Trudno pisać o Cyprze bez wywoływania skrajnych emocji lub reakcji u wielu Europejczyków, a zwłaszcza u samych Cypryjczyków. Stolica, Nikozja, do dziś jest podzielona między Greków cypryjskich i Turków cypryjskich i nie wygląda na to, żeby te dwie strony miały się w najbliższym czasie ponownie zjednoczyć.
Nico, jako rodowity berlińczyk, był zafascynowany tym, że miasta w Unii Europejskiej mogą być tak podzielone, jak kiedyś Berlin.
Dlatego Nikozja musiała znaleźć się wysoko na naszej liście europejskich stolic do odwiedzenia i sfotografowania. Chcieliśmy poznać historię miasta i poczuć, jak to jest mieszkać w miejscu podzielonym murem.
Nikozja – podzielona stolica
Wylądowaliśmy w południowej części miasta prawie w nocy. Zarezerwowaliśmy mieszkanie, a także transport z lotniska do miasta z wyprzedzeniem. Podczas rezerwacji mogliśmy określić tematy, w których kierowca miał się specjalizować, np. gotowanie, zwiedzanie, historia itp. – bez żartów.
Kobieta, która nas odebrała, okazała się bogatym źródłem informacji i świetnym pierwszym przewodnikiem po cypryjskiej kulturze. W drodze do miasta opowiadała nam, co Cypryjczycy gotują, jedzą i jak spędzają wolny czas. Jednak temat się zmienił, gdy zbliżaliśmy się do miasta i przed naszymi oczami pojawił się widok tureckiej flagi ułożonej ze świateł na jednym ze wzgórz. Pani wydawała się nieco zaniepokojona tym widokiem i wyjaśniła, że Turcy robią to, żeby drażnić greckich Cypryjczyków.
Poczuliśmy, że musimy zapytać, jak to jest przekraczać granicę Nikozji do północnej części miasta. Wyjaśniła, że to żaden problem, wystarczy tylko paszport. Zapytaliśmy, czy wiele osób przekracza tę granicę, a ona odpowiedziała, że robi to wielu turystów. Zapytaliśmy, jak często ona sama ją przekracza, a ona powiedziała, że prawie nigdy. Niewielu Greków cypryjskich to robi ani nie czuje takiej potrzeby. Znaliśmy fakty dotyczące konfliktu na Cyprze, ale dzięki naszej pierwszej rozmowie z miejscową odkryliśmy, jak trudny jest to temat, że historia wciąż się toczy, a rany jeszcze się nie zagoiły. Mimo tej wiedzy popełniliśmy nasz pierwszy błąd, nazywając północną część Nikozji „częścią turecką” – bo południowa część wyspy jest uważana za „część okupowaną”.
Południe Nikozji
Południowa część Nikozji podbiła nasze serca już pierwszego wieczoru. Zainspirowani naszym kierowcą, który odebrał nas z lotniska, poczuliśmy ochotę, żeby od razu spróbować „meze” (małe dania mięsne lub wegetariańskie, takie jak sałatki, pieczone mięso czy ser halloumi). Znaleźliśmy małą restaurację nieco na uboczu głównej ulicy Ledra. Była to typowa cypryjska tawerna z muzyką na żywo wieczorem. Bardzo nam się tam podobało. Przez kolejne kilka dni powtarzaliśmy to doświadczenie, odkrywając różne lokale serwujące meze.
Przez kolejne dwa dni spacerowaliśmy po południowej części Nikozji. Zauważyliśmy, że niektóre ulice, zwłaszcza historyczna główna ulica Ledra, były sprytnie zaprojektowane – nad ulicami wisiały pomarańczowe i żółte żagle, chroniące przechodniów przed słońcem, które w miesiącach letnich musi być naprawdę mocne. Podobało nam się też spacerowanie wzdłuż murów weneckich w kształcie gwiazdy, zbudowanych w 1567 roku przez Republikę Wenecką, żeby chronić miasto przed Imperium Osmańskim (miasto upadło w 1570 roku, po 40 dniach oblężenia). Ciekawe było przeczytać, że po podboju wyspy przez Imperium Osmańskie wielu Turków przeniosło się do północnej części wyspy. Grecko-Cypryjczycy mieszkali głównie na południu wyspy, w pobliżu cerkwi. Odkryliśmy wiele z tych zabytków podczas naszych spacerów po okolicy.
W 1878 roku Cypr przeszedł z rąk władców osmańskich pod administrację brytyjską. Od tego czasu Cypryjczycy organizowali gwałtowne protesty przeciwko brytyjskiej władzy, które zakończyły się dzięki bojownikom EOKA. Na pamiątkę tego wyzwolenia w pobliżu starego miasta stoi Pomnik Wolności, zwany „Pomnikiem Eleftheria”, który sprawił, że przeszły nas dreszcze i staliśmy tam przez godzinę. Po prostu nie mogliśmy przestać patrzeć na wymowne pozy Wolności, bojowników EOKA i Cypryjczyków uwalnianych z „więzienia”.
W 1960 roku Nikozja stała się stolicą Republiki Cypryjskiej, ale pokój nie trwał długo. W 1963 roku grecko-cypryjczycy zaproponowali poprawkę do konstytucji, której turecko-cypryjczycy nie zaakceptowali. Potem doszło do wielu brutalnych starć, a miasto musiało zostać podzielone. Granicę nazwano „Zieloną linią” ze względu na kolor długopisu, którym jeden z funkcjonariuszy ONZ narysował linię zawieszenia broni na mapie Cypru. W 1974 roku Grecy cypryjscy próbowali zjednoczyć wyspę, ale zamiast tego sprowokowali turecką inwazję na północ. Rok później Turcy cypryjscy ogłosili Tureckie Państwo Federacyjne Cypr jako swoje państwo.
Spacer wzdłuż i przez „Zieloną linię” na Cypr Północny
Kiedy spacerowaliśmy po południowej Nikozji, często widzieliśmy „Zieloną linię”. I za każdym razem przechodziły nas dreszcze. Granica wygląda inaczej w różnych częściach miasta. Czasem to łąka pełna delikatnych, małych, żółtych kwiatów, otoczona zagródkami. Czasem granica biegnie wzdłuż budynków, które teraz są już ruinami. Raz widzieliśmy nawet kościół, którego tylne drzwi graniczyły z północą.
Możesz pomyśleć, że jeśli przekroczysz granicę do „Lefkoşa” (jak Turcy nazywają swoją stolicę), będzie to zupełnie inne miejsce niż południowa Nikozja. Ale tak nie jest. Ludzie mówią innym językiem, jest więcej meczetów niż cerkwi, ale życie toczy się tak samo jak na południu. W jednym z parków tuż przy granicy bawiły się i śmiały dzieci, wyglądając, jakby nie zauważały ogrodzeń. Nico i ja nie pamiętamy wielu granic, które byłyby tak dobrze strzeżone – można powiedzieć, że byliśmy „dziećmi Schengenu”.
Odwiedziliśmy plac targowy, który był pełen ludzi i turystów. Można tam było kupić torbę z produktami Adidasa lub Michaela Korsa za jedyne 20 euro, ale poza tym nie było w tym miejscu nic niezwykłego. Cieszyliśmy się też długim spacerem po okolicy i zwiedzaniem karawanseraju Büyük Han (Wielka Gospoda), który został zbudowany w 1572 roku jako hotel dla podróżnych, ale dziś jest miejscem, gdzie znajdziesz rękodzieło, sklepy z pamiątkami i restauracje. To, co nas urzekło i nadaje temu miejscu charakteru, to kolorowe hafty, które oplatają balustrady i ławki na placu w środku. Zostały one wykonane przez greckie i cypryjskie kobiety, aby pokazać więź między kobietami z północy i południa Nikozji.
W Nikozji przez chwilę nie opuszczała nas pewna melancholia, ale wiedzieliśmy, jaki jest nasz cel. Chcieliśmy pokazać na naszych zdjęciach piękno obu części miasta dzielonego murem, pomimo sytuacji politycznej. Promienie słońca rano i po południu dają takie samo ciepło, niezależnie od tego, czy jest to ulica Ledra na południu, czy Büyük Han na północy. Uważamy, że oba miejsca zasługują na to, by pokazać je z jak najlepszej strony, a obie kultury należy szanować. Być może różnią się od siebie, być może wciąż czuć smutek i gniew, ale życie toczy się dalej – dzieci bawią się i uśmiechają, ludzie idą do pracy, a turyści po prostu spacerują. Nie pozwolono nam robić zdjęć Zielonej Linii – ale może tak było lepiej.
