Als fotograaf kom ik vaak terecht in allerlei gerechtsgebouwen waar auteursrechtkwesties worden behandeld. Sommige van die gebouwen zijn saai en zakelijk, terwijl een kleiner aantal, vanwege hun architectuur, hun geschiedenis of beide, bepaalde gevoelens oproept. Sommige gebouwen wekken ontzag op. Andere maken je onrustig. Op de een of andere manier slaagt het complex van de arrondissementsrechtbank van Wrocław erin om beide te doen, en al jaren wilde ik die unieke spanning in een foto vastleggen.
Een indrukwekkend bouwwerk
De bouw van het gebouw begon in 1845 en werd in 1852 voltooid. Het gerechtsgebouw, ontworpen door de Berlijnse architect Karl Ferdinand Busse, is een opvallend bouwwerk. In tegenstelling tot zoveel andere gerechtsgebouwen met hun brutalistische, zakelijke uitstraling, ziet het gerechtsgebouw van Wrocław eruit als een fort, compleet met torens aan weerszijden van de ingang. Misschien had Busse een eigenzinnig gevoel voor humor; het complex, dat bestaat uit de rechtbank en een gevangenis, is gebouwd in de vorm van een Grieks kruis, wat me een vreemde keuze leek, gezien de functie van het complex. Twee latere uitbreidingen van het complex zijn moderner en zien er meer uit als een typisch gerechtsgebouw, maar doen niets af aan de indrukwekkende uitstraling van het oorspronkelijke gebouw.
Een duister verleden
De geschiedenis van het gebouw is net zo griezelig als de gevel. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw een tijdlang door de nazi’s als gevangenis gebruikt. Het diende ook als executieplaats, waar de door het Derde Rijk ter dood veroordeelden naar de guillotine werden gestuurd. Het waren vooral politieke gevangenen, die vanuit verschillende door de nazi’s bezette landen waren overgebracht als onderdeel van de sinistere ‘Nacht en Mist’-campagne van het regime. Er vonden ongeveer duizend executies plaats in het complex en, zoals bij veel totalitaire regimes, 'verdwenen' de slachtoffers, waarbij hun lot voor altijd verborgen bleef voor hun families. Later, toen de oorlog voorbij was, werd het gebouw door communistische functionarissen gebruikt om leden van het Poolse thuisleger en andere verzetsstrijders vast te houden. Zelfs op een zonnige dag is het moeilijk om de zwaarte van het duistere verleden van het gebouw niet te voelen.
De balans opmaken met de geschiedenis
Misschien had mijn onvermogen om het gerechtsgebouw precies zo vast te leggen als ik wilde meer te maken met zijn verleden en de vage gevoelens van angst die ik voelde bij het besef van zijn geschiedenis, dan met technische problemen. Ik wilde het al jaren fotograferen, maar het lukte me nooit helemaal. Ik moest leren het langzaam te benaderen en niet weg te lopen voor zijn roerige geschiedenis. Ik moest mezelf eraan herinneren dat ik in een andere tijd leef en dat de meesten van ons, de overgrote meerderheid van de mensheid, gerechtigheid hoog in het vaandel hebben staan en machtsmisbruik verafschuwen. Op een stralende, zonnige dag stond ik voor het gebouw en kadreerde ik de foto met de statige, spookachtige gevel precies in het midden. Het vertegenwoordigt weliswaar een eens zo wreed verleden, maar ook de plechtige noodzaak van een rechtvaardig systeem. Ik raad je ten zeerste aan om Wroclaw te bezoeken, een verborgen parel en een ondergewaardeerde Europese stad.











