Είναι δύσκολο να γράψει κανείς για την Κύπρο χωρίς να προκαλέσει αντιφατικά συναισθήματα ή αντιδράσεις από πολλούς Ευρωπαίους, και ιδίως από τους Κύπριους. Η πρωτεύουσα, η Λευκωσία, εξακολουθεί μέχρι σήμερα να είναι χωρισμένη μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, και δεν φαίνεται ότι τα δύο αυτά μέρη θα μπορούσαν να επανενωθούν σύντομα.
Ο Νίκο, ως γνήσιος Βερολινέζος, ήταν γοητευμένος από την πιθανότητα οι πόλεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης να είναι τόσο διαιρεμένες όσο ήταν κάποτε το Βερολίνο.
Επομένως, η Λευκωσία έπρεπε να βρίσκεται ψηλά στη λίστα μας με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που θέλαμε να επισκεφτούμε και να φωτογραφίσουμε. Θέλαμε να ανακαλύψουμε την ιστορία της πόλης και να πάρουμε μια γεύση από το πώς είναι να ζεις σε ένα μέρος που χωρίζεται από ένα τείχος.
Λευκωσία – Μια διαιρεμένη πρωτεύουσα
Προσγειωθήκαμε στο νότιο τμήμα της πόλης σχεδόν το βράδυ. Είχαμε κλείσει εκ των προτέρων ένα διαμέρισμα, καθώς και μεταφορά από το αεροδρόμιο προς την πόλη. Κατά την κράτηση, μπορούσαμε να καθορίσουμε τα θέματα στα οποία θέλαμε να ειδικεύεται ο οδηγός μας, όπως μαγειρική, αξιοθέατα, ιστορία κ.λπ. – χωρίς πλάκα.
Η κυρία που μας παρέλαβε αποδείχθηκε πλούσια πηγή πληροφοριών και μια καλή πρώτη ξεναγός στην κυπριακή κουλτούρα. Στο δρόμο προς την πόλη, μας εξήγησε τι μαγειρεύουν και τι τρώνε οι Κύπριοι και τι κάνουν για να χαλαρώσουν. Ωστόσο, το θέμα άλλαξε καθώς πλησιάζαμε στην πόλη και η θέα της τουρκικής σημαίας, φτιαγμένη από φώτα σε έναν από τους λόφους, ξεδιπλώθηκε μπροστά στα μάτια μας. Η κυρία φάνηκε να ενοχλείται λίγο από τη θέα και εξήγησε ότι οι Τούρκοι το κάνουν αυτό για να πειράξουν τους Ελληνοκύπριους.
Νιώσαμε ότι έπρεπε να ρωτήσουμε πώς είναι να περνάς τα σύνορα της Λευκωσίας προς το βόρειο τμήμα της πόλης. Μας εξήγησε ότι δεν ήταν πρόβλημα, απλά χρειαζόμασταν τα διαβατήριά μας. Ρωτήσαμε αν πολλοί άνθρωποι περνούν τα σύνορα και απάντησε ότι πολλοί τουρίστες το κάνουν. Ρωτήσαμε πόσο συχνά τα περνάει η ίδια και είπε ότι σχεδόν ποτέ. Δεν το κάνουν πολλοί Ελληνοκύπριοι ούτε νιώθουν την ανάγκη να το κάνουν. Γνωρίζαμε τα γεγονότα σχετικά με τη σύγκρουση στην Κύπρο, αλλά χάρη στην πρώτη μας συνομιλία με μια ντόπια, ανακαλύψαμε πόσο δύσκολο είναι αυτό το θέμα, ότι η ιστορία συνεχίζει να εξελίσσεται και ότι οι πληγές δεν έχουν επουλωθεί πλήρως ακόμα. Παρά τη γνώση αυτή, κάναμε το πρώτο μας λάθος να αποκαλέσουμε το βόρειο τμήμα της Λευκωσίας «τουρκικό τμήμα» – καθώς το νότιο τμήμα του νησιού θεωρείται το «κατεχόμενο τμήμα».
Το νότιο τμήμα της Λευκωσίας
Το νότιο τμήμα της Λευκωσίας μας κέρδισε από την πρώτη κιόλας βραδιά. Εμπνευσμένοι από τον οδηγό μας, που μας παρέλαβε από το αεροδρόμιο, νιώσαμε την ανάγκη να δοκιμάσουμε αμέσως μερικά «μεζέδες» (μικρά πιάτα με κρέας ή χορτοφαγικά, όπως σαλάτες, ψητό κρέας, χαλούμι). Βρήκαμε ένα μικρό εστιατόριο λίγο έξω από την κεντρική οδό Λεδρά. Ήταν μια τυπική κυπριακή ταβέρνα με ζωντανή μουσική το βράδυ. Περάσαμε πολύ ωραία εκεί. Και τις επόμενες μέρες, επαναλάβαμε αυτή την εμπειρία ανακαλύπτοντας διάφορα μέρη με μεζέδες.
Τις επόμενες δύο μέρες, περιπλανηθήκαμε στο νότιο τμήμα της Λευκωσίας. Διαπιστώσαμε ότι ορισμένοι δρόμοι, ειδικά η ιστορική κεντρική οδός Λεδράς, ήταν έξυπνα σχεδιασμένοι – πορτοκαλί και κίτρινα πανιά κρέμονταν πάνω από τους δρόμους, προστατεύοντας τους πεζούς από τον ήλιο, ο οποίος πρέπει να είναι δυνατός τους καλοκαιρινούς μήνες. Απολαύσαμε επίσης τον περίπατο κατά μήκος των Ενετικών Τειχών σε σχήμα αστεριού, που χτίστηκαν το 1567 από τη Δημοκρατία της Βενετίας για να προστατεύσουν την πόλη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία (η πόλη έπεσε το 1570, μετά από 40 ημέρες πολιορκίας). Ήταν ενδιαφέρον να διαβάσουμε ότι, αφού το νησί κατακτήθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, πολλοί Τούρκοι μετακόμισαν στο βόρειο τμήμα του νησιού. Οι Ελληνοκύπριοι ζούσαν κυρίως στο νότιο τμήμα του νησιού, γύρω από τις ορθόδοξες εκκλησίες. Ανακαλύψαμε πολλά από αυτά τα αξιοθέατα κατά τη διάρκεια των περιπάτων μας εκεί.
Η Κύπρος πέρασε από τους Οθωμανούς ηγεμόνες στην βρετανική διοίκηση το 1878. Από τότε, υπήρξαν έντονες διαμαρτυρίες από τους Κύπριους ενάντια στη βρετανική κυριαρχία, η οποία έληξε χάρη στους μαχητές του ΕΟΚΑ. Σε ανάμνηση αυτής της απελευθέρωσης, ένα Μνημείο της Ελευθερίας, το λεγόμενο «Μνημείο Ελευθερίας», στέκεται κοντά στην παλιά πόλη, το οποίο μας συγκίνησε και μας έκανε να μείνουμε εκεί για μια ώρα. Δεν μπορούσαμε να σταματήσουμε να κοιτάζουμε τις εκφραστικές πόζες της Ελευθερίας, των μαχητών του ΕΟΚΑ και των Κυπρίων που απελευθερώνονταν από τη «φυλακή».
Το 1960, η Λευκωσία έγινε πρωτεύουσα της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά η ειρήνη δεν κράτησε πολύ. Το 1963, οι Ελληνοκύπριοι πρότειναν μια τροπολογία στο σύνταγμα, την οποία οι Τουρκοκύπριοι δεν αποδέχτηκαν. Ακολούθησαν πολλά βίαια επεισόδια και η πόλη έπρεπε να χωριστεί. Τα σύνορα ονομάστηκαν «Πράσινη Γραμμή», λόγω του χρώματος του στυλό που χρησιμοποίησε ένας αξιωματούχος των Ηνωμένων Εθνών για να σχεδιάσει μια γραμμή κατάπαυσης του πυρός σε έναν χάρτη της Κύπρου. Το 1974, οι Ελληνοκύπριοι προσπάθησαν να επανενώσουν το νησί, αλλά αντίθετα προκάλεσαν μια τουρκική εισβολή στο βορρά. Ένα χρόνο αργότερα, οι Τουρκοκύπριοι κήρυξαν την Τουρκική Ομοσπονδιακή Πολιτεία της Κύπρου ως τη χώρα τους.
Περπατήστε κατά μήκος και πέρα από την «Πράσινη Γραμμή» προς τη Βόρεια Κύπρο
Όταν περιπλανιόμασταν στη νότια Λευκωσία, βλέπαμε συχνά την «Πράσινη Γραμμή». Και κάθε φορά μας έτρεχαν ρίγη στην πλάτη. Το σύνορο δεν φαίνεται το ίδιο σε διαφορετικά μέρη της πόλης. Μερικές φορές, είναι ένα λιβάδι γεμάτο εύθραυστα, μικρά, κίτρινα λουλούδια, περιτριγυρισμένο από οχυρωματικά έργα. Μερικές φορές, τα σύνορα περνούν κατά μήκος κτιρίων, τα οποία έχουν πλέον καταρρεύσει. Μια φορά, είδαμε ακόμη και μια εκκλησία, η πίσω πόρτα της οποίας συνορεύει με το Βορρά.
Ίσως νομίζετε ότι αν περάσετε τα σύνορα προς τη «Λεφκόσα» (όπως αποκαλούν οι Τούρκοι την πρωτεύουσά τους), θα είναι εντελώς διαφορετικά από τη νότια Λευκωσία. Όμως δεν είναι. Οι άνθρωποι μιλούν μια διαφορετική γλώσσα, υπάρχουν περισσότερα τζαμιά από ορθόδοξες εκκλησίες, αλλά η ζωή κυλάει όπως και στο Νότο. Σε ένα πάρκο ακριβώς στα σύνορα, τα παιδιά έπαιζαν και γελούσαν, σαν να μην πρόσεχαν τα φράχτες. Ο Νίκο και εγώ, δεν θυμόμαστε πολλά σύνορα που να είναι τόσο καλά προστατευμένα, θα μπορούσατε να πείτε ότι ήμασταν «τα παιδιά του Σένγκεν».
Επισκεφθήκαμε μια πλατεία με αγορά, η οποία ήταν γεμάτη κόσμο και τουρίστες. Μπορούσες να αγοράσεις μια τσάντα με προϊόντα Adidas ή Michael Kors εκεί για μόλις 20€, αλλά εκτός από αυτό, δεν υπήρχε τίποτα ασυνήθιστο σε αυτό το μέρος. Απολαύσαμε επίσης μια μακρά βόλτα και το καραβανσεράι Büyük Han (Μεγάλο Πανδοχείο), το οποίο χτίστηκε το 1572 ως ξενοδοχείο για ταξιδιώτες, αλλά σήμερα είναι ένας χώρος με χειροποίητα προϊόντα, καταστήματα με σουβενίρ και εστιατόρια. Αυτό που μας φάνηκε γοητευτικό και δίνει χαρακτήρα σε αυτό το μέρος ήταν τα πολύχρωμα κεντήματα που περιπλέκουν τα κάγκελα και τα παγκάκια στην εσωτερική πλατεία. Φτιάχτηκαν από Ελληνίδες και Κυπρίτισσες για να δείξουν τη σύνδεση μεταξύ των γυναικών του Βορρά και του Νότου της Λευκωσίας.
Μια ορισμένη μελαγχολία δεν μας άφησε ούτε για μια στιγμή στη Λευκωσία, αλλά ξέραμε ποιος ήταν ο στόχος μας. Ήταν να δείξουμε τη ομορφιά και στα δύο μέρη της πόλης με τον κοινό τοίχο στις φωτογραφίες μας, παρά την πολιτική κατάσταση. Ο ήλιος το πρωί και το απόγευμα έχει την ίδια ζεστασιά, είτε βρίσκεσαι στην οδό Λήδρα στο Νότο είτε στο Büyük Han στο Βορρά. Πιστεύουμε ότι και τα δύο μέρη αξίζουν να παρουσιαστούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και ότι και οι δύο διαφορετικές κουλτούρες πρέπει να γίνονται σεβαστές. Μπορεί να είναι διαφορετικές, μπορεί να υπάρχει ακόμα κάποια θλίψη και οργή, αλλά η ζωή συνεχίζεται – τα παιδιά παίζουν και χαμογελούν, οι άνθρωποι πηγαίνουν στη δουλειά και οι τουρίστες απλά κάνουν βόλτες. Δεν μας επιτράπηκε να τραβήξουμε φωτογραφίες της Πράσινης Γραμμής – αλλά ίσως ήταν καλύτερα έτσι.
