Ως φωτογράφος, συχνά βρεθώ σε διάφορα δικαστήρια για υποθέσεις πνευματικών δικαιωμάτων. Ορισμένα από αυτά τα κτίρια είναι ανιαρά και επίσημα, ενώ λίγα, λόγω της αρχιτεκτονικής τους, της ιστορίας τους ή και των δύο, προκαλούν συγκεκριμένα συναισθήματα. Κάποια κτίρια εμπνέουν σεβασμό. Άλλα σε ανησυχούν. Με κάποιο τρόπο, το συγκρότημα του Επαρχιακού Δικαστηρίου του Βρότσλαβ καταφέρνει να προκαλεί και τα δύο, και εδώ και χρόνια ήθελα να προσπαθήσω να αποτυπώσω αυτή τη μοναδική ένταση σε μια φωτογραφία.
Ένα επιβλητικό κτίριο
Η κατασκευή του κτιρίου ξεκίνησε το 1845 και ολοκληρώθηκε το 1852. Σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Καρλ Φερδινάντ Μπούσε, με έδρα το Βερολίνο, το δικαστικό συγκρότημα αποτελεί ένα εντυπωσιακό οικοδόμημα. Σε αντίθεση με τόσα άλλα δικαστήρια που χαρακτηρίζονται από μια μπρουταλιστική, λειτουργική αισθητική, το δικαστήριο του Βρότσλαβ έχει την εμφάνιση φρουρίου, με πύργους και στις δύο πλευρές της εισόδου. Ίσως ο Busse είχε ένα ασεβές χιούμορ· το συγκρότημα, το οποίο περιλαμβάνει το δικαστήριο και μια φυλακή, χτίστηκε με σχέδιο ελληνικού σταυρού, κάτι που μου φάνηκε περίεργη επιλογή, λαμβάνοντας υπόψη τη λειτουργία του συγκροτήματος. Δύο μεταγενέστερες προσθήκες στο συγκρότημα είναι πιο σύγχρονες και τυπικές στην εμφάνιση για ένα δικαστικό κτίριο, αλλά δεν μειώνουν καθόλου την επιβλητική όψη της αρχικής κατασκευής.
Μια σκοτεινή ιστορία
Η ιστορία του κτιρίου είναι εξίσου απειλητική με την πρόσοψή του. Για ένα διάστημα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το κτίριο χρησιμοποιήθηκε από τους Ναζί ως φυλακή. Χρησιμοποιήθηκε επίσης για εκτελέσεις, καθώς οι καταδικασθέντες σε θάνατο από το Τρίτο Ράιχ οδηγούνταν στη γκιλοτίνα. Κυρίως επρόκειτο για πολιτικούς κρατούμενους, που μεταφέρθηκαν από διάφορες χώρες υπό ναζιστική κατοχή στο πλαίσιο της απειλητικής εκστρατείας του καθεστώτος «Νύχτα και Ομίχλη». Στο συγκρότημα πραγματοποιήθηκαν περίπου χίλιες εκτελέσεις και, όπως συμβαίνει με πολλά ολοκληρωτικά καθεστώτα, τα θύματα «εξαφανίστηκαν», με τις οικογένειές τους να μην γνωρίζουν ποτέ την τύχη τους. Αργότερα, όταν ο πόλεμος τελείωσε, το κτίριο χρησιμοποιήθηκε από κομμουνιστικούς αξιωματούχους για να κρατούν μέλη του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού και άλλα μέλη της αντίστασης. Ακόμη και σε μια ηλιόλουστη μέρα, είναι δύσκολο να μην νιώσει κανείς το βάρος του σκοτεινού παρελθόντος του κτιρίου.
Αντιμετωπίζοντας την ιστορία
Ίσως η αδυναμία μου να αποτυπώσω το δικαστήριο ακριβώς όπως ήθελα να είχε να κάνει περισσότερο με το παρελθόν του και τις αμυδρές αίσθησεις τρόμου που ένιωθα γνωρίζοντας την ιστορία του, παρά με τυχόν τεχνικά προβλήματα. Ήθελα να το φωτογραφίσω εδώ και χρόνια, αλλά δεν κατάφερνα ποτέ να το αποτυπώσω όπως έπρεπε. Έπρεπε να μάθω να το προσεγγίζω σιγά-σιγά και να μην αποφεύγω την ταραγμένη ιστορία του. Έπρεπε να υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι ζω σε μια διαφορετική εποχή και ότι οι περισσότεροι από εμάς, η συντριπτική πλειοψηφία της ανθρωπότητας, σεβόμαστε τη δικαιοσύνη και αποστρεφόμαστε τις καταχρήσεις εξουσίας. Μπροστά στο κτίριο, σε μια λαμπρή, ηλιόλουστη μέρα, πλαισίωσα τη φωτογραφία με την επιβλητική, στοιχειωμένη πρόσοψή του ακριβώς στο κέντρο. Αν αντιπροσωπεύει ένα κάποτε βίαιο παρελθόν, αντιπροσωπεύει επίσης την σοβαρή αναγκαιότητα ενός δίκαιου συστήματος. Συνιστώ ανεπιφύλακτα να επισκεφθείτε το Βρότσλαβ, ένα κρυμμένο διαμάντι και μια υποτιμημένη ευρωπαϊκή πόλη.
