Berlin

Berlin to stolica Niemiec, miasto liczące około 3,7 miliona mieszkańców, rozciągające się nad brzegami Szprewy i Haweli. Historyczne centrum mieści się w dzielnicy Mitte, gdzie Brama Brandenburska, Reichstag, katedra berlińska i Wyspa Muzeów znajdują się w odległości nie większej niż 30 minut spacerem od siebie. Wieża telewizyjna na Alexanderplatz, mierząca 368 metrów, nadal jest najwyższą budowlą w kraju, a powstała po upadku muru dzielnica rządowa wzdłuż Szprewy dodała warstwę współczesnej architektury do tej historycznej. Prawie jedna trzecia powierzchni miasta to parki, jeziora i lasy, dlatego większość moich prac z Berlina dzieli się na dwie skrajności: gęsto zabudowane centrum i spokojne północne jeziora wokół Tegel.

Alexanderplatz

30-minutowa burza nad katedrą, sfotografowana z 19. piętra hotelu Park Inn. Z tego balkonu miałem pierwotnie planować sesję o zachodzie słońca. Deszczu nie zapowiadano przed 23:00, więc kiedy nad wieżą telewizyjną zaczęły gromadzić się chmury, prawie się spakowałem. Balkon był na tyle osłonięty, że mogłem dalej pracować, a kiedy burza przeszła, za Berliner Domem pojawiło się różowe niebo, którego nie uchwyciłbym z ulicy.

Sam plac to symboliczne centrum dawnego Berlina Wschodniego: powojenne budynki, wieża telewizyjna ukończona w 1969 roku, cała przestrzeń przebudowana zgodnie z zasadami socjalistycznej urbanistyki. Na poziomie parteru od 1969 roku stoi tu Zegar Światowy Urania i nadal jest jednym z najbardziej niezawodnych punktów spotkań w centrum. Przyjaciele zwykli mówić „spotkajmy się przy Zegarze Światowym” przed wyjściem, a to zdanie prawie się nie zmieniło przez 30 lat.

Hotel Park Inn by Radisson na tym samym placu ma 37 pięter i taras widokowy na dachu, który za niewielką opłatą jest dostępny też dla osób spoza hotelu. Wieża telewizyjna znajduje się na wysokości wzroku, katedra widać na pierwszym planie nad Szprewą, a zachodni horyzont rozciąga się aż do Funkturm i Stadionu Olimpijskiego w pogodne wieczory. Jeśli rezerwujesz pokój, wybierz taki od strony wieży telewizyjnej; z drugiej strony widać bloki z czasów NRD.

Wieża telewizyjna od strony ulicy Storkower Straße

Najczęściej fotografowany widok na Wieżę Telewizyjną rozciąga się od strony katedry. Dla mnie najbardziej przydatny jest ten od strony wschodniej. Storkower Straße, kilka przystanków dalej na obwodnicy S-Bahn, ustawia wieżę w jednej linii z Berliner Dom, Rotes Rathaus i (znacznie dalej w tle) wieżą radiową Funkturm na zachodzie. Z jednego mostu możesz uchwycić cztery zabytki w jednym kadrze, co jest rzadkością w tak rozległym mieście.

Zrobiłem to ujęcie w trzech różnych warunkach: panorama nieba po ustąpieniu ulewnej burzy, jesienna scena połączona z dwóch ujęć (zachód słońca w tle, niebieska godzina na pierwszym planie pół godziny później) oraz nocne zdjęcie z efektem tilt-shift, gdzie matowy pierwszy plan jest rozmyty, dzięki czemu wzrok kieruje się na linię horyzontu. Żadne z nich nie wyszłoby w pogodny dzień. Ten most potrzebuje pogody, żeby wyglądać ciekawie.

Brama Brandenburska

Większość zdjęć bramy robi się od strony wschodniej. Pariser Platz jest zamknięty dla samochodów, gromadzą się tam turyści, a Wiktoria z kwadrygi patrzy na wschód, przez co ta strona sprawia wrażenie frontowej. Strona zachodnia jest mniej oczywista, ale ma dwie rzeczy, na których zależy fotografom: kolor wschodzącego słońca za kolumnami oraz smugi światła od przejeżdżających samochodów na Straße des 17. Juni. Mała przysłona (f/22), trzysekundowa ekspozycja, a uchwycisz zarówno światła przednie, jak i migające kierunkowskazy.

Podczas corocznego Festiwalu Świateł w październiku na bramę wyświetlane są zmieniające się iluminacje. Najbardziej rozpoznawalnym motywem jest czerwona róża; nawiązanie do Paryża jest oczywiste. Festiwal to też najgorszy moment na znalezienie dobrego kadru: wszyscy berlińscy fotografowie są na tym samym placu. Moja sztuczka polega na tym, że przyjeżdżam dzień przed oficjalnym startem, kiedy czasem już działają próbne iluminacje, ale tłum się jeszcze nie zebrał. Pod Pariser Platz stacja U55 Brandenburger Tor jest wciąż prawie pusta i to jedna z najczystszych stacji U-Bahn w mieście do robienia zdjęć.

Dzielnica rządowa

Reichstag, z szklaną kopułą autorstwa architekta Normana Fostera, wznosi się nad zakolem Szprewy, naprzeciwko Paul-Löbe-Haus – budynku biurowego parlamentu ukończonego w 2001 roku. Kontrast między XIX-wieczną kamienną zabudową a współczesnym szkłem sprawia, że ten odcinek rzeki to jedno z moich ulubionych miejsc na spacer w Berlinie. Kopuła jest otwarta dla zwiedzających bezpłatnie, po wcześniejszej rezerwacji za pośrednictwem Bundestagu.

Ta dzielnica najlepiej prezentuje się w deszczowe wieczory. Mokra nawierzchnia odbija budynki równie wyraźnie jak rzeka, a te betonowo-szklane biurowce nie wydają się już tak zimne, gdy tylko powierzchnia się zmoczy. Mała kawiarnia z zakrzywionymi ścianami, schowana między ostrymi krawędziami biurowców, była kadrem, który nosiłem w głowie przez miesiące, zanim ją sfotografowałem. Suchy krąg pod jej dachem na tle mokrego asfaltu wokół – to był cały obraz.

Katedra w Berlinie

Katedra Berlińska, ukończona w 1905 roku, to największy kościół w Berlinie i – mimo swoich rozmiarów – jest to świątynia protestancka, a nie katolicka. Kopuła kościoła wyróżnia się na tle Wieży Telewizyjnej niemal z każdego miejsca nad Szprewą, dlatego te dwie budowle często pojawiają się razem na większości zdjęć berlińskiej panoramy. Katedra została poważnie zniszczona podczas wojny i ponownie otwarta dopiero w 1993 roku po długiej renowacji.

To zdjęcie powstało zupełnie przypadkowo. Następnego wieczoru miał być superksiężyc, a ja już wcześniej wybrałem miejsce na ujęcie w pobliżu Oranienburger Straße. Spacerowaliśmy z Darią wzdłuż rzeki z dwoma piwami, nie planując robić żadnych zdjęć, aż ona zaczęła powtarzać, jak pięknie wygląda katedra z księżycem tuż nad nią. Rozłożyłem statyw, żeby zrobić jedno zdjęcie. Następnego dnia, w noc superksiężyca, niebo całkowicie się zachmurzyło, więc to było jedyne zdjęcie księżyca, jakie zrobiłem w tamtym roku.

Wyspa Muzeów

Wyspa Muzeów leży na rzece Sprewie, tuż powyżej katedry, i mieści pięć muzeów: Pergamońskie, Bode, Alte Nationalgalerie, Neues Museum oraz Altes Museum. Kompleks ten znajduje się na liście UNESCO od 1999 roku i jest uznawany za rzadki przykład XIX-wiecznej wizji muzeów jako jednego kompleksu miejskiego (Museumsinsel).

Muzeum Bode, położone na północno-zachodnim krańcu wyspy, najlepiej prezentuje się z zewnątrz. Kopuła i zakrzywiona fasada otaczają rzekę z trzech stron, a przy słabym świetle budynek wygląda niemal jak statek zacumowany pod prąd. W środku znajduje się jedna z największych kolekcji sztuki bizantyjskiej na świecie, a także rzeźby średniowieczne i renesansowe, w tym dzieła przypisywane Donatello. Kilka kroków na południe znajduje się Neue Wache (zaprojektowana przez Karla Friedricha Schinkela, ukończona w 1818 r.), główne niemieckie miejsce pamięci poświęcone ofiarom wojny i dyktatury. W surowej sali pod otwartym okulusem stoi rzeźba Käthe Kollwitz „Matka z martwym synem”: deszcz pada prosto na rzeźbę, a zimą osiada na niej śnieg.

Bebelplatz i Gendarmenmarkt

Kilka kroków dalej wzdłuż Unter den Linden znajduje się plac Bebelplatz, otoczony Uniwersytetem Humboldta, Operą Państwową i katedrą św. Jadwigi. Najważniejszy element placu nie rzuca się w oczy na pierwszy rzut oka: w bruk wbudowana jest szklana płyta; patrząc przez nią, spoglądasz w dół na małe, białe, puste pomieszczenie wyłożone półkami, które powstały z myślą o książkach spalanych tu 10 maja 1933 roku. Napis na krawędzi cytuje Heinricha Heinego: „To było tylko preludium; tam, gdzie palą książki, w końcu spalą też ludzi”. Zostało to napisane ponad sto lat przed tym, jak doszło do spalenia książek właśnie w tym miejscu.

Kilka kroków na południe znajduje się Gendarmenmarkt – najbardziej harmonijny plac w centrum Berlina: Konzerthaus pośrodku, Deutscher Dom na południowym krańcu oraz Katedra Francuska (Französischer Dom) naprzeciwko niego od strony północnej. Katedra Francuska jest starszą z tej pary, zbudowaną przez społeczność hugenocką na początku XVIII wieku. Katedra Niemiecka została zniszczona podczas wojny i odbudowana po zjednoczeniu, ponieważ plac znajdował się w dawnej części Berlina Wschodniego.

To zdjęcie zrobiłem przypadkiem dzień przed oficjalnym rozpoczęciem Festiwalu Świateł. Myślałem, że festiwal już się zaczął, i byłem trochę wkurzony, że brakuje połowy iluminacji. Deutscher Dom okazał się wyjątkiem: był oświetlony na tyle, żeby wyróżniać się na tle nocnego nieba, a w pobliżu prawie nie było innych fotografów, bo wszyscy byli po stronie Konzerthausu. Podczas naświetlania przeszło tędy tylko kilka osób.

Potsdamer Platz

Potsdamer Platz został zniszczony podczas wojny i przez cały okres istnienia NRD pozostawał w większości pusty: Mur przebiegał dokładnie przez ten plac. Po 1989 roku odbudowano go od podstaw jako nowoczesną dzielnicę handlową, a ton architektoniczny nadają mu Sony Center i budynki Daimlera. Mój dziadek opisywał to miejsce jako łąki i staw, zanim pojawiły się nowe wieżowce, co trudno sobie teraz wyobrazić, stojąc na środku placu.

Na to długie naświetlenie czekałem trzy miesiące, aż pogoda będzie sprzyjająca. Żeby uzyskać wyraźny ruch chmur nad wieżowcami, potrzebowałem silnego wiatru z zachodu; przy słabszym wietrze chmury rozmazują się na płasko. Samo fotografowanie trwało około pięciu godzin. Z Bramy Brandenburskiej idź w prawo, a Potsdamer Platz to kolejny kultowy fragment architektury, który warto zobaczyć.

City West

Spacerując po Kurfürstendamm lub Tauentzienstraße, od czasu do czasu można poczuć, jak Berlin musiał wyglądać w latach 20. XX wieku: KaDeWe na jednym końcu bulwaru, Kościół Pamięci na drugim, a także historia kabaretów, która przed wojną tętniła w tej dzielnicy. Zachodnia część miasta zachowała swój mieszczański charakter nawet po zjednoczeniu, podczas gdy centrum życia nocnego przesunęło się na wschód.

Nieco dalej na zachód znajduje się Stadion Olimpijski, który został ukończony w 1936 roku, a po renowacji przed Mistrzostwami Świata w 2006 roku jego pojemność wynosi około 74 000 widzów. Jako kibic Herthy BSC bywam na tym stadionie od ponad 14 lat. Światło wpada tam czystym strumieniem przez otwarte zachodnie wrota tylko przez kilka dni w roku, a 10 marca 2014 roku wszystko się zgrało: wyjechała ciężarówka dostawcza, brama pozostała otwarta przez kilka minut, a słońce przedarło się przez szczelinę i uderzyło w misę, w której płonie znicz olimpijski. Pomiędzy stadionem a miastem wieża radiowa Funkturm (1924–1926) i stojące obok niej, w większości puste Międzynarodowe Centrum Kongresowe tworzą inną wersję zachodniego Berlina: futuryzm, który zestarzał się i przerodził w nostalgię.

Alt-Tegel

Alt-Tegel to północna dzielnica, w której spędziłem 95% swojego życia, zanim przeprowadziłem się do Portugalii. W okolicy krąży powiedzenie o „Berliner Pflanze” (berlińskiej roślinie): jak już się tu zakorzenisz, zostajesz tu aż do śmierci. Zarówno moi rodzice, jak i dziadkowie dorastali w tej dzielnicy. Ja jestem wyjątkiem w rodzinie.

Most Sechserbrücke, niewielki most za pięć groszy nad portem Tegeler Hafen, zbudowany w 1908 roku, to najczęściej fotografowana budowla w okolicy. Na pobliskich brukowanych uliczkach wciąż stoją działające pompy do wody słodkiej z końca XIX wieku. Pewnej jesieni wróciliśmy tam, żeby posprzątać stare mieszkanie, i właśnie w tym tygodniu zrobiłem większość zdjęć z serii o Tegel, wiedząc, że to może być ostatni raz, kiedy będę fotografował tę okolicę w jesiennych barwach.

Jezioro Tegel

Jezioro Tegel to drugie co do wielkości jezioro w Berlinie, zajmujące powierzchnię około 4,6 km² i osiągające maksymalną głębokość 24 metrów. Las otaczający północny brzeg jest tak gęsty, że można zapomnieć, że wciąż jest się w stolicy Niemiec; można spacerować przez godzinę, nie natrafiając na żadną drogę.

Jesienią drzewa wzdłuż promenady Greenwich mienią się wszystkimi odcieniami od żółtego po rdzawy. Promenada nosi nazwę londyńskiej dzielnicy Greenwich, która jest miastem partnerskim Reinickendorfu – berlińskiej dzielnicy, w której znajduje się jezioro. Armaty ustawione wzdłuż ścieżki to prezent od Greenwich. Parowiec Moby Dick, który wygląda jak wieloryb, co godzinę przepływa przez port: kiedy byłem dzieckiem, dziadkowie zabierali mnie na nim na całą trasę aż do Wannsee. Kiedy przeprowadziłem się do Portugalii, krążyły plotki, że łódź zostanie wycofana z eksploatacji; podczas jesiennej podróży powrotnej nadal cumowała w Tegeler Hafen.

Kiedy warto odwiedzić Berlin

Od końca kwietnia do czerwca oraz od września do października panuje tu idealna równowaga między łagodną pogodą, długimi dniami i niezawodnym wieczornym światłem. W lipcu i sierpniu bywa gorąco, a berlińczycy często wyjeżdżają nad Bałtyk. W grudniu jest tu tłoczno na jarmarkach bożonarodzeniowych na Gendarmenmarkt i przed Rotes Rathaus, ale dni są krótkie, a światło szare. Zima ogólnie jest deszczowa i zimna, co bardziej pasuje do dzielnicy rządowej i katedry niż do parków. Trzy pełne dni wystarczą na zwiedzanie dzielnicy Mitte, Wyspy Muzeów i podziwianie zachodu słońca z Alexanderplatz. Czwarty dzień to Stadion Olimpijski, Funkturm lub jezioro Tegel na północy. Piąty dzień to Poczdam i Sanssouci, pół godziny jazdy pociągiem regionalnym na zachód.

Często zadawane pytania