Engeland is de grootste van de vier landen van het Verenigd Koninkrijk en daar woont het grootste deel van de bevolking. De Theems stroomt in oostelijke richting door de hoofdstad naar de Noordzee. Van daaruit rijd je met snelle treinen in ongeveer twee uur naar York, Bath en Manchester, en de Eurostar rijdt onder het Kanaal door naar Parijs.

Londen
Voor een fotograaf begint Engeland in de hoofdstad. Al mijn foto’s van Engeland komen daar vandaan; ik heb ze gemaakt tijdens drie reizen tussen 2012 en 2017. Elke reis had een andere aanpak, dus elke reis leverde een ander beeld van de stad op.
De complete Londen-gids behandelt de bezienswaardigheden één voor één. Deze gids volgt daarentegen de foto’s: waar ze zijn gemaakt, op welk tijdstip en waarom ze zo goed werken. De meeste hebben één ding gemeen: vóór zeven uur ’s ochtends is een stad met negen miljoen inwoners helemaal van jou.
Tower Bridge
De Tower Bridge werd in 1894 geopend en is nog steeds de meest herkenbare brug over de Theems. Op een zondag in augustus 2017 liep ik al voor zonsopgang over het pad langs de rivier. De laatste gasten van zaterdagavond waren nog op weg naar huis. Ondertussen leidden de lampen langs de reling je rechtstreeks naar de brug, die in het blauwe uur oplichtte, met haar torens die zich in het vlakke water weerspiegelden.
Later die ochtend was de weg afgesloten voor een marathon. Bewakers hielden de menigte op de trottoirs in bedwang. Na een tijdje wenkte een van hen me naar de lege rijbaan. Het resultaat is de Tower Bridge zonder enig verkeer, met de noordelijke toren in de warme zon tussen de twee hooggelegen loopbruggen. Normaal gesproken bestaat dat beeld niet.
Die loopbruggen hebben ook een verleden. In de Victoriaanse tijd trokken ze zakkenrollers en prostituees aan, en in 1910 werden ze gesloten. In 1982 gingen ze weer open en nu maken ze deel uit van de Tower Bridge Exhibition.

Shad Thames
Vlak naast het zuidelijke uiteinde van de Tower Bridge loopt Shad Thames tussen hoge bakstenen pakhuizen door. In de Victoriaanse tijd waren dit de grootste pakhuizen van Londen. Schepen laadden hier thee, koffie en specerijen uit. Daarna verplaatste de handel zich stroomafwaarts, en raakte de straat in verval, totdat er in de jaren 80 appartementen van werden gemaakt.
Verschillende gebouwen dragen nog steeds de namen van wat er vroeger in werd opgeslagen. Boven je hoofd lopen ijzeren loopbruggen, die vroeger werden gebruikt om goederen tussen de gebouwen te vervoeren. Tijdens het blauwe uur kleuren de wandlampen de bakstenen oranje, terwijl de lucht koel blijft. Dus fotografeerde ik de loopbruggen die over de hele lengte van de straat boven je hoofd lopen, met de kasseien die je blik naar het verdwijnpunt leiden.

The Shard
The Shard werd in 2012 voltooid naar een ontwerp van Renzo Piano. Met een hoogte van 310 meter is het het hoogste gebouw van het Verenigd Koninkrijk. De gevel bestaat uit zo’n 11.000 glazen panelen. Bij daglicht ziet het glas er marineblauw uit.
Door de marathon waren de straten van de City die ochtend helemaal leeg. We liepen door de verlaten straatkloven en sloegen bij een kruispunt linksaf. Daar stond hij: The Shard, goudkleurig verlicht door de vroege zon, oprijzend uit een oud straatje met kasseien dat nog in de schaduw lag. Het contrast tussen dat straatje en de toren is de hele foto.
Uren later zaten we aan de rivier bij St Paul’s Walk, onder de Millennium Bridge. Eigenlijk was de wandeling al om half vier ’s ochtends begonnen. Toen de zon boven de gebouwen uitkwam, kadreerde ik The Shard onder het staal van de Millennium Bridge, met een zonnestraal aan de linkerkant.

Millennium Bridge en St Paul’s
De Millennium Bridge ging in juni 2000 open en werd twee dagen later weer gesloten. Op de eerste dag liepen er duizenden mensen overheen, en de brug begon te wiebelen. Daardoor pasten mensen hun pas aan de beweging aan, wat het alleen maar erger maakte. Ingenieurs hebben dempers aangebracht en de brug ging in 2002 weer open. De lokale bevolking noemt hem nog steeds de Wobbly Bridge.
Om 5:44 de volgende ochtend stond ik op het lege brugdek, met mijn blik naar het noorden gericht. De kathedraal van Wren stond nog steeds verlicht tegen een blauwe lucht. Daardoor zag ik St Paul’s aan het einde van de Millennium Bridge, omlijst door de gebogen leuningen. Overdag staat dat uitzicht vol met mensen.
Veertien minuten later draaide ik me naar het oosten. Een rapper was bezig met het filmen van een videoclip op dezelfde brug, en de rivier kleurde oranje. Geen enkel beeld kon zowel de gloed als de skyline vastleggen. In plaats daarvan maakte ik overlappende opnames op 70 mm. Jaren later werden die samen Londen bij zonsopgang als panorama: de torens van de City aan de linkerkant, The Shard aan de rechterkant.

Westminster en de London Eye
De London Eye is gebouwd voor het millennium en is 135 meter hoog. Oorspronkelijk was het bedoeld als tijdelijke attractie. Maar dankzij het succes is het blijven draaien.
In mei 2014 moesten we twee uur in de rij staan voordat we aan de beurt waren. Een rondje duurt ongeveer 30 minuten. Het glas van de capsule had krassen, dus ik zat er dicht tegenaan. Toch kon ik op die heldere middag vanaf de top van de London Eye Westminster zien liggen, met het parlementsgebouw en de rivier eronder.
Een uur later liep ik de Golden Jubilee Bridges op. Van daaruit passen het reuzenrad en de Big Ben samen in één beeld. Dat is de London Eye en Westminster, warm verlicht aan de overkant van het water. Twee jaar eerder, tijdens een koude reis in januari, had ik het reuzenrad en de County Hall op een zonnige winterdag vanaf de tegenoverliggende oever gefotografeerd.

The Mall en Buckingham Palace
Vanaf Admiralty Arch loopt The Mall door St James’s Park naar Buckingham Palace. Deze weg wordt gebruikt voor staatsbezoeken en koninklijke optochten. Op feestelijke dagen hangen er aan beide kanten Union Jacks.
Op de meeste foto’s staat het paleis centraal. Ik heb de weg op de eerste plaats gezet. Met een brandpuntsafstand van 190 mm op een augustusavond stapelde de telelens de vlaggen, de zwarte taxi’s en het Victoria Memorial op elkaar in The Mall, die naar Buckingham Palace leidt. Door die compressie zie je in één oogopslag wat Engeland is.

Greenwich
Greenwich ligt aan de zuidoever, stroomafwaarts van het centrum. Hier vind je het Koninklijk Observatorium en de nulmeridiaan. Het Old Royal Naval College, ontworpen door Christopher Wren, huisvest tegenwoordig een deel van de Universiteit van Greenwich.
In mei 2014 was het plan om het uitzicht vanaf de heuvel van het Observatorium te fotograferen. Maar Greenwich Park sluit ’s avonds, en we troffen de poorten op slot aan. In plaats daarvan liepen we naar beneden en gingen we door het terrein van het college. Daar omlijsten de twee koepels de torens van Canary Wharf. We kwamen terug voor de avondgloed en bereikten het Old Royal Naval College in de schemering, met de colonnades van binnenuit verlicht.
Het hele ensemble staat op de UNESCO-werelderfgoedlijst als ‘Maritime Greenwich’, samen met het park en het Observatorium.

Canary Wharf en de Docklands
De Docklands waren ooit het hart van de haven van Londen. Toen maakte de containervervoerssector de oude dokken overbodig, en tussen de jaren zestig en tachtig werden ze gesloten. Sindsdien is Canary Wharf uitgegroeid tot het tweede financiële centrum van Londen.
Vanaf de oever van de Theems bij Greenwich maakte ik diezelfde avond een HDR-panorama van 28 foto’s: vier segmenten van elk zeven opnames. Het resultaat is de skyline van de Docklands aan de overkant van de Theems, met de lichten van de torens die zich in het water weerspiegelen.
Daarna bracht de zelfrijdende DLR ons naar Heron Quays. Daria zag de verlichte brug als eerste. Ik twijfelde of de groothoeklens de torens wel in beeld zou kunnen krijgen, maar dat lukte. We wachtten toen tot de brugverlichting op roze sprong, haar keuze. Dat werd Canary Wharf bij nacht.

Engeland fotograferen
Elk beeld van Engeland hier is op dezelfde manier tot stand gekomen. Ten eerste: het tijdstip. Het blauwe uur en zonsopgang zorgen voor lege bruggen, lege straten en verlichte bezienswaardigheden. Ten tweede: de gebeurtenis. Dankzij een afgesloten weg op de dag van de marathon kon ik een foto van de Tower Bridge maken die je bij normaal verkeer nooit zou kunnen maken.
Ten derde: de lens. Met een groothoeklens kun je de krappe Docklands en de steegjes goed vastleggen. Een telelens daarentegen verandert The Mall in een muur van vlaggen. Tot slot: geduld met de bestanden. Het zonsopgangspanorama heeft acht jaar moeten wachten om in elkaar gezet te worden, en het is nu een van de sterkste foto’s uit de serie.
Schone foto’s vragen om planning. Een bezienswaardigheid zonder mensen en zonder verkeer bestaat alleen op bepaalde uren of op bepaalde dagen. Londen beloont de fotograaf die om half vier ’s ochtends opstaat.
Wanneer moet je Engeland bezoeken?
Het weer in Engeland verandert snel, en het kan elke maand regenen. Voor fotografie heeft de zomer echter een duidelijk voordeel. In juni en augustus komt de zon al voor zes uur op, dus is de stad tijdens het gouden uur nog helemaal leeg.
In de lente en vroege herfst is het licht zachter en zijn er minder bezoekers. Winterdagen zijn kort, dus het blauwe uur valt al laat in de middag, wat ‘s nachts fotograferen makkelijker maakt. Mijn foto van de London Eye uit januari bewijst dat er ook heldere winterdagen zijn.
Vervoer in Engeland
De Londense metro, bussen en de DLR accepteren allemaal contactloos betalen. De meeste bezienswaardigheden in deze gids zijn met elkaar verbonden via een wandeling langs de rivier. Van Tower Bridge naar St Paul’s is het bijvoorbeeld zo’n 30 minuten lopen via het Thames Path.
Buiten Londen vertakt het spoorwegnet zich vanuit de hoofdstations van de hoofdstad. De Eurostar vertrekt vanaf St Pancras en bereikt Parijs in ongeveer tweeënhalf uur. Vanaf daar gaat de gids over Parijs verder met dezelfde vroege-ochtendaanpak. Londen deed me ook denken aan Berlijn, mijn thuisstad: verschillende steden die samengesmolten zijn tot één, elk met een eigen centrum.
Veelgestelde vragen
Wat is de beste tijd om Engeland te bezoeken om foto’s te maken?
De zomer, vanwege de lege straten tijdens het gouden uur. In augustus komt de zon rond 5.30 uur op, dus bezienswaardigheden zoals Tower Bridge en St Paul’s zijn rustig voordat de drukte begint. In de lente en vroege herfst is het licht wat zachter. Het kan het hele jaar door regenen, dus plan een of twee flexibele dagen in, afhankelijk van de weersvoorspelling.
Hoeveel dagen heb je nodig in Londen?
In drie dagen kun je de belangrijkste bezienswaardigheden op het tempo van een fotograaf bekijken: Tower Bridge en Shad Thames, St Paul’s en de Millennium Bridge, Westminster en de London Eye. Op een vierde dag kun je Greenwich en Canary Wharf toevoegen. Plan ’s ochtends bij zonsopgang een wandeling langs de rivier en gebruik de middag voor musea en het verkennen van de stad.
Waar kun je in Londen het beste van de zonsopgang genieten?
De Millennium Bridge. Als je naar het noorden kijkt, blijft St Paul’s Cathedral tijdens het blauwe uur verlicht. Als je naar het oosten kijkt, komt de zon op achter de torens van de City, met The Shard aan de rechterkant. Voor zes uur op een zomerochtend is de brug bijna leeg. Het pad langs de rivier bij Tower Bridge komt op de tweede plaats.
Is de London Eye de moeite waard om foto’s te maken?
Ja, op een heldere dag. Een rondje duurt ongeveer 30 minuten, dus je hebt genoeg tijd om het uitzicht over Westminster en de Theems goed te fotograferen. Boek van tevoren, maar houd rekening met een wachtrij. Fotografeer met de lens dicht tegen het glas om reflecties te verminderen, want de ruiten van de capsule kunnen krassen hebben.
Waar kun je Canary Wharf fotograferen?
Er zijn twee klassieke plekken. Vanaf de oever van de rivier bij Greenwich zie je de hele skyline van de Docklands weerspiegeld in de Theems. Bij Heron Quays ligt de verlichte DLR-brug precies onder de torens. Beide plekken komen het best tot hun recht tijdens het blauwe uur en als het donker is, wanneer de kantoren verlicht zijn.
Hoe kom je zonder auto door Engeland?
Met de trein. Vanuit Londen ben je in ongeveer twee uur in York, Bath en Manchester. In Londen zelf kun je met contactloze kaarten reizen met de metro, bussen en de DLR. Als je langs het Thames Path loopt, kom je langs de meeste bezienswaardigheden in het centrum. Een auto is alleen handig voor landelijke gebieden zoals het Lake District of Cornwall.



