoon – protesten tegen gendergelijkheid vinden plaats op een steenworp afstand van een gay parade, en het lijkt voor de lokale bevolking heel gewoon.
De reis naar Wenen
De reis naar Wenen hebben we nogal spontaan gepland. Nico is van plan om alle hoofdsteden van de Europese Unie te fotograferen, en na dit jaar de zuidelijke steden – Athene, Madrid, Nicosia – te hebben bezocht, besloten we om wat buurlanden te bekijken, en we kozen voor Wenen. Daria droomde er al van om daar terug te komen sinds ze zestien was (ze had deze plek kort gezien tijdens een schoolreisje), en Nico was drie jaar oud toen hij er voor het laatst was (hij herinnert zich er helemaal niets van).
We huurden een klein Airbnb-appartementje vlak bij het centrum, in het vierde district dat ‘Wieden’ heet – Daria vond het leuk dat dat ook de Poolse naam voor Wenen is. Dankzij deze locatie konden we bijna overal binnen een kwartier lopen komen. De buurt leek vooral door Oostenrijkers bewoond te worden. Het was voor ons allebei een verrassing om te horen dat 600.000 inwoners een door de staat medegefinancierde flat hebben (de stad telt in totaal 1,6 miljoen inwoners). Dat is bijna een derde van de bevolking – petje af voor het stadsbestuur! We verbleven dus in een gezellig eenkamerappartement met houten wanden en probeerden ons voor te stellen dat we zulke locals waren.
Om de plek te leren kennen, hebben we de eerste dag gewoon door de straten van Wenen geslenterd, in een poging het stadsleven vast te leggen op foto’s, het te voelen, er even in te leven, voordat we eropuit gingen om het perfecte gebouw in het perfecte licht te fotograferen. De eerste indrukken: het is een stad van welvaart. Het is ook een plek waar je kunt ontspannen. De meeste winkels sluiten om zes uur en vergeet maar dat je op zondag kunt winkelen of dat je favoriete restaurant open is – het is voor iedereen tijd om uit te rusten. In Wenen gaan verstand en plezier hand in hand – er is een balans tussen beide. Je werkt, en daarna geniet je van het leven in ruime parken, cafés en op pleinen, waar je met je vrienden zit en koude witte wijn drinkt. En de economie draait prima.
Iets over de achtergrond van Wenen
Een vriendin van ons zei eens dat Wenen haar aan de oudheid doet denken, maar dan alsof die tijd daar nu nog steeds plaatsvindt. Er zijn geen ruïnes, maar toch krijg je in deze moderne stad een beetje het gevoel van het oude Rome. Er is gewoon iets aan…
Wenen was in het begin van zijn bestaan een kamp van het Romeinse Rijk. In de 11e eeuw was het een belangrijke handelsplaats. Uiteindelijk, tijdens de Habsburgse dynastie, werd het de grootste Europese stad en hoofdstad van het Oostenrijkse Rijk en later van Oostenrijk-Hongarije.
In de 16e en 17e eeuw leed Wenen zwaar onder aanvallen van de Ottomaanse Turken. De stad overleefde het echter en werd sterker in haar vestingwerken dan ooit tevoren. Tijdens de tweede belegering werd het Turkse leger verslagen door een Poolse koning – Jan Sobieski, wat resulteerde in een machtsverlies van het Ottomaanse Rijk in Europa.
Soms biedt verwoesting de kans om iets nieuws te creëren. Na de oorlog met de Turken werden veel gebouwen herbouwd in de barokstijl die in de 17e eeuw de toon aangaf. Dat gaf de stad een eigen karakter, gekenmerkt door volle vormen en rijke kleuren. Uit die tijd stammen de paleizen Belvedere en Schönbrunn, met hun grote tuinen die zijn aangelegd om in te wandelen, waar elk detail telt – of het nu gaat om bloemen, paden, gesnoeide bomen of fonteinen.
We brachten een paar avonden door in die tuinen. Gewoon lekker rondwandelen, Grüner Veltliner-wijnen drinken (de typische druif voor Oostenrijk), kijken naar de ondergaande zon achter barokke bouwwerken en de levendige stad op de achtergrond. En we waren niet de enigen daar – mensen legden hun dekens neer, gingen op het gras zitten en praatten, lachten en speelden. Degenen die minder lui waren, renden, sportten of wandelden gewoon naar de delen van de paleizen die op de heuvels liggen.
De stijl van Wenen
In de 17e en 18e eeuw waren twee kunststijlen dominant in literatuur, muziek, theater, opera, schilderijen, beeldhouwkunst en architectuur – de eerder genoemde barok en het neoclassicisme. Je zou kunnen zeggen dat die twee stijlen tegenpolen waren, maar in Wenen bestaan ze harmonieus naast elkaar. Je kunt de barokke Sint-Pieterskerk binnenlopen en staren naar de gouden beelden van bijbelse helden, wier houdingen zo vol expressie en emoties van lijden of verlichting zijn. Je zult overweldigd worden door de kleuren en mollige engeltjes die zo typerend zijn voor de barok. En die indrukken van welvaart en esoterie worden nog versterkt door een orgelconcert van Bach als je deze kerk op het juiste moment bezoekt.
Dan loop je naar buiten, en de zon neemt je gevoel van sterfelijkheid en Gods overweldigende aanwezigheid weg (of je nu gelovig bent of niet), en plotseling sta je bij het Hofburgpaleis, waarvan sommige delen zijn ontworpen met de eenvoud, harmonie en balans van het neoclassicisme. Een paar stappen verder en je bent bij de “Heldenplatz” – het “heldenplein”. Als je verder loopt, zie je het standbeeld van Maria Theresia, de vrouwelijke keizerin van Wenen (“De Koningin”) uit de gouden eeuw, de beschermvrouwe van wetenschappers en kunstenaars. Aan weerszijden van dit imposante standbeeld staan twee symmetrische gebouwen die er bijna identiek uitzien – het kunstmuseum en het natuurhistorisch museum. De ziel tegenover de geest, hetzelfde, in balans, alleen op verschillende plekken.
Je vindt deze verbanden tussen de ziel en de geest overal in deze stad. Niet alleen barok en neoclassicisme, die in theorie tegenover elkaar stonden, bestaan daar in evenwicht naast elkaar. Er zit veel logica in deze stad. Wenen was een van de eerste steden waar in de 18e eeuw stadsreiniging werd ontwikkeld als antwoord op hygiënische problemen. Daarnaast is het kraanwater tegenwoordig heerlijk, omdat het via kanalen vanuit de bergen, 100 kilometer van de Oostenrijkse hoofdstad, naar je toe komt. Die kanalen zijn een eeuw geleden aangelegd.
Maar er zit ook veel ziel en expressie in Wenen, die stamt uit de 20e eeuw. In die tijd was Wenen de plek waar de art nouveau ontstond. Steek je hand op als je de muziek van Wagner of de prachtige schilderijen van Gustav Klimt niet kent, waarin realisme zich vermengt met Egyptische symbolen en exotische gouden ornamenten.
Als je aan het Prater in Wenen denkt, komt waarschijnlijk eerst het iconische reuzenrad in je op. Je moet zeker de fascinerende Prater Cabins Exhibition bezoeken, verborgen in het Prater Museum, waar oude gondels zijn omgebouwd tot vertellers van de stadsgeschiedenis.
Helaas was één week niet genoeg tijd voor ons om de stad verder te ontdekken. Terwijl we probeerden de geschiedenis en kunst van de afgelopen eeuwen in te halen, hadden we geen kans om ons te verdiepen in moderne kunst en het leven in de stad.
Het is de moeite waard om deze plek te bezoeken en misschien kom je erachter dat de belangrijkste attractie niet de schnitzel ter grootte van een pizza is (zoals Nico in het begin dacht). Je moet deze plek bezoeken om de vredige samensmelting van het culturele erfgoed van Europa te ervaren.
